Phiên xử lại

Chương 3: Phiên xử lại

Ông ngỗ tác cũ tên Lam Hựu, năm ấy đã bảy mươi, mắt mờ, về ở với con gái ở làng ven sông. Người ta khiêng ông lên huyện bằng cái võng. Ông không hỏi vì sao. Đến cổng huyện, nhìn thấy cái án thư sơn son, ông bảo con gái đỡ ông xuống, rồi đứng đó rất lâu.

Quan Nhâm cho mở phiên xử lại án Âu Thị Mơ vào ngày hai mươi tháng Chạp. Không cần phạm nhân, vì phạm nhân đã chết. Người được mời đến là bà Hàn, mẹ chồng chị Mơ, giờ đã gần sáu mươi, tóc bạc trắng, chống gậy. Bà đi cùng người con trai thứ, anh Hàn Lộc, người giờ đứng tên cửa hàng tơ.

Người xem chật kín sân huyện. Tin đồn chạy khắp phố Chợ Cầu từ hôm trước: quan mới gặp ma, quan mới xử lại án ma.

Quan Nhâm không nói chuyện ma. Ông bày lên án thư ba cái bát.

Bát thứ nhất là cháo trắng. Bát thứ hai là cháo trắng có hoà thạch tín, lọ thạch tín đặt ngay bên, có dấu hiệu thuốc. Bát thứ ba là một quả trứng vịt luộc, bóc vỏ, bẻ đôi.

Ông đưa cho ông ngỗ tác Lam Hựu ba cây kim bạc mới.

– Cụ thử cho bà con xem. – Ông nói. – Mỗi bát một cây. Thử xong rửa nước bồ kết.

Ông Lam Hựu cầm kim, tay run. Ông cắm cây thứ nhất vào bát cháo trắng. Rút lên, kim sáng. Cây thứ hai vào bát cháo có thạch tín. Rút lên, kim sẫm lại, ánh xám đen. Cây thứ ba vào lòng đỏ quả trứng.

Cả sân huyện im lặng. Cây kim thứ ba đen hơn cả cây thứ hai.

Người con gái ông Lam Hựu bưng chậu nước bồ kết lên. Ông nhúng từng cây kim vào, chà bằng ngón tay. Cây thứ hai, cây có thạch tín, vẫn giữ màu xám đen. Cây thứ ba, cây cắm vào trứng vịt, lớp đen trôi đi như bùn, trả lại màu bạc trắng.

Ông Lam Hựu đặt cây kim ấy xuống án thư. Ông quỳ xuống. Không phải quỳ trước quan. Ông quay về phía bức tường hậu đường, nơi chị Mơ năm nào cũng đi vào, và lạy.

– Sáng hôm ấy tôi vội. – Ông nói, giọng như tiếng lá khô. – Bà Hàn khóc, cả phố đứng xem, quan cũ giục. Tôi chỉ mang một cây kim. Tôi cắm vào trứng trước, rồi khuấy cháo sau. Tôi không rửa. Tôi thấy kim đen, tôi nói có độc. Mười năm nay tôi không dám ăn trứng vịt.

Bà Hàn đứng lặng giữa sân. Cái gậy trong tay bà rung lên.

– Thế thì con tôi chết vì cái gì? – Bà hỏi. Không phải hỏi quan. Bà hỏi như người ta hỏi trời.

Quan Nhâm mở một tờ cung cũ. Đó là lời khai của ông thầy lang phố Chợ Cầu, mười năm trước, khai rằng anh Hàn Tú có chứng đau thắt ngực từ năm hai mươi tuổi, đã bốc thuốc nhiều lần, có lần lên cơn ngã giữa cửa hàng. Tờ cung ấy kẹp ở cuối hồ sơ, không ai đọc tới, vì cây kim đã đen rồi.

– Bà biết con bà có bệnh ấy. – Quan Nhâm nói khẽ. – Ta không trách bà. Người mẹ thấy con chết, thấy kim đen, thì tin kim. Ai cũng sẽ tin.

Bà Hàn không khóc. Tôi nhìn thấy bà đứng thẳng lên, lần đầu tiên trong cả buổi không cần chống gậy. Rồi bà buông gậy, bước tới trước án thư, quỳ xuống, đúng chỗ chị Mơ mười năm nay vẫn quỳ.

– Hôm ấy là nó luộc trứng. – Bà nói. – Thằng Tú thích trứng vịt lộn, nhưng tôi bảo trứng lộn nóng, không tốt cho tim. Con Mơ đi chợ sớm mua trứng thường, luộc cho chồng. Tôi đứng trong bếp, tôi thấy nó bóc trứng. Tôi thấy nó thổi cho nguội. Tôi biết hết. Tôi chỉ không biết cây kim nó nói dối.

Quan Nhâm tuyên án ngay giữa sân huyện: Âu Thị Mơ vô tội, xoá tên khỏi sổ án. Ông cho khắc một tấm bia nhỏ đặt ở cổng huyện, ghi việc xử lại, ghi cả lời ông ngỗ tác. Từ nay ngỗ tác huyện Lạc Thổ thử kim bạc thì phải rửa bồ kết, thử riêng từng món, mỗi món một kim.

Mộ chị Mơ mười năm nay nằm ở bãi tha ma của tù nhân, ngoài đồng. Mùa xuân năm sau, chính bà Hàn thuê người cải táng, đưa chị về nằm cạnh anh Hàn Tú trong đất của họ Hàn. Hôm ấy tôi xin quan cho đi theo.

Bà cụ bán bánh đúc cũng đến, một đứa cháu hàng xóm dắt tay. Hai bà già đứng hai bên huyệt mới, mười năm nay chưa nhìn mặt nhau. Không ai nói câu nào. Lúc đặt mâm cúng, bà cụ bánh đúc lần trong túi áo, lấy ra một quả trứng vịt luộc còn ấm, gói trong lá chuối, đưa sang. Bà Hàn đón lấy bằng hai tay, như đón một thứ gì nặng lắm. Bà ngồi xuống bóc vỏ, chậm rãi, từng mảnh một, bóc một nửa thì dừng, đặt lên mâm cạnh bát cháo trắng và đĩa dưa cải. Rồi bà ngồi luôn ở đấy, cạnh bà cụ bánh đúc, hai cái lưng còng sát vào nhau, cho tới khi nén hương cuối cùng tàn.

Đêm mười bảy tháng Chạp năm sau, tôi vẫn gác công đường. Quan Nhâm cũng thức, ngồi sau án thư, đốt một ngọn nến. Canh ba qua, canh tư qua. Cửa không mở. Không ai đến.

Gần sáng, quan bảo tôi đi ngủ. Lúc tôi tắt nến, tôi thấy trên mặt án thư, chỗ ngày trước đặt quả trứng, có một vệt nước nhỏ hình tròn, như vết đáy bát. Tôi đưa tay chạm vào. Nó còn ấm.

— Hết —