Phiên chợ thứ nhất

Chương 1: Phiên chợ thứ nhất

Ba mươi hai đứa trẻ ngồi nhìn cô giáo Dịu, không đứa nào nói một chữ, và cái im ấy kéo dài sang tới ngày thứ năm.

Dịu đã thử đủ cách. Cô hát bài "Một con vịt", vừa hát vừa vỗ cánh, ba mươi hai cặp mắt đen nhìn cô như nhìn một con vịt thật. Cô chỉ vào mình, nói chậm từng chữ: "Cô. Giáo. Dịu." Ba mươi hai cái miệng mím chặt. Cô vẽ con mèo lên bảng, cả lớp nhìn con mèo rồi nhìn nhau, thì thầm bằng thứ tiếng cô không hiểu, rồi cười khúc khích. Cô không biết chúng cười con mèo hay cười cô.

Điểm trường nằm lưng chừng một sườn núi đá tai mèo, ba gian nhà cấp bốn mái tôn, sân đất nện, phía trước là thung lũng ngô đã thu hoạch, thân ngô khô đứng xám như một đội quân rách rưới. Từ trung tâm xã lên đây mười hai cây số, bảy cây đường bê tông, năm cây đường đất. Dịu hai mươi ba tuổi, tốt nghiệp sư phạm tiểu học ở Nam Định, thi viên chức chỗ nào cũng trượt, cuối cùng nộp hồ sơ lên đây vì đây là chỗ duy nhất thiếu người. Mẹ cô khóc ba ngày. Bố cô không nói gì, chỉ mua cho cô đôi ủng cao su và một cái đèn pin đội đầu.

Chủ nhật đầu tiên, Dịu xuống chợ phiên. Chợ họp trên một bãi đất bằng dưới chân dốc, người từ các bản đổ về từ lúc trời còn sương. Phụ nữ mặc váy xòe sặc sỡ, lưng đeo gùi. Đàn ông đứng thành từng tốp quanh mấy chảo thắng cố bốc khói. Trẻ con chạy giữa những chân ngựa. Dịu đi một vòng, mua hai cân thịt, một bó rau cải mèo, một xấp vải hoa, rồi đứng ngẩn ra ở khu chợ trâu bò, vì cô nghe một giọng nói tiếng Kinh rất sõi vang lên giữa những tiếng Mông lao xao.

– Bác ơi, con bò này mới tiêm phòng tháng trước, bác đừng tiêm lại, phí tiền. Bác cầm cái sổ này về, cho cháu chữ ký.

Người nói là một thanh niên mặc áo khoác xanh đã bạc, đeo cái túi vải chéo vai, tay cầm một cuốn sổ ô li. Anh đứng cạnh con bò vàng, nói với ông cụ chủ bò bằng tiếng Mông, rồi quay sang nói với người lái buôn bằng tiếng Kinh, rồi lại tiếng Mông. Hai thứ tiếng chuyển qua chuyển lại trong miệng anh nhẹ như đổi tay cầm cái gùi.

Dịu đợi anh xong việc, đi tới.

– Anh ơi, em là giáo viên mới ở điểm trường bản Lùng Thàng. Anh dạy em tiếng Mông được không ạ? Em trả tiền.

Anh nhìn cô. Mắt anh dài, lông mày rậm, mặt sạm nắng. Anh tên là Giàng A Lử, cán bộ thú y xã, ngày nào cũng chạy xe máy đi khắp các bản tiêm phòng cho trâu bò lợn gà. Anh nhìn cái túi ni lông cô xách trên tay, trong đó lộ ra cả một lốc mì tôm mười gói.

– Không lấy tiền. – Anh nói. – Cô giáo ăn mì tôm cả tuần à?

– Em không biết nấu gì khác. Bếp ở trường là bếp củi.

– Thế thì học phí là thế này. Mỗi trưa cô giáo ăn mèn mén cùng bọn trẻ, đừng ăn mì tôm. Trẻ con nó nhìn cô ăn mì tôm, nó biết cô là người ngoài. Cô ăn cái nó ăn, nó mới nói với cô.

Dịu định cãi, rồi thôi. Anh nói đúng quá, đúng một cách khó chịu.

Mèn mén là bột ngô xay, rắc nước, đồ hai lần trong cái chõ gỗ, ra những hạt vàng tơi như cát, ăn với canh cải nấu loãng. Bữa đầu, Dịu nhai mãi không nuốt được, cổ họng rát như nuốt mùn cưa. Ba mươi hai đứa trẻ ngồi quanh, cầm bát, nhìn cô. Thằng Sùng A Chư, đứa lớn nhất lớp, bảy tuổi, tóc dựng như cỏ gà, bưng bát canh của nó đẩy sang trước mặt cô. Nó không nói gì, chỉ hất cằm.

Cô chan canh vào mèn mén. Dễ nuốt hơn hẳn.

Chủ nhật nào A Lử cũng ghé điểm trường sau buổi chợ, dạy cô mười chữ. Cô ghi vào lòng bàn tay, đọc đi đọc lại cả tuần. Tiếng Mông có những âm cô không có trong miệng, những thanh điệu lên xuống như đường đèo. Lần đầu cô thử chào bà nội con bé Dợ ở đầu bản, bà cụ nhìn cô một lúc rồi phá lên cười, cười đến chảy nước mắt, rồi đi vào nhà gọi cả con dâu ra nghe lại. Tối đó A Lử bảo cô vừa nói thành một câu nghĩa là "con lợn của bà đẹp quá".

– Thì bà vẫn vui mà. – Dịu cãi.

– Ừ, vui. Mai cả bản biết rồi.

Tuần thứ ba, Dịu mang xấp vải hoa mua ở chợ ra, quyết may một quả pao. A Lử bảo Tết Mông sắp tới, trai gái các bản ra bãi ném pao, trẻ con cũng chơi. Cô nghĩ nếu chúng không chịu nói chữ, thì chơi với nhau trước đã. Cô cắt vải thành mấy múi, khâu vụng về dưới ánh đèn pin đội đầu, nhồi trấu vào, buộc thêm một cái tua vải đỏ. Quả pao ra một hình thù không ai đặt tên được, một bên phồng, một bên xẹp, như quả bí bị ngồi lên.

Sáng thứ Hai, cô đặt quả pao lên bàn. Cả lớp nhìn. Rồi thằng Chư chỉ tay, nói một tràng tiếng Mông, cả lớp cười rộ lên, lần đầu tiên to và hồn nhiên như thế.

– Chư nói gì đấy? – Cô hỏi, biết thừa nó không hiểu.

Chư nhìn cô, rồi đứng lên, đi tới bàn, cầm quả pao lên, xoay một vòng, và nói bằng tiếng Kinh, lơ lớ, rõ ràng:

– Méo.

Dịu đứng im. Rồi cô cầm phấn, viết lên bảng thật to: MÉO. Bên cạnh, cô vẽ một quả tròn: TRÒN. Ba mươi hai cái miệng đọc theo. Méo. Tròn. Méo. Tròn. Đó là hai chữ đầu tiên lớp Một bản Lùng Thàng nói to trong năm học ấy.

Tối đó mẹ gọi. Ở chỗ cô, muốn có sóng phải trèo lên tảng đá sau trường, đứng nghiêng người về phía tây.

– Tết dương mày phải về. Mẹ hẹn nhà anh Tuấn rồi, anh ấy làm ngân hàng ở thành phố, nhà có hai tầng mặt đường Trần Hưng Đạo.

– Mẹ ơi con không về được, con có lớp.

– Lớp gì mà Tết cũng có lớp? Mày không về thì tao lên. Tao nói là tao làm, mày biết rồi đấy.

— Hết chương 1 —