Tháng Bảy, sáu trăm chiếc đèn

Chương 2: Tháng Bảy, sáu trăm chiếc đèn

Biên bản kiểm hàng của chuỗi nội thất dài bốn trang. Luyến đọc nó trên điện thoại lúc mười một giờ đêm, đọc đến dòng thứ ba thì ngồi bật dậy.

Hai nghìn chiếc đèn mây tre, đơn hàng lớn nhất làng nhận trong mười năm, giao trong bốn mươi lăm ngày. Đợt đầu, sáu trăm chiếc bị trả về vì nan giòn, gãy khi kiểm tra uốn, một số có đốm mốc li ti ở mặt trong. Hợp đồng có điều khoản phạt chậm giao và phạt hàng lỗi. Nếu không giao bù đủ sáu trăm chiếc đạt trong mười lăm ngày, làng phải trả lại tiền cọc và chịu phạt ba mươi phần trăm giá trị phần lỗi. Gần một trăm sáu mươi triệu.

Luyến không có một trăm sáu mươi triệu. Cô có ba mươi hai bà, cô, chị em trong làng đang đan cho cô, mỗi người được trả bốn mươi lăm nghìn một chiếc đèn mắt cáo, gấp ba giá thu gom cũ. Đơn hàng này cô nhận vì nó đủ để trả công họ cả mùa hè.

Mà đơn hàng này cô không tự gánh được hết. Hai nghìn chiếc trong bốn mươi lăm ngày, ba mươi hai người không đan kịp. Nên cô đã nhờ chị Hiền.

Chị Hiền là người thu gom lớn nhất làng. Hai mươi năm nay, chị nhận đơn của các công ty xuất khẩu, chia về cho các nhà đan, trả công theo chiếc, thu về, đóng container. Chị có mối nan, mối mây, có người hun khói, có kho. Luyến nhờ chị nhận một nghìn hai trăm chiếc, chia ra cho các nhà trong mạng của chị, theo đúng mẫu, đúng cách buộc ba sợi chỉ, nan thì chị tự lo.

Sáng hôm sau, xe trả hàng chở sáu trăm chiếc đèn về đổ ở sân nhà chị Hiền vì nhà Luyến không đủ chỗ. Luyến đến từ sáu giờ, mang theo cuốn sổ ghi chỉ màu. Cô ngồi xổm giữa đống đèn, lật từng chiếc lên.

Sợi đỏ thì đủ mọi kiểu buộc, của mười mấy người thợ khác nhau. Sợi xanh, người kiểm, cũng nhiều người. Nhưng sợi vàng thì chiếc nào cũng giống nhau: hai vòng, thắt nút đơn. Cô mở sổ. Kiểu buộc hai vòng nút đơn là lô nan số chín. Lô nan chị Hiền nhận về hôm hai mươi tháng Sáu.

Cô cầm một chiếc đèn, bẻ nhẹ một cái nan ở vành. Nó gãy đánh tách, trong ruột nan trắng bệch như phấn.

Chị Hiền đứng ở bậc cửa từ lúc nào, tay cầm cái điếu cày của chồng. Hai người nhìn nhau qua đống đèn.

– Lô số chín, chị mua ở đâu? – Luyến hỏi.

Chị Hiền không trả lời ngay. Chị dựa cái điếu cày vào tường, đi xuống sân, ngồi xổm đối diện Luyến, nhặt một chiếc đèn khác lên, cũng bẻ thử, cũng gãy.

– Mua của một mối dưới Ninh Bình. Nan tre chẻ sẵn, rẻ hơn ba mươi phần trăm. Nó bảo nan này ngâm thuốc rồi, khỏi phải hun khói. Chị cần nhanh.

– Ngâm thuốc gì chị?

– Chị không hỏi.

Luyến ngồi im. Gió thổi mấy chiếc đèn trên đỉnh đống lăn xuống sân xi măng, kêu lộc cộc.

– Anh nhà chị mổ tim tháng Năm. – Chị Hiền nói tiếp, giọng đều đều như đọc giá. – Bảo hiểm trả một nửa. Một nửa còn lại chị vay. Chị nhận đơn của em, chị tính cắt bớt tiền nan được bốn chục triệu, đủ trả một kỳ lãi. Chị nghĩ nan nào chả là nan.

Luyến nhìn chị rất lâu. Cô có thể làm nhiều việc. Cô có thể kể lại chuyện này cho cả làng. Cô có thể bắt chị đền. Theo đúng thỏa thuận viết tay hai người ký, nan là trách nhiệm của chị. Nhưng đền bằng gì, khi nhà chị đang nợ tiền mổ tim.

– Chị Hiền, – cô nói – sáu trăm chiếc này phải đan lại trong mười lăm ngày. Em đi mua nan. Nan em chọn, em hun khói, em kiểm. Chị gọi người đan trong mạng của chị, người nào đan lô này thì đan lại. Tiền công lần này em trả nửa, chị trả nửa. Chị không có tiền thì chị đan bù. Chị có đan được không?

Chị Hiền nhìn xuống hai bàn tay mình. Hai bàn tay to, móng cắt ngắn, chai cứng ở đầu ngón cái và ngón trỏ.

– Hai chục năm rồi chị không đan.

– Thì chị đan lại.

Mười lăm ngày ấy, làng Phú Vinh thức muộn. Luyến đi ba ngày liền lên tận một bản ở miền núi mua tre già đã đủ ba năm tuổi, chặt vào mùa khô cho ít nhựa. Tre về, ngâm nước bùn ao một tuần thì không kịp, cô đành luộc nan trong mấy cái chảo gang to, rồi xếp vào cái lò đất sau nhà chị Hiền, đốt mùn cưa và vỏ trấu hun khói suốt hai ngày hai đêm. Khói bò ra cả ngõ, hàng xóm kêu cay mắt, Luyến cầm túi bánh khảo đi từng nhà xin lỗi.

Chị Hiền ngồi đan từ bảy giờ sáng. Ngày đầu tiên, đến trưa chị mới xong được nửa cái đáy, nan cứa vào kẽ tay rớm máu, chị lấy băng dính quấn lại rồi đan tiếp. Ngày thứ ba, chị đan được hai chiếc. Ngày thứ sáu, ba chiếc, và đã có mấy bà trong mạng của chị kéo ghế sang ngồi chung sân, vừa đan vừa nghe chị chỉ lại cách giữ cho mắt cáo đều. Có bà hỏi sao không đan nhanh như hàng công ty. Chị Hiền bảo nhanh thì lần trước đã nhanh rồi đấy.

Đêm nào Luyến cũng ngồi kiểm đến khuya, bẻ thử ngẫu nhiên mười cái nan trong mỗi chục chiếc, buộc sợi xanh của mình vào đáy. Chiếc nào chưa đạt, cô để riêng, sáng hôm sau mang trả lại đúng người đan, chỉ cho họ chỗ méo. Không ai giận. Chị Hiền bảo người ta không giận vì người ta biết lần này được trả công đúng.

Mười lăm ngày sau, Luyến mang báo cáo đến văn phòng chuỗi nội thất. Không phải lời xin lỗi. Là bản kê: sáu trăm chiếc lỗi, cùng một lô nan, mua ở đâu, ngày nào, vì sao lỗi. Ảnh chụp nan gãy, ảnh chụp nan mới đang hun khói trong lò, ảnh chụp từng chiếc đèn mới lật đáy, ba sợi chỉ. Người phụ trách mua hàng đọc hết, rồi đem sáu chiếc đèn ngẫu nhiên ra cho bộ phận kiểm tra uốn thử. Không chiếc nào gãy.

– Phạt chậm giao thì vẫn phải phạt, theo hợp đồng. – Chị ta nói. – Nhưng phần lỗi thì chị ghi nhận đã khắc phục. Mà cái sợi chỉ này, ai nghĩ ra?

– Một bà cụ trong làng em. – Luyến nói. – Hồi xưa bà đan cho hợp tác xã, mỗi người buộc một kiểu để cuối tháng tính công. Em chỉ thêm hai sợi.

Tiền phạt chậm giao là hai mươi mốt triệu. Luyến trả bằng tiền dành dụm. Chị Hiền đòi trả một nửa, cô không lấy. Chị Hiền không nói gì, nhưng tuần sau chị mang đến nhà cô một bao nan tre phơi khô, nan chị tự chẻ, bóng như ngà.

— Hết chương 2 —