Quả trứng thứ nhất

Chương 1: Quả trứng thứ nhất

Quả trứng nổi lên khỏi mặt nước muối chừng bằng đồng xu, nghiêng một bên như con vịt ngủ, và con Út Nhím khóc ré lên như có người cắt tay nó.

– Trứng của em! Anh Hai trả trứng cho em!

Tui chụp lấy quả trứng trước khi nó lật ngửa, đưa cho con nhỏ coi. Vỏ trứng còn nguyên, chỉ ướt nước muối, lóng lánh dưới nắng sớm. Út Nhím chụp lại, ôm vô bụng, nhìn tui bằng cặp mắt đỏ hoe như tui vừa giết con gà mái ghẹ của nó.

– Anh mượn có chút xíu. – Tui nói. – Anh rửa lại liền. Chiều nay em bỏ lại vô ổ cho mái ghẹ ấp, không sao hết, anh hứa.

Con nhỏ không tin. Tám tuổi, nó đã học được cách không tin lời anh Hai. Anh Hai của nó, thằng Rỡ, mười chín tuổi, hứa gì cũng quên, đi đâu cũng la cà tới tối. Nó không biết anh Hai của nó đã nằm sốt ba ngày dưới mùng, rồi thức dậy bằng một cái đầu khác.

Cái đầu ấy là của Tô Gia Hưng, ba mươi tám tuổi, kỹ sư nông học, mười lăm năm làm ở một viện lúa ở Cần Thơ. Tui nhớ được đoạn cuối là chiều mưa, tui lội ruộng thí nghiệm lấy mẫu, sét đánh xuống cây trâm bầu ở bờ kinh. Tui mở mắt ra ở đây, xóm Rạch Cóc, một xóm đất mới khai phá trên mé kinh đào, nhà lá, chợ nổi, ghe thương hồ, quan ở tận phủ cách ba ngày chèo. Ở đây không có máy cấy, không có giống lúa xác nhận, không có cái bảng nào ghi tỉ lệ nảy mầm. Chỉ có đất, nước, và mấy bao lúa giống chất trong cái chái chung của xóm.

Mấy bao lúa giống ấy mua chịu của Ba Lủng, thương hồ lớn nhất kinh này. Mùa rồi xóm cũng mua của ổng, gieo xuống thì mọc lưa thưa như tóc ông già, mỗi công ruộng thiếu phân nửa cây, cấy dặm muốn gãy lưng. Năm nay ổng nói lúa giống năm nay khác, giống Nàng Mây hạt dài, bông nặng, mà giá vẫn vậy. Xóm không có tiền mua chỗ khác, nên lại mua.

Tui mở một bao ra coi hôm qua. Hạt lúa vàng óng, nhìn đẹp. Nhưng cầm một nắm lên, tui thấy nó nhẹ quá tay.

Ở viện, mình đo bằng máy. Ở đây, tui nhớ tới cách ông nội tui ở Phong Điền làm hồi tui còn nhỏ, cách mà ổng học của ông cố: nước muối đặc tới mức thả quả trứng gà vô thì trứng nổi, lộ ra một khoanh bằng đồng xu. Đổ lúa vô. Hạt chắc chìm. Hạt lép, hạt lửng nổi lên trên. Cách ấy không cần máy. Chỉ cần muối và một quả trứng.

Muối thì nhà có hũ muối hột má để dành muối dưa kiệu ăn Tết. Trứng thì cả nhà có đúng một quả: quả trứng đầu tiên của con gà mái ghẹ mà Út Nhím nuôi từ hồi nó còn là con gà con lông vàng.

Tối hôm trước, tui ngồi xổm trước cái ổ rơm dưới gầm chõng, nói chuyện với Út Nhím như nói chuyện với người lớn. Tui nói anh cần mượn quả trứng của mái ghẹ một buổi sáng. Tui nói anh không đập, không luộc, chỉ thả vô nước cho nó nổi lên rồi vớt ra. Con nhỏ ôm cái ổ rơm vô lòng, lắc đầu.

– Mái ghẹ đẻ có một trứng à. Em để nó ấp ra con gà con. Em đặt tên rồi.

– Tên gì?

– Chưa nói được. Nói ra là nó không nở.

Tui ngồi đó một hồi lâu. Ở viện, tui có cả kho mẫu, cả tủ ấm, cả phòng thí nghiệm. Ở đây, cả cái thí nghiệm quyết định mùa lúa của một xóm phải đi xin một con nhỏ tám tuổi. Cuối cùng tui đổi: anh Hai sẽ đan cho nó cái lồng gà bằng tre, có cửa cài then, chồn không vô được. Con nhỏ suy nghĩ lâu lắm, rồi đưa quả trứng ra bằng hai tay, nói anh Hai làm bể là em mét má.

Sáng nay, khi tui thả quả trứng vô lu, nó vẫn khóc ré như đã không hề có cái giao kèo ấy.

Tui đổ hết nửa hũ muối vô cái lu sành, khuấy tới khi quả trứng chịu nổi. Má đứng ở cửa bếp nhìn hũ muối vơi mà mặt méo xẹo. Rồi tui đổ một thúng lúa giống của Ba Lủng vô lu.

Người trong xóm bu lại coi. Ông Tư Ròng, ba của thằng Rỡ, ngồi xổm cạnh lu, rít điếu thuốc rê. Ông Bảy Đờn, già nhất xóm, chống gậy đứng xa xa, miệng móm mém lẩm bẩm gì đó.

Tui lấy cái vợt tre vớt phần lúa nổi ra, để riêng một thúng. Rồi vớt phần chìm ra, để riêng thúng khác. Tui đong lại.

Thúng nổi nhiều gần bằng thúng chìm. Bốn phần mười lúa giống của Ba Lủng là hạt lép, hạt lửng, gieo xuống không lên hoặc lên rồi cũng ốm o.

Xóm im một hồi lâu. Rồi có người chửi thề. Rồi người khác chửi theo. Ông Tư Ròng ném điếu thuốc xuống đất, dụi bằng gót chân.

Đúng lúc đó, tiếng mái chèo khua nước với tiếng tù và rúc lên ở đầu kinh. Ghe Ba Lủng cặp bến. Ổng bước lên bờ, áo bà ba lụa đen, tay cầm cây quạt giấy, cười cười như thường lệ. Rồi ổng thấy cái lu nước muối, thấy hai cái thúng, thấy mặt người cả xóm, và cái cười của ổng tắt.

– Nước muối gì kỳ cục vậy? – Ổng hỏi. – Lúa tui ngâm vô nước muối thì lúa nào chịu nổi? Bà con phá giống của tui, rồi đổ thừa tui hả?

Không ai trả lời. Ổng nhìn quanh, rồi nhìn thẳng ông Tư Ròng, người đứng tên vay chịu cho cả xóm.

– Anh Tư không lấy giống thì thôi. Nhưng tiền chịu mùa rồi, ba ngày nữa anh trả đủ cho tui.

— Hết chương 1 —