Nước không chảy ngược

Chương 1: Nước không chảy ngược

– Nước không chảy ngược lên gò được đâu, con ơi. Trời sinh ra thế rồi.

Ông lý Đẩu nói câu ấy giữa sân đình, giọng không giễu, chỉ mệt. Ba tháng không một hạt mưa. Ruộng mạ làng Gò Sỏi nứt ra từng ô như mai rùa, mạ vàng úa tới tận gốc. Đàn ông trong làng gánh nước từ giếng đình ra tưới, mỗi người một ngày được tám đôi thùng, đổ xuống chưa kịp thấm đã bốc hơi.

Mà nước thì có. Ngay sau lưng làng, bên kia cái gò đất đỏ trọc lốc, bàu Sen vẫn còn xanh, lá sen cụp lại vì nắng nhưng mặt nước còn mênh mông. Chỉ có điều cái gò chắn ngang. Muốn đem nước bàu qua ruộng, phải gánh lên dốc rồi xuống dốc, một đôi thùng đi mất nửa canh giờ.

Sắn đứng dưới gốc đa, tay áo xắn tới khuỷu, chân đất. Không, không phải Sắn. Mười hai ngày trước, người đứng ở chỗ này còn tên là Quách Mỹ Diên, ba mươi tư tuổi, kỹ sư một công ty tư vấn thuỷ lợi, đang đi khảo sát hồ chứa dưới nắng bốn mươi độ thì ngã khuỵu bên bờ đập. Cô tỉnh dậy trên tấm phản tre, đầu quấn khăn ướt, và một bà già tóc bạc đang khóc gọi cô là con Sắn, nàng dâu góa của nhà bà, chồng chết đuối năm ngoái ngoài cửa sông.

Mười hai ngày cô không dám mở miệng. Cô học tên người, học cách gọi giờ theo canh, học cách người ta chào ông lý. Rồi sáng nay cô đi lên đỉnh gò, đứng nhìn bàu Sen một hồi lâu, đi xuống và nói với cả làng rằng cô có cách đưa nước qua gò mà không cần gánh.

– Không phải chảy ngược, thưa ông. – Mỹ Diên nói. – Nước vẫn chảy xuống. Mặt bàu Sen cao hơn ruộng mình. Chỉ có cái gò chặn giữa thôi. Nếu nước nằm sẵn trong một cái ống kín, đầu này ngâm dưới bàu, đầu kia thả xuống ruộng thấp hơn, thì nước bên ruộng chảy ra sẽ kéo nước bên bàu theo, leo qua đỉnh gò.

Cả sân đình im. Một người đàn ông cười khẩy. Bà Cửu, mẹ chồng cô, kéo tay áo cô lại. Bà không nói gì, chỉ kéo.

Ông lý Đẩu nhìn cô lâu hơn những người khác. Ông năm mươi tuổi, râu thưa, làm lý trưởng ba khoá, nổi tiếng là người không bao giờ chịu thiệt trong bất cứ vụ mua bán nào.

– Ống gì?

– Ống tre, thưa ông. Tre đực già, đả thông mắt, nối lại với nhau. Phải dài chừng một trăm hai chục sải.

– Tre đình à?

Mỹ Diên gật. Rặng tre đình là rặng tre to nhất làng, không ai được chặt nếu hội đồng không cho phép.

Ông lý chống gậy đứng dậy. Ông đi một vòng quanh cái chum nước mưa cạn đáy đặt ở góc sân, gõ cái gậy vào thành chum nghe boong boong.

– Cho mày chặt ba mươi cây. Ba ngày. Không được thì mày đền tre cho đình, mỗi cây hai tiền.

Sáu mươi tiền. Nhà bà Cửu không có nổi mười tiền trong hũ.

Mỹ Diên biết mình sẽ thua nếu chỉ làm theo bài vở. Ở công ty, một đường ống xi-phông qua đê thì có ống nhựa, có máy bơm mồi, có van xả khí. Ở đây cô có tre, dao, lạt và hai bàn tay của một người đàn bà mà cơ bắp không quen việc nặng. Và cô còn một thứ phải đo trước: cái gò cao bao nhiêu so với mặt bàu. Nước chỉ leo được một độ cao nhất định rồi đứt. Trên giấy là hơn năm sải một chút. Trong thực tế, với ống tre hở mối, cô không dám tin quá ba sải rưỡi.

Chiều hôm ấy cô làm cái thước nước. Một máng tre dài chẻ đôi, đổ nước vào, đặt trên hai cái cọc. Mặt nước trong máng nằm ngang tuyệt đối, vì nước không biết nói dối. Cô ngắm theo mặt nước ấy, cắm cọc từng chặng từ bờ bàu lên dốc, cứ mỗi chặng lại khía một vạch lên cây sào. Thằng Củ, mười ba tuổi, con nhà hàng xóm, đi theo cô vác máng, vừa đi vừa hỏi chị Sắn ơi chị học ở đâu cái trò này.

– Chị nằm mơ. – Cô nói.

Đường thẳng qua đỉnh gò cao gần bảy sải. Không được. Nhưng ở phía đông có một chỗ võng xuống như cái yên ngựa, đá ong lởm chởm, chỉ cao hơn mặt bàu ba sải. Đường ống sẽ phải vòng xa hơn, dài thêm ba chục sải, nhưng nước sẽ qua được.

Hai ngày sau, ba mươi cây tre đực nằm dọc sườn gò. Đàn ông trong làng, nửa tò mò nửa chờ xem trò cười, góp tay đục thông mắt tre bằng cây sắt nung đỏ. Mỹ Diên vạt đầu ống này lồng vào đầu ống kia, quấn lạt, trát đất sét trộn vôi. Đến chiều ngày thứ ba, cô cho bịt hai đầu ống bằng lõi chuối, đổ nước từ một cái lỗ khoét trên đỉnh yên ngựa cho đến khi đầy, rồi nút lỗ ấy lại.

Cả làng đứng dọc sườn gò. Mỹ Diên bảo thằng Củ chạy xuống chân ruộng, nghe cô hô thì rút lõi chuối.

– Rút!

Nước phụt ra. Đục ngầu, rồi trong dần, chảy thành dòng to bằng cổ tay xuống rãnh ruộng. Có người reo lên. Bà Cửu đứng cuối đám đông, chắp hai tay trước ngực.

Được chừng nửa nén hương thì cái ống bắt đầu kêu. Ọc. Ọc ọc. Như cổ họng người sắp nghẹn. Dòng nước dưới chân ruộng nhỏ dần, phì phì, rồi dứt hẳn.

Mỹ Diên chạy dọc đường ống, áp tai vào từng mối nối. Ở mối thứ chín, rồi thứ mười bốn, rồi thứ hai mươi mốt, cô nghe tiếng xì rất khẽ. Đất sét trát ngoài đã khô và nứt chân chim. Không khí đã lọt vào, gom lại ở chỗ cao nhất, và một cái bọt khí ở đỉnh ống là đủ cắt đứt cả dòng nước.

Ông lý Đẩu không nói gì. Ông chỉ quay lưng đi xuống, cái gậy gõ lốc cốc trên đá ong. Người ta tản dần. Có người nói vừa đủ to: con mẹ góa này điên rồi, hại làng mất ba mươi cây tre.

Tối ấy Mỹ Diên ngồi ở hiên, hai bàn tay bỏng rộp vì cây sắt nung. Cô biết cái mình thiếu. Cô cần một thứ mềm, dẻo, không thấm nước, trám kín được mối nối mà không nứt khi nắng. Ở đây, thứ đó chỉ có một: sáp ong.

Cô đã hỏi ông lý từ hôm trước. Ông bảo nến ở đình là nến của thành hoàng, nhuộm son đỏ, chỉ thắp ngày rằm, không ai được đụng tới.

Bà Cửu bước ra từ buồng trong, tay cầm một bọc lá chuối khô. Bà ngồi xuống cạnh cô, mở bọc ra. Bên trong là một khối sáp ong vàng sậm, to bằng nắm tay, mùi mật cũ thơm ngai ngái.

– Tao để dành nấu nến giỗ đầu thằng Toại. – Bà nói. – Còn hơn một tháng nữa.

Bà đặt khối sáp xuống chiếu, đẩy về phía cô.

– Mày làm hỏng thì giỗ con tao không có nến. Mày nhớ cho.

— Hết chương 1 —