Cái cọc khía ở bàu Sen

Chương 2: Cái cọc khía ở bàu Sen

Mỹ Diên nấu sáp ong với nhựa thông trong cái nồi đất mẻ, tỉ lệ cô đoán chừng, ba phần sáp một phần nhựa, cho nó dẻo mà không chảy dưới nắng trưa. Cô gỡ hết đất sét ở hai mươi chín mối nối, quấn lại bằng vải xô tẩm hỗn hợp nóng, ngoài cùng buộc lạt. Bà Cửu ngồi quạt bếp, không hỏi một câu.

Khối sáp chỉ đủ cho hai mươi bốn mối. Năm mối cuối, ở chân dốc phía ruộng, cô để đất sét như cũ. Cô tính rằng phần ống ở dưới thấp thì nước đè nặng, không khí khó chui vào hơn. Mà dù có tính sai, cô cũng không còn sáp.

Lần thứ hai, cả làng không ra xem. Chỉ có thằng Củ, bà Cửu, và ông lý Đẩu đứng xa xa dưới gốc bàng, tay chống gậy như người đi ngang qua.

– Rút!

Nước chảy. Một nén hương. Hai nén. Đến lúc mặt trời xuống tới ngọn tre đình, dòng nước vẫn to bằng cổ tay, đều đặn, không ọc không xì. Thằng Củ nhảy tưng tưng trên bờ ruộng. Bà Cửu ngồi thụp xuống, lấy vạt áo lau mặt.

Mỹ Diên lấy một cái chum sành, đặt dưới miệng ống, rồi đếm. Cô đếm theo nhịp của mình, mỗi nhịp một cái gật đầu, từ lúc nước chạm đáy chum đến lúc tràn miệng. Hai trăm mười nhịp. Cô bảo thằng Củ nhớ lấy con số ấy, mai đếm lại. Con số này rồi sẽ có lúc cần.

Ông lý Đẩu đi tới. Ông nhìn dòng nước một lúc lâu, rồi nhìn cô.

– Mai làng mở thêm hai đường rãnh. Nhà nào ruộng cuối rãnh thì đóng góp công. – Ông dừng một chút. – Tre đình, làng không bắt đền nữa.

Bảy ngày sau, mạ ở ba phần tư cánh đồng Gò Sỏi đã đứng lại, xanh lên từ gốc. Người trong làng bắt đầu gọi cái ống là con rồng tre. Có bà cụ đem nhang ra cắm ở đỉnh yên ngựa. Có đứa trẻ con bị mẹ đánh vì leo lên ống ngồi như cưỡi ngựa. Mỹ Diên bắt đầu được người ta chào trước.

Cô cũng là người đầu tiên thấy bàu Sen tụt.

Cô cắm một cái cọc tre ở mép nước ngay hôm ống chạy, khía một vạch đúng mặt nước. Sáng nào cô cũng ra xem. Ngày thứ nhất, nước tụt nửa đốt ngón tay, chuyện bình thường của mùa nắng. Ngày thứ ba, một đốt. Ngày thứ bảy, nước đã cách vạch khía một gang tay.

Cô ngồi xổm bên cọc, tính nhẩm. Bàu Sen rộng bao nhiêu, ống lấy đi bao nhiêu, nắng uống bao nhiêu. Những con số ấy cô làm cả đời, chỉ là trước đây cô làm trên máy tính, có bảng khí tượng ba mươi năm, có bản đồ lưu vực. Ở đây cô chỉ có cái cọc khía và cái chum đếm nhịp. Nhưng kết quả thì không khó đoán: với đà này, hai mươi ngày nữa bàu Sen sẽ chỉ còn bùn.

Và bàu Sen không phải của riêng Gò Sỏi.

Phía nam bàu có một cái khe đá. Mùa mưa nước bàu tràn qua khe ấy, chảy xuống thung lũng Hạ Khê. Mùa khô, khe cạn, nhưng nước bàu vẫn thấm qua lớp cát dưới đáy khe mà ra thành mạch, nuôi mấy cái giếng của làng Hạ Khê ở bên dưới. Cái đó, Mỹ Diên biết trên lý thuyết, nhưng cô chưa từng đi xuống Hạ Khê. Cô cứ nghĩ bàu là một cái hồ kín.

Cô định đi gặp ông lý để nói. Cô chưa kịp đi.

Sáng hôm sau, lúc trời còn xám, tiếng mõ làng Gò Sỏi nổi lên dồn dập. Thằng Củ chạy vào sân nhà bà Cửu, chân không dép, thở hồng hộc.

– Chị Sắn ơi! Người Hạ Khê lên! Họ vác gậy, đứng chật cả đầu gò! Họ đòi chặt con rồng tre!

— Hết chương 2 —