Phiên thứ ba: dòng chữ dưới đáy hộp

Chương 3: Phiên thứ ba: dòng chữ dưới đáy hộp

Đêm thứ hai, Tuấn cho gọi Phương Đức vào thư phòng. Không có lính, không có roi, chỉ có ông Khoát đứng ở cửa và một ấm trà đã nguội.

Phương Đức đứng giữa phòng, không quỳ. Hắn bốn mươi tám tuổi, tóc đã hai thứ, áo the đã sờn cổ.

– Ngươi có chín năm. – Tuấn nói. – Bốn vạn cân muối, nếu bán hết, đủ mua cả dãy phố chợ. Vậy mà áo ngươi sờn cổ, nhà ngươi ở xóm Đình, ta đã cho người đến xem, mái lợp rạ.

Phương Đức nhìn ông một lúc lâu. Rồi hắn cười, tiếng cười khô khốc như tiếng quả cân rỗng.

– Quan mới về mười hai hôm đã nghĩ ra chuyện cân tiền. Tiểu nhân phục. Nhưng quan có biết ai khoan quả cân ấy không?

– Ngươi nói đi.

– Tiểu nhân không biết khoan đồng. Chín năm trước, quan huyện cũ là Kiều đại nhân sai tiểu nhân đem quả cân lên phủ Lam, nói là đem đi sơn lại hộp. Một tháng sau quả cân về, nhẹ hơn. Tiểu nhân biết, vì tiểu nhân cầm nó mười năm, cầm là biết. Tiểu nhân không dám hỏi. Năm nào kho muối dư ra bao nhiêu, cuối năm có người trên phủ xuống, mang đi bằng thuyền, ghi là "muối hao ẩm". Tiểu nhân chỉ được một phần nhỏ, đủ trả nợ thuốc cho mẹ.

– Kiều đại nhân giờ ở đâu?

Phương Đức cười lần nữa, lần này mệt mỏi:

– Bẩm, ở phủ Lam. Làm Thông phán. Người sẽ xét lại mọi án của quan, kể cả án này.

Tuấn ngồi im. Ngoài sân, tiếng mõ cầm canh gõ ba tiếng. Ông nhìn cái hộp gỗ đen trên bàn, nghĩ tới con đường từ Phù Ly lên phủ Lam, rồi từ phủ Lam lên kinh. Hồ sơ của ông đi đường nào cũng phải qua tay Kiều Thông phán.

Ông hỏi:

– Hộp cân này là đồ của Bộ Hộ phát xuống?

– Bẩm, phải. Cả quả cân lẫn hộp. Có dấu khắc dưới đáy hộp.

Tuấn lật cái hộp lên. Dưới lớp sơn đen, giữa đáy, có một hàng chữ khắc chìm rất nhỏ: năm phát, số hiệu, và tên cục đúc. Ông đọc to số hiệu, rồi bảo ông Khoát chép lại.

Sáng hôm sau, phiên thứ ba chỉ kéo dài chừng một nén nhang.

Tuấn tuyên: bà Vi Thị Sen vô tội, nhận lại gánh muối, nha đền cho bà ba ngày công gánh. Hà Chấn kiện đúng sự thật mình thấy, không phải tội vu cáo, được về phủ. Phương Đức giam chờ xét. Kho muối niêm phong, chờ triều đình cử người kiểm.

Rồi ông nói thêm một việc mà không ai ngờ:

– Quả cân này cùng bản cung khai, ta không gửi lên phủ. Ta gửi thẳng về Bộ Hộ, theo lệ đồ quan khí hỏng thì trả về nơi phát. Đi đường trạm, có hai lính và ba vị hương lão huyện này đi kèm, niêm phong bằng ấn huyện và điểm chỉ của cả ba người.

Một vị hương lão râu bạc khẽ hỏi:

– Bẩm quan, gửi vượt phủ thì phủ có trách không?

– Có. – Tuấn nói. – Nhưng đồ của Bộ trả về Bộ, phủ không có quyền giữ lại. Ta làm đúng lệ. Phủ muốn trách thì cứ trách.

Có người dưới sân hỏi vậy từ nay huyện lấy gì mà đối cân. Ông cho làm lại một quả cân tạm, bằng cách cân đúng một trăm sáu mươi đồng tiền mới, đổ vào một cái túi da khâu kín miệng, treo ở cửa nha. Ai muốn đối cân thì cứ đến, không cần qua tay thư lại.

Một tháng sau, có công văn từ Bộ Hộ về, đóng dấu đỏ, đi thẳng tới huyện mà không qua phủ. Kèm theo công văn là một quả cân đồng mới, hộp gỗ mới. Thư không nhắc gì đến Kiều Thông phán. Nhưng Tuấn nghe người đi chợ phủ về kể, tuần trước có một đoàn người của Bộ xuống phủ Lam, ở lại đúng mười ngày, và từ đó không ai thấy viên Thông phán ra khỏi nhà.

Chiều ấy, bà Sen gánh muối qua cổng nha. Tuấn đang đứng dưới gốc sấu, bảo ông Khoát ra mua hai cân.

Bà đặt gánh, móc cái cân đòn gỗ thị ra, giờ đã đối lại bằng quả cân mới. Bà cân đủ hai cân, đổ vào cái thúng ông Khoát mang ra. Rồi bà thò tay vào thúng muối của mình, bốc thêm một vốc to, rắc lên trên.

– Bà cân đủ rồi mà. – Ông Khoát nói.

– Đủ của người mua. – Bà Sen nói, xốc đòn gánh lên vai. – Cái này là của tôi, bù cho chín năm.

— Hết —