Sáp đỏ, sáp vàng

Chương 3: Sáp đỏ, sáp vàng

Có chừng bốn mươi người đàn ông Hạ Khê đứng ở đỉnh yên ngựa, đòn gánh, gậy tre, có người cầm cả dao phát. Đứng đầu là một ông già gầy đét, da đen như gỗ mun, tên là ông Xích, trùm trưởng Hạ Khê. Đàn ông Gò Sỏi kéo lên đứng đối diện, cũng gậy, cũng đòn gánh. Giữa hai bên là đường ống tre phơi dưới nắng sớm, mối nối sáp vàng bóng lên.

– Giếng làng tao cạn mất ba cái rồi. – Ông Xích nói. Giọng ông khàn, không to, nhưng cả hai phía đều nghe rõ. – Giếng đó ông bà tao đào từ đời vua trước. Không cạn bao giờ. Từ hôm chúng mày bắc con rắn này, nước tụt mỗi ngày một gang.

Ông lý Đẩu bước lên, cười như người đi chợ:

– Ông trùm nói vậy oan cho làng tôi. Bàu Sen nằm trên đất Gò Sỏi. Trời không mưa thì giếng cạn, chứ cái ống tre bằng cổ tay thì lấy được bao nhiêu nước?

Mỹ Diên đứng sau lưng đám đàn ông, nghe hai bên cãi nhau. Ông lý nói có một phần đúng: bàu nằm trên đất Gò Sỏi. Ông Xích nói đúng phần còn lại. Và cô là người duy nhất biết mỗi bên đúng bao nhiêu.

Cô bước ra. Có người kéo áo cô lại, cô gỡ tay ra.

– Thưa ông trùm, con là người làm cái ống này. – Cô nói. – Ông nói đúng. Cái ống có lấy nước của Hạ Khê.

Phía sau cô, đàn ông Gò Sỏi ồ lên. Ông lý Đẩu quay phắt lại, mặt tím đi.

– Con không biết bàu Sen nuôi giếng bên dưới. Đó là lỗi của con. – Cô nói tiếp, nhìn thẳng ông Xích. – Nhưng nếu chặt cái ống thì mạ Gò Sỏi chết sạch, mà giếng Hạ Khê cũng không đầy lại được vì nắng vẫn uống bàu mỗi ngày. Con xin ông cho con một cách khác.

Cô ngồi xuống đất đỏ, lấy que vạch ra một hình bàu, một cái ống, một cái khe. Cô nói rằng ban ngày nắng gắt, nước tưới xuống ruộng bốc hơi gần một nửa, phí. Ban đêm thì không. Nếu ống chỉ chạy từ giờ Tý tới giờ Mão, ruộng Gò Sỏi vẫn đủ ẩm cho mạ sống. Nước bàu tụt chậm lại còn một phần ba. Còn để biết chắc không ai ăn gian, sẽ có một cái cọc khía cắm ở mép bàu, khía đúng mặt nước hôm nay. Ngày nào nước xuống quá vạch dưới thì ống ngưng hẳn, cả đêm cũng không được chạy.

– Ngưng bằng cách nào? – Ông Xích hỏi. – Rút ống ra khỏi bàu à?

– Không cần, thưa ông. – Mỹ Diên chỉ lên đỉnh ống, chỗ có cái lỗ mồi nước được bịt bằng nút gỗ quấn sáp. – Rút cái nút này ra, không khí vào, nước tự đứt. Muốn chạy lại thì phải mồi lại từ đầu, mất nửa buổi. Cho nên không ai lén chạy được mà không ai biết.

Ông Xích nhìn cái nút gỗ thật lâu. Rồi ông đòi một điều: người giữ nút phải là người Hạ Khê. Mỗi tối một người Hạ Khê lên đỉnh gò cắm nút, mỗi sáng rút ra.

Ông lý Đẩu nói không được, không đời nào để làng khác cầm cái van của làng mình. Hai bên lại suýt giơ gậy. Cuối cùng là bà Cửu, người không ai để ý, nói một câu từ cuối đám đông:

– Thì để một người Hạ Khê với một người Gò Sỏi cùng lên. Hai đứa canh nhau. Mấy ông già rồi còn sợ gì nhau nữa.

Mười lăm ngày đầu, mọi thứ chạy đúng như Mỹ Diên tính. Nước bàu tụt mỗi đêm chừng một phần ba đốt ngón tay. Mạ Gò Sỏi đứng được. Giếng Hạ Khê không đầy thêm, nhưng cũng không cạn thêm cái nào. Đêm đêm, người Hạ Khê và người Gò Sỏi ngồi chung trên đỉnh gò, ban đầu không nói câu nào, về sau thì chia nhau điếu thuốc lào.

Sang ngày thứ mười sáu, nước bàu tụt một lúc hai đốt.

Ông Xích cho người lên tận nhà bà Cửu. Cái cọc khía không ai đụng tới. Người canh nút đêm qua thề rằng giờ Mão đã rút nút. Ống chính quả thật đã ngừng từ sáng. Vậy mà nước vẫn tụt.

Mỹ Diên đi lên bàu. Cô đứng ở cái cọc khía, nhìn mặt nước. Rồi cô lấy cái chum sành, ra đầu ống chính, nhờ thằng Củ mồi lại giữa buổi trưa, và đếm. Hai trăm mười hai nhịp mới đầy chum. Vẫn như cũ. Một đêm sáu canh giờ, cái ống này không thể nào hút đi hai đốt nước bàu. Cô đã tính đi tính lại trên đất đỏ, con số không đổi.

Phải có một cái ống thứ hai.

Cô đi dọc bờ bàu, phía bắc, chỗ lau sậy mọc cao quá đầu người. Cô lội xuống, bùn ngập tới đầu gối. Ở giữa đám lau, cô thấy một đầu ống tre chìm dưới nước, buộc vào một cái cọc. Cô lần theo nó. Ống chạy dưới lớp lau, vòng sang sườn bắc gò, chỗ không ai đi, rồi xuống thẳng một thửa ruộng rộng ba sào nằm khuất sau rặng găng.

Thửa ruộng của ông lý Đẩu.

Mạ ở thửa ấy xanh mướt, xanh hơn bất cứ thửa nào ở Gò Sỏi. Mỹ Diên ngồi xổm cạnh một mối nối của cái ống bí mật, đưa ngón tay quệt lên. Mối nối trám sáp. Sáp màu đỏ, đỏ sậm như son cũ, mùi trầm còn thoang thoảng.

Cả làng chỉ có một chỗ có sáp ong nhuộm son đỏ: những cây nến thành hoàng ở đình, thứ không ai được đụng tới.

Ông lý Đẩu không chối được, và ông cũng không chối. Lúc hội đồng làng hai bên họp ở sân đình, ông đứng lên, nhìn ông Xích rồi nhìn những người làng mình.

– Thửa ấy là ruộng hương hoả. – Ông nói. – Mất mùa thì năm sau đình không có lúa cúng. Tôi làm lý trưởng, tôi phải lo cho thần trước.

Không ai cãi lại cái lý đó ngay. Nó không phải lý của một kẻ tham ngây ngô. Nó là lý của một người tin rằng mình đúng, và lấy nến của thần để giữ lúa cho thần. Mỹ Diên chỉ hỏi ông một câu: cái nút ở đỉnh ống bí mật thì ai giữ. Ông lý im. Không có cái nút nào. Ống ấy chạy cả ngày lẫn đêm, giữa nắng trưa, nước tưới xuống bốc hơi phân nửa.

Hội đồng hai làng phạt ông lý ba mươi quan, nộp vào quỹ đào giếng mới cho Hạ Khê. Cái ống thứ hai được tháo ra. Ông vẫn làm lý trưởng hết khoá, nhưng từ hôm đó, việc giữ nút trên đỉnh gò không còn qua tay ông nữa.

Mưa đến vào sáng ba mươi tháng Bảy. Mưa trắng cả gò, nước bàu Sen dâng lên qua vạch khía, tràn qua khe đá, chảy ồ ồ xuống Hạ Khê. Cả hai làng đứng ngoài mưa mà không ai chạy vào.

Giỗ đầu anh Toại là đêm mồng một tháng Tám. Bà Cửu dọn mâm, đặt bát hương, rồi đứng nhìn hai cái đế nến trống trơn trên bàn thờ. Mỹ Diên đứng sau bà, không biết nói gì. Cô đã định đi mượn một ngọn đèn dầu lạc.

Ngoài cổng có tiếng gọi. Một người đàn bà Hạ Khê, áo nâu sũng nước, tay ôm bọc lá chuối. Bà ta nói ông trùm Xích dặn mang lên, nhà bà nuôi ong trong hốc đá, năm nay mật ít nhưng sáp còn. Trong bọc là hai cây nến vàng, to bằng ngón chân cái, bấc còn mới.

Bà Cửu thắp nến. Ánh lửa vàng, không đỏ, mùi mật ong nồng lên trong gian nhà tre. Bà đứng khấn rất lâu. Khấn xong, bà quay sang, đưa cho Mỹ Diên một nén hương.

– Mày khấn chồng mày đi. – Bà nói. – Nó không biết mặt mày đâu, nhưng mày cứ khấn.

Mỹ Diên cầm nén hương, đứng trước bàn thờ một người đàn ông cô chưa từng gặp. Ngoài kia, bên kia gò, cái ống tre đang nằm im dưới mưa, cái nút gỗ quấn sáp vàng cắm chặt trên đỉnh. Từ nay đến mùa khô sang năm, nó không cần chạy nữa.

— Hết —