Phiên thứ nhất: hai cái cân

Chương 1: Phiên thứ nhất: hai cái cân

Trống công đường huyện Phù Ly điểm ba hồi lúc giờ Thìn, và người đầu tiên bước vào là một bà già gánh hai thúng muối, đòn gánh còn trên vai.

– Bỏ gánh xuống. – Viên lính lệ gắt.

– Bỏ xuống thì nó lấy mất. – Bà già nói, mắt không rời người đàn ông béo đứng cạnh. – Hắn bảo tôi gian, hắn đòi tịch thu cả gánh.

Tri huyện Đàm Khắc Tuấn ngồi sau án thư, tay đặt lên chồng hồ sơ ba ngày nay chưa đọc hết. Ông ba mươi mốt tuổi, mới về nhận ấn huyện Phù Ly được mười hai hôm. Cả mười hai hôm ấy, đây là vụ đầu tiên không phải tranh ranh ruộng hay trâu ăn lúa.

Ông nói:

– Bà cứ để gánh cạnh chân bà. Không ai lấy được.

Người đàn ông béo tên Hà Chấn, buôn muối và cá khô ở phủ Lam, mỗi tháng về chợ Phù Ly cất hàng một lần. Hắn chắp tay thưa, giọng trơn như dầu:

– Bẩm quan lớn, tiểu nhân mua của bà này mười cân muối hạt. Về tới quán trọ cân lại bằng cân của tiểu nhân, chỉ được chín cân. Mỗi cân thiếu hơn lạng rưỡi. Tiểu nhân không tiếc chút muối, nhưng gian cân là tội lớn, để lâu thì cả chợ bị lừa.

Bà già tên Vi Thị Sen, sáu mươi tư tuổi, người làng Bãi Hến ven biển, gánh muối lên chợ huyện đã bốn mươi năm. Bà quỳ xuống, nhưng lưng vẫn thẳng:

– Bẩm quan, cái cân của tôi tháng nào tôi cũng mang lên nha đối với quả cân của nha. Có ông thư lại Phương đóng dấu son vào cán. Tôi mà gian thì nha cũng gian.

Có tiếng cười khẽ phía cửa, chỗ dân đứng xem. Thư lại Phương Đức đứng bên tả án thư, mặt không đổi, chỉ khẽ chỉnh lại mũ.

Tuấn sai lính đem cả hai cái cân lên. Cân của bà Sen là cân đòn bằng gỗ thị, cán bóng nhẫy vì bàn tay, có ba vệt son đỏ của nha đóng ba tháng gần nhất. Cân của Hà Chấn cũng là cân đòn, cán gỗ mít, có dấu khắc của phủ Lam.

Ông sai lấy quả cân chuẩn của huyện. Phương Đức mở cái hộp gỗ sơn đen, bên trong lót nhung đỏ, nhấc ra quả cân đồng hình trống con, to bằng nắm tay, mặt trên đúc nổi chữ "nhất cân" và hiệu triều. Ông đặt quả cân lên cân của bà Sen. Cán thăng bằng đúng vạch một cân.

Đặt lên cân của Hà Chấn. Cán chúc xuống phía quả. Chưa tới một cân. Thiếu hơn lạng rưỡi.

Cả công đường im lặng. Rồi Hà Chấn nói, giọng hơi run, có lẽ vì hắn cũng không ngờ:

– Bẩm, cân của tiểu nhân đã đối ở phủ Lam tháng trước. Có dấu khắc đây.

– Phủ với huyện mỗi nơi một quả cân. – Phương Đức nói, lần đầu lên tiếng. – Có khi cân phủ để lâu, mòn.

Tuấn không đáp. Ông cầm quả cân đồng lên, xoay trong tay. Nó nặng, mát, đáy hơi lõm, rìa đáy có một vòng cáu đen như bao nhiêu đồ đồng cũ khác. Ông gõ nhẹ đốt ngón tay vào thân nó. Một tiếng "cộp" ngắn.

Bà Sen ở dưới chợt nói, như nói với chính mình:

– Hồi xưa nó kêu "boong".

– Bà nói gì? – Tuấn hỏi.

– Bẩm, hồi tôi mới gánh muối, quan cũ gõ vào quả cân ấy cho dân nghe, nó kêu "boong", ngân lâu lắm. Tôi nhớ vì hồi đó tôi còn trẻ, thấy vui tai. Nay nó kêu "cộp", như gõ vào khúc gỗ.

Phương Đức cười nhạt:

– Bốn mươi năm rồi, tai bà già đi thì tiếng cũng đổi.

Tuấn đặt quả cân vào hộp, đậy nắp, rồi lấy dải lụa vàng buộc chéo hai vòng, ấn son của chính ông vào nút buộc.

– Vụ này hoãn ba ngày. – Ông nói. – Gánh muối của bà Sen để lại nha, có biên nhận, không ai được đụng. Hà Chấn ở lại quán trọ, không được rời huyện. Còn quả cân này, từ hôm nay ta giữ.

Phương Đức cúi đầu, nhưng Tuấn thấy rõ ngón tay viên thư lại siết vào mép tay áo.

— Hết chương 1 —