Món thứ nhất: một buổi chiều ở ao làng

Chương 1: Món thứ nhất: một buổi chiều ở ao làng

Người ta dặn Trầm ba điều trước khi xuống chợ Âm Lĩnh: cầm đèn lồng giấy dó, đừng ngoái lại, và đừng bao giờ trả giá.

Người dặn là bà cụ Sẹt, bà đỡ già nhất xóm Rèm, người duy nhất trong xóm từng đi chợ ấy về. Bà nói chợ họp mỗi năm một đêm, đêm rằm tháng Mười, từ lúc trăng lên khỏi đỉnh núi tới lúc gà gáy. Người bán là người đã khuất. Hàng gì cũng có, thuốc gì cũng có, kể cả những vị thuốc mà người sống trèo đèo cả tháng không tìm ra.

– Nhưng người ta không lấy tiền. – Bà cụ Sẹt nói, ngón tay gầy gõ vào thái dương mình. – Người ta lấy cái trong này. Mày bán cho người ta cái gì, thì mày quên cái ấy, quên sạch, như chưa từng có. Bà bán năm mươi năm trước một cái ngày bà đi lấy chồng. Đến giờ bà vẫn không nhớ mặt ông nhà bà hôm ấy ra sao.

Trầm hai mươi hai tuổi, làm thợ đan nón ở chân núi. Mẹ anh, bà Ngát, ho từ mùa hè, càng ngày càng nặng, đêm ho ra cả máu. Ông lang trên huyện bắt mạch xong thì lắc đầu, bảo chỉ còn một phương. Phương ấy cần ba vị: rễ sâm đá mọc trên vách Âm Lĩnh, mật ong của loài ong làm tổ trong hang đá, và một nhánh linh chi đen sống trên gỗ lim mục. Ba thứ ấy, người ta bảo, chỉ ở chợ dưới chân núi mới có.

Chiều rằm, anh nấu sẵn nồi cháo, đặt cạnh giường mẹ. Bà Ngát nắm cổ tay anh, bàn tay nóng hầm hập vì sốt.

– Đi đâu mà mặc áo lành thế con?

– Con lên huyện mua thuốc. – Anh nói dối. – Sáng mai con về.

Bà nhìn anh lâu, như biết anh nói dối, rồi buông tay. Bà quay mặt vào vách, ho một tràng dài. Lúc anh ra tới cửa, bà nói vọng theo, giọng đứt quãng:

– Đi đâu thì đi, nhớ đường về.

Đêm rằm tháng Mười, Trầm thắp cái đèn lồng giấy dó, đi theo con suối cạn lên phía chân núi.

Sương dày tới mức anh không thấy bàn tay mình. Rồi sương mỏng dần, và trước mặt anh hiện ra một bãi đất bằng, những ngọn đèn lồng treo thành dãy dài, ánh vàng nhạt như ánh nến soi qua giấy bản. Có những sạp hàng bằng tre, bày đủ thứ: vải vóc, nồi niêu, đồ chơi trẻ con bằng đất nung, sách cũ, cả những cái bát còn bốc khói. Người đi chợ áo quần đủ kiểu, đủ đời, có người mặc áo the, có người đóng khố, ai cũng đi lặng lẽ, bước chân không có tiếng.

Ở đâu đó trong chợ có người huýt sáo. Một điệu ngắn, bốn câu, lên xuống như tiếng chim chìa vôi. Trầm chưa nghe điệu ấy bao giờ, nhưng chẳng hiểu sao nghe rồi cứ thấy như đã biết.

Anh đi chầm chậm giữa hai dãy sạp. Một người đàn bà bán bánh trôi gọi anh, giọng ngọt, bảo anh ngoái lại xem ai đang đi theo sau. Trầm nhớ lời bà cụ Sẹt, nhìn thẳng. Sau lưng anh có tiếng bước chân, rất nhẹ, lúc gần lúc xa. Một đứa bé con chạy tới níu vạt áo anh, xin cái đèn lồng. Anh lắc đầu. Đứa bé không khóc, chỉ nhìn anh bằng đôi mắt đen láy rồi chạy mất vào sương. Anh nắm chặt quai đèn tới mức mấy đốt ngón tay trắng bệch.

Anh tìm thấy sạp thuốc ở cuối dãy. Người bán là một ông lão gầy, ngồi xếp bằng trên chiếc chiếu cói, đội cái nón lá rách vành, sụp xuống che kín nửa mặt. Trước mặt ông bày mấy cái mẹt: rễ cây, nấm, những lọ sành bịt lá chuối.

– Cháu cần rễ sâm đá. – Trầm nói. – Ông bán bao nhiêu?

Ông lão không ngẩng lên. Ông nhặt một cái rễ màu vàng nâu, hình như một người nhỏ xíu đang ngồi co gối, đặt lên mép mẹt.

– Một buổi chiều. – Ông nói. Giọng khàn, nhỏ, như vọng từ đáy giếng. – Buổi chiều mày học bơi.

Trầm đứng sững. Buổi chiều ấy anh nhớ rõ. Năm anh sáu tuổi, ở cái ao đầu xóm, mẹ anh lội xuống, nước ngang ngực, giơ hai tay ra, bảo anh nhảy. Anh nhảy, uống mấy ngụm nước ao, sặc, khóc, rồi đến lúc mặt trời lặn thì bơi được ba sải chó. Mẹ anh vừa cười vừa lau mặt cho anh bằng vạt áo ướt.

Anh nhớ lời bà cụ Sẹt. Đừng trả giá.

– Cháu bán. – Anh nói.

Ông lão đưa tay ra, đặt lên trán anh. Bàn tay lạnh như nước giếng mùa đông. Trầm thấy đầu mình nhẹ đi một chút, như có ai rút ra một sợi chỉ.

Ông lão đưa cho anh cái rễ sâm đá. Trầm cầm lấy, nhét vào túi. Rồi anh cố nhớ lại xem mình học bơi năm nào, ở đâu, với ai. Anh biết mình biết bơi. Anh biết mình đã từng học. Nhưng chỗ buổi chiều ấy nằm trong trí nhớ anh bây giờ chỉ là một khoảng trắng, phẳng lì, như tờ giấy chưa viết.

Ông lão lấy cái nón sụp xuống thêm một chút. Dưới vành nón, Trầm thấy khoé miệng ông khẽ nhếch lên, như người vừa được nghe một câu chuyện hay.

— Hết chương 1 —