Hai mươi ngày học việc

Chương 1: Hai mươi ngày học việc

Bà già đặt bàn tay lên ổ khóa cái tủ gỗ, nhắm mắt chừng ba hơi thở, rồi nói:

– Hồi trưa mày mở thử cái tủ này. Mở không được. Mày dùng cây trâm tóc của con gái bán trà đầu hẻm.

Tôi đứng chết trân giữa tiệm. Tôi ở đó chưa được nửa ngày.

Tiệm khóa của bà Ninh Thị Then nằm cuối hẻm Đồng, thành Hạ Thương, một căn nhà ống mặt tiền rộng chừng hai sải tay, vách treo kín ổ khóa. Khóa cửa, khóa rương, khóa tủ, khóa xích chó, khóa đồng, khóa sắt, khóa gỗ mun. Có cái to bằng cái bánh chưng, có cái nhỏ bằng hột mít. Dân trong hẻm gọi bà là bà Then. Không phải vì bà làm then cửa. Bà tên thiệt là Then. Bảy mươi tuổi, tóc búi củ hành, đeo cái kính lão gọng đồng, Trúc Cơ sơ kỳ mà sống như người phàm, sáng ăn bánh cuốn, chiều uống chè đậu đen.

Còn tôi tên Trịnh Tứ Thoại. Người trong nghề gọi tôi là Thoại Móc. Tôi không có linh căn đáng kể, Luyện Khí tầng ba, nhưng tôi có mười ngón tay mà thợ khóa nào ở Hạ Thương cũng phải dè chừng. Mười hai năm, tôi mở hơn bốn trăm cái khóa không phải của mình. Tôi chưa bao giờ bị bắt.

Tôi tới tiệm bà Then vì một trăm lượng bạc.

Mười ngày trước, một người đàn ông trùm khăn kín mặt tìm tới quán rượu tôi hay ngồi. Hắn đưa trước hai mươi lượng. Việc là mở cửa kho báu của Lạc Hồ Tông, cái kho xây trên hòn đảo nhỏ giữa hồ Lạc, vào đêm rằm tháng Tám, khi cả tông môn lên núi tế tổ. Không cần lấy gì nhiều, chỉ cần lấy một cái hộp sơn son trong ngăn thứ ba bên trái. Mở xong, lấy xong, tám mươi lượng còn lại sẽ có người đưa tận tay.

Tôi hỏi khóa của ai làm. Hắn nói: bà Then hẻm Đồng, ổ khóa thứ một trăm của bà, rèn ba mươi năm trước.

Thợ khóa ở Hạ Thương ai cũng biết chuyện ổ khóa thứ một trăm. Bà Then rèn chín mươi chín cái khóa pháp khí cho chín mươi chín nhà giàu, tông môn, ngân khố. Tới cái thứ một trăm, bà rèn cho kho báu Lạc Hồ Tông, rồi tuyên bố từ đó chỉ làm khóa cho người thường. Ba mươi năm nay, chưa ai mở được ổ khóa thứ một trăm mà không có chìa.

Nên tôi tới xin học việc.

Bà Then nhìn tôi từ đầu tới chân, hỏi một câu:

– Mày biết làm gì?

– Dạ, con biết rèn, biết dũa, biết đánh bóng.

– Mày biết mở. – Bà nói. – Mày không biết làm. Thôi được, vô quét nhà.

Rồi bà để tôi một mình ở tiệm cả buổi trưa, đi ăn bún riêu. Tôi không nhịn được. Cái tủ gỗ ở góc tiệm có ổ khóa đồng hình con cóc, tôi lấy cây trâm của con nhỏ bán trà mượn đỡ, thử. Mở không được. Tôi trả trâm, chùi tay, ngồi quét nhà như chưa có gì.

Bà Then đi ăn về, đặt tay lên ổ khóa, nói ra hết.

– Bà… bà coi sao được vậy?

– Khóa của tao nhớ hai bàn tay. – Bà nói, giọng tỉnh bơ như nói chuyện giá gạo. – Bàn tay cuối cùng đụng vô nó, với bàn tay trước đó nữa. Như mình nhớ người vừa đi với người tới trước. Tay mày lạnh, có mùi đồng. Trước tay mày là tay tao, sáng nay tao mở lấy cây dũa. Còn cây trâm thì có mùi dầu dừa, con nhỏ bán trà xức dầu dừa.

Tôi tưởng bà sẽ đuổi tôi đi. Bà không đuổi. Bà đưa tôi cây chổi.

– Quét đi. Mai dậy sớm, theo tao lên chợ mua than.

Hai mươi ngày sau đó, tôi học nghề khóa. Học thiệt. Bà Then dạy tôi rèn lò xo bằng thép lá nhúng nước muối, dạy tôi khắc rãnh chìa bằng mũi dùi kim cương, dạy tôi ủ ổ khóa trong tro trấu ba ngày cho thép dịu lại. Bà dạy tôi nghe tiếng lò xo bật, nghe tiếng chốt rơi, phân biệt cái khóa của nhà giàu với cái khóa của nhà nghèo chỉ bằng tiếng kêu. Bà kể chuyện từng cái trong chín mươi chín cái khóa pháp khí, cái nào giờ còn, cái nào đã bị phá, cái nào chủ nhà đã chết, khóa vẫn còn mà không ai mở nữa.

Chỉ có cái khóa thứ một trăm thì bà không nhắc.

Tôi không dám hỏi. Tôi đợi. Tới ngày thứ mười chín, ngồi ăn chè đậu đen ở bậu cửa, bà tự nói.

– Mày biết vì sao cái khóa thứ một trăm chưa ai mở được không?

Tôi suýt làm rơi chén chè.

– Dạ, con đâu có biết.

– Vì ai cũng tìm chỗ yếu. – Bà nói. – Khóa của tao không có chỗ yếu. Nhưng có chỗ thở.

Bà đặt chén chè xuống, nhìn thẳng vô mắt tôi qua cặp kính lão.

– Mai tao dạy mày chỗ thở. Rằm này, mày đi mở cái khóa đó giùm tao.

— Hết chương 1 —