Tiếng vè ở đèo Gió

Chương 2: Tiếng vè ở đèo Gió

Tới bến Đá Mài, Khoáng mới biết mình đi sau người ta ba ngày.

Ông lão giữ bến kể, ba hôm trước có một đoàn mười hai người gánh muối từ Cửa Nhàn lên, đầu đoàn là một ông mặc áo lương, nói giọng cửa biển, hỏi đường tắt lên Bơ Ngai. Ông lão chỉ đường cái. Đường tắt thì ông không chỉ, vì đó là đường của ông Đồng.

– Mà ông Đồng thì không lên nữa rồi phải không? – Ông lão hỏi, giọng chậm. – Hôm trước có người lên đây bảo ông Đồng mất rồi.

Khoáng gật đầu. Ông lão ngồi im một lúc, rồi đứng dậy, vào trong lán, mang ra một nắm thuốc lá cuộn sẵn.

– Ông Đồng ghé đây ba mươi năm, năm nào cũng để lại cho tao một bát muối. Mày cầm lấy mà đi đường. Đường tắt thì mày nhớ chứ?

Khoáng nhớ. Đường tắt bắt đầu sau một tảng đá có vết như dấu chân voi, men theo con suối cạn, leo qua một sườn dốc toàn rễ cây, rồi cắt ngang lưng đèo Gió chứ không vòng lên đỉnh. Đi đường cái mất ba ngày, đi đường tắt mất hai. Hồi bé Khoáng nằm trên gánh nhìn lên, chỉ thấy lá cây và lưng áo cha ướt mồ hôi, nhưng lúc nào cha cũng đọc tên từng chỗ. Đá Voi. Suối Cạn. Dốc Rễ. Lưng Gió. Cha đọc như đọc vè, để thằng con nhớ.

Đêm đầu tiên trên đường, cả đoàn nằm trong một cái lán lá cũ bên suối Cạn. Một người gánh hỏi Khoáng sao cứ lẩm bẩm mãi. Khoáng cười, bảo đang tập lại bài vè hồi bé. Rồi anh đọc to lên cho họ nghe.

– Nấc một năm tre trổ, chuột về sạch rẫy, năm thúng muối để không. Nấc hai bà Hnhí đẻ so, một bát muối rang, đổi lấy nắm gạo nếp. Nấc ba là nấc xiên, làng trả ba gùi quế...

Bài vè dài bốn mươi mốt nấc. Khoáng đọc tới nấc thứ mười chín thì vấp, phải dừng lại nghĩ, rồi đọc tiếp. Đến nấc thứ ba mươi bảy thì quên hẳn. Anh ngồi trong bóng tối nghe tiếng suối, cố nhớ giọng cha. Cha đọc nấc ấy thế nào? Có con hổ. Đúng rồi, có con hổ. Năm ấy hổ về bắt trâu của làng, già làng Klơng bị hổ cào rách vai, cha để lại hai thúng muối để rửa vết thương. Nấc ấy cha khắc sâu hơn mọi nấc khác, vì cha bảo đó là nấc của già Klơng.

Mấy người gánh muối đã ngủ. Khoáng không ngủ được. Anh không biết vì sao mình cố nhớ bài vè ấy làm gì khi cái que không còn trong tay. Có lẽ chỉ vì nó là giọng cha.

Tới trưa ngày thứ hai, cả đoàn lên tới Lưng Gió. Gió ở đây thổi ngang qua núi, lạnh buốt dù trời nắng, mùi lá quế cay xộc vào mũi. Đứng ở Lưng Gió nhìn xuống thấy cả thung lũng Bơ Ngai: những mái nhà sàn lợp lá cọ, ngôi nhà rông cao vút ở giữa, khói bếp xanh lam bay lên thành từng sợi. Những rừng quế phủ kín sườn đồi phía đông, màu xanh thẫm. Nhưng ở sườn phía tây, cả một mảng rừng đen sì.

– Cháy rừng. – Một người gánh muối nói. – Mới cháy năm nay.

Khoáng đếm. Gần một nửa rừng quế của làng đã thành than.

Họ xuống tới cổng làng thì trời đã xế. Bọn trẻ con chạy ra trước, rồi đứng lại, nhìn đoàn người lạ, không đứa nào chạy tới xin muối như hồi Khoáng còn bé. Ngay giữa sân nhà rông, Khoáng thấy mười hai đôi thúng muối xếp thành hàng, phủ lá chuối. Dưới hiên nhà rông, lái Thố ngồi bệt trên chiếu, uống rượu cần với mấy người đàn ông trong làng, cười to.

Lái Thố nhìn thấy Khoáng, đặt cần rượu xuống, nhưng không đứng dậy.

– Thằng Khoáng con ông Đồng đấy à? Lên làm gì? Chú mày bán cái que cho tao rồi, mày không biết sao?

Rồi lão rút từ trong ngực áo ra một cái túi da, lấy ra một nửa que tre. Một gang rưỡi, mặt cắt nhẵn bóng, lưng que đầy nấc khắc. Khoáng nhìn từ xa cũng nhận ra.

– Tao trả chú mày năm quan. – Lão Thố nói, đủ to cho cả sân nghe. – Cái que này là của tao. Làng này nợ bốn chục gùi quế, giờ là nợ tao. Mai già làng ghép que, tao thu nợ, rồi từ năm sau đường muối lên đây là của tao.

Già Klơng ngồi ở đầu chiếu. Ông già lắm rồi, tóc bạc trắng búi sau gáy, vai trái có một vết sẹo dài như ai lấy móng tay cào lên đất ướt. Ông nhìn Khoáng rất lâu, không nói gì. Rồi ông nói bằng tiếng Kinh, chậm, từng chữ:

– Luật núi. Ai cầm nửa que, người ấy là chủ nợ. Mai ghép que.

— Hết chương 2 —