Món thứ ba: bài ru

Chương 3: Món thứ ba: bài ru

– Còn linh chi đen. – Trầm nói.

Ông lão nhấc từ trong cái mẹt cuối cùng một nhánh nấm màu đen bóng, mặt nấm có những vòng tròn đồng tâm như vân gỗ, đặt lên mép mẹt.

– Bài ru mẹ mày hát. – Ông nói. – Đêm nào cũng hát, cho tới năm mày lên mười.

Trầm đứng lặng.

Bài ru ấy là thứ cuối cùng anh còn của những năm bé. Mẹ anh hát dở. Giọng bà khàn, lạc nhịp, có câu bà quên lời thì ậm ừ cho qua. Nhưng đêm nào bà cũng hát, ngồi ở mép giường, tay quạt cái quạt nan, cho tới khi anh ngủ. Bây giờ mẹ anh ho tới mức không nói được trọn câu, bài ru ấy chỉ còn nằm trong đầu anh. Bán đi, là mất hẳn. Trên đời này không còn ai nhớ bà Ngát từng hát cho con thế nào.

– Cháu bán thứ khác được không? – Anh hỏi, rồi chợt nhớ lời bà cụ Sẹt, vội nói thêm: – Cháu không trả giá. Cháu chỉ xin đổi món.

Ông lão lắc đầu.

– Món khác lão không cần.

Trầm nhìn ông lão. Nhìn bàn tay trái thiếu ngón út đặt trên đầu gối. Và câu chuyện mẹ kể, câu chuyện từ nãy cứ cựa quậy, trồi lên.

Hồi anh còn bé, mỗi khi anh hỏi về cha, mẹ anh chỉ kể đúng mấy câu. Cha anh là thợ đan nón, như anh bây giờ. Năm hai mươi tuổi cha bị con dao chuốt nan trượt tay, đứt lìa ngón út bên trái, từ đấy đan nón chậm hơn người ta, nhưng nón cha đan đẹp nhất xóm. Cha hay huýt sáo một điệu ngắn khi làm, mẹ không biết điệu gì, chỉ biết nó lên xuống như tiếng chim chìa vôi. Cha mất năm anh lên ba, vì một trận sốt rét ngã nước trên rừng, khi đi lấy lá nón. Mẹ anh không giữ được thứ gì của cha, ngoài cái dao chuốt nan.

Cha mất năm anh lên ba. Cha chưa từng thấy anh học bơi. Chưa từng thấy anh viết tên mình. Chưa từng nghe mẹ ru anh qua những năm sau đó.

Trầm quỳ xuống trước chiếc chiếu cói.

– Cha. – Anh nói.

Ông lão không đáp. Cái nón rách vẫn sụp xuống, nhưng Trầm thấy đôi vai gầy dưới tấm áo nâu run lên.

– Cha không cần mua. – Trầm nói. – Con kể cho cha nghe. Kể thì không phải bán. Con kể rồi con vẫn nhớ, cha cũng nhớ.

Anh không chờ ông lão trả lời. Anh ngồi xuống bên mép chiếu, đặt cái đèn lồng giấy dó cạnh mẹt thuốc, và bắt đầu kể. Kể về cái ao đầu xóm, cái hôm anh nhảy xuống, uống nước ao, mẹ cười vừa lau mặt cho anh bằng vạt áo ướt. Lạ thay, anh kể được. Khoảng trắng trong đầu anh không còn trắng nữa. Từng chi tiết trở về, rõ hơn cả trước khi bán, vì bây giờ anh đang kể cho một người nghe. Anh kể về ba chữ viết trên nền đất, cái thúng úp ở góc sân suốt mùa hè. Anh kể về những năm mẹ đi đan nón thuê, về cái hôm anh ốm và mẹ cõng anh lên huyện, về lần đầu anh đan được một cái nón mà mẹ đội ra chợ khoe với cả xóm.

Rồi anh hát. Hát bài ru của mẹ, bằng cái giọng không hay hơn giọng mẹ bao nhiêu, lạc nhịp, có câu quên lời thì ậm ừ cho qua.

Ông lão ngồi nghe. Cả phiên chợ Âm Lĩnh như im đi. Những người đi chợ không có tiếng chân dừng lại, đứng quanh sạp thuốc, lặng lẽ. Có một bà cụ mặc áo the đứng nghe, đưa tay quệt mắt. Có một đứa bé đóng khố ngồi xổm xuống cạnh Trầm, chống cằm.

Khi bài ru hết, ông lão từ từ đưa tay lên, kéo cái nón rách ra khỏi đầu.

Trầm nhìn thấy khuôn mặt mình. Không phải mặt anh, nhưng là khuôn mặt mà anh sẽ có sau này, khi anh ba mươi tuổi, gầy hơn, đen hơn, có nếp nhăn ở đuôi mắt. Người ta chết năm ba mươi tuổi thì mãi mãi ba mươi tuổi.

– Lão không mua nữa. – Cha anh nói. Giọng không còn như vọng từ đáy giếng. Giọng ấm, hơi khàn, giọng một người thợ đan nón. – Con cầm lấy.

Ông đặt nhánh linh chi đen vào tay anh. Rồi ông đặt bàn tay thiếu ngón út lên trán anh, như hai lần trước. Nhưng lần này Trầm không thấy sợi chỉ nào bị rút ra. Anh thấy có cái gì đó được đặt vào.

Một buổi sáng. Một đứa bé đỏ hỏn nằm trong cái nôi tre. Một người đàn ông trẻ ngồi cạnh nôi, đang chuốt nan nón, chốc chốc lại ngẩng lên nhìn đứa bé, và huýt sáo một điệu ngắn, bốn câu, lên xuống như tiếng chim chìa vôi. Đứa bé ngừng khóc, nhìn lên, toét miệng cười không răng.

– Lão chỉ có cái ấy để trả. – Cha anh nói. – Lão giữ nó hai mươi năm rồi.

Gà gáy.

Trầm mở mắt thì thấy mình nằm dưới gốc một cây sau sau ở chân núi, sương sớm đẫm áo. Cái đèn lồng giấy dó đã tắt. Trong túi anh có một cái rễ sâm đá, một lọ mật ong bịt lá chuối, một nhánh linh chi đen bóng.

Anh nhớ buổi chiều học bơi. Anh nhớ ba chữ viết trên nền đất. Anh nhớ bài ru. Và anh nhớ một buổi sáng mà không ai trên đời này có thể nhớ hộ anh: cái nôi tre, con dao chuốt nan, khuôn mặt cha cúi xuống.

Anh về tới nhà lúc mặt trời vừa lên. Mẹ anh vẫn nằm quay mặt vào vách, nhưng nghe tiếng cửa thì quay ra, nhìn anh từ đầu tới chân, như đếm xem con mình có thiếu cái gì không.

– Về rồi à. – Bà nói. – Nhớ đường về là được.

Anh sắc thuốc. Ba vị, đúng như ông lang dặn, sắc ba bát còn một.

Bà Ngát uống thuốc được một tháng thì đỡ ho. Đến Tết bà đã ra được sân, ngồi phơi nắng, đan nón cùng con.

Gần Tết, có một người đàn ông lạ từ xóm Mạ bên kia núi sang mua nón. Ông ta chừng năm mươi, áo quần tử tế, đứng ở cổng ngắm Trầm một lúc lâu như cố nhớ ra điều gì, rồi thôi. Ông kể con gái ông ốm nặng, khỏi được là nhờ một thang thuốc lạ. Ông kể ông bị một trận mê sảng, quên hết cả tên mình, cả nhà mình, may mà con gái ông ngày nào cũng ngồi cạnh kể lại cho ông nghe từng chuyện một, kể tới đâu ông nhớ ra tới đó. Ông mua hai cái nón, trả tiền, đi rồi còn ngoái lại nhìn Trầm một lần nữa.

Một buổi chiều cuối năm, hai mẹ con ngồi đan nón ở hiên. Trầm vừa chuốt nan vừa huýt sáo, không để ý mình đang huýt gì. Một điệu ngắn, bốn câu, lên xuống.

Bà Ngát buông cái khuôn nón xuống. Bà nhìn con rất lâu.

– Ai dạy con điệu ấy? – Bà hỏi, giọng run.

Trầm ngừng huýt sáo. Anh nhìn mẹ, rồi nhìn xuống bàn tay mình đang cầm con dao chuốt nan, cái dao cũ của cha.

– Cha dạy con. – Anh nói. – Lúc con còn nằm nôi.

— Hết —