Ghép lại thì chải không được

Chương 3: Ghép lại thì chải không được

– Bà Nhót bảo em là đám thứ ba – Tôi nói, cố giữ cho giọng không run. – Bà ấy lại trêu em rồi.

– Không trêu đâu – Thận đứng dậy. – Anh nhờ bà ấy đấy.

– Anh nhờ bà ấy làm gì? Anh sắp cưới con gái chủ hiệu Tô Văn Đường cơ mà.

Thận nhíu mày, đúng cái nhíu mày hồi chín tuổi khi bị tôi giật tóc lúc gỡ rong.

– Ai bảo em thế?

– Cả làng.

– Cả làng có ai lên phủ đâu. – Anh thở ra một hơi. – Ông Tô có hỏi thật. Hỏi hai lần. Anh thưa với ông là anh có người rồi. Ông giận, bảo anh đã có người sao không mang về mà cưới, để con gái ông mất công đánh đàn cho nghe suốt hai mùa xuân. Thế là anh thôi việc.

– Anh thôi việc thật à?

– Thôi từ tháng Tư. Hai năm nay anh không về là vì để dành tiền. Anh mua ván gỗ thị, mua một bộ dao đục của ông thợ cả già sắp về quê. Hai cái hòm đấy, chẳng có đồng bạc nào đâu.

Tôi không biết nói gì. Mười ngày qua, tôi đã ngồi nghe về trâu, đã bị bà Lục trừ điểm, đã tưởng tượng ra cô gái đàn nguyệt kia mặt mũi thế nào. Hóa ra người ta đang ngồi đếm tổ chim trên cây vối.

– Thế anh về đây làm gì với một hòm dao đục?

Thận cúi xuống, mở cái tay nải để trên bậc đá. Anh lấy ra một tấm ván gỗ thị nhỏ bằng bàn tay, trên đó khắc nổi hình một con chim sáo. Nét khắc sắc đến mức tôi tưởng nó sắp nghển cổ lên hót.

– Làng mình làm lược đã ba đời, mà sống lưng lược chỉ khắc được mỗi hình bông lúa – Anh nói. – Anh khắc ván mẫu, em ép theo khuôn. Mỗi chiếc lược một con chim, một cành hoa. Dưới phủ, lược khắc đẹp bán gấp ba lược trơn. Anh tính rồi.

– Anh tính với ai?

– Với bác Phan. Từ năm ngoái. Thư đi thư về sáu lá.

Tôi há miệng ra rồi ngậm lại. Cha tôi. Cái ông già chiều nào cũng ngồi ở hiên vừa giũa sừng vừa hỏi bâng quơ "dạo này có tin gì của thằng Thận không", hóa ra trong rương ông có sáu lá thư.

– Còn mẹ anh nhờ bà Nhót sang bàn chuyện cũ?

– Là bàn ngày cưới. – Thận gãi đầu. – Nhưng bà Nhót về bảo em không nghe, em đòi đi xem mắt ba đám. Anh hoảng quá, phải đi theo cả ba.

– Anh theo dõi em à?

– Anh đi mua sừng hộ bác Phan. Mua sừng thì phải ra chợ, phải gặp anh Lẫm. Mang sừng sang thì phải vào nhà. Toàn việc chính đáng.

Tôi muốn cáu, nhưng nhớ lại cảnh anh ngồi quay lưng ở quán nước, hỏi anh Lẫm về sừng con trâu cái già, tôi lại phải cắn môi cho khỏi bật cười.

– Còn đám thứ ba này?

– Đám thứ ba thì không theo được nữa – Thận nói. – Nên anh tự đi.

Anh thò tay vào trong áo, lấy ra một vật gói trong mảnh vải đỏ đã bạc màu. Anh mở ra. Nửa chiếc lược đuôi chim.

Tôi nhìn nó và không nhận ra nó nữa. Răng lược mòn đi một nửa, mảnh như răng lược bí. Sống lưng nhẵn bóng, cái đuôi chim sáo chỉ còn lờ mờ như vết móng tay. Một nửa chiếc lược không thể mòn đến thế nếu nằm yên trong hộp.

– Anh dùng nó à?

– Sáng nào cũng dùng. Mười hai năm. – Anh đưa tay lên vuốt tóc, rồi ngượng ngập bỏ xuống. – Ở phủ, tóc anh hay dính mùn gỗ. Mà anh thì sợ nhất là để tóc rối, lỡ có ai trông thấy lại mách mẹ.

Tôi đứng đó, trong túi áo là nửa chiếc lược đầu chim còn nguyên từng cái răng, cái mỏ chim còn sắc. Mười hai năm tôi cất nó trong hộp vì sợ nó gãy. Mười hai năm anh mang nó theo người, chải mỗi sáng, cho đến khi răng mòn như kim.

Tôi lấy nửa của mình ra. Hai nửa đặt cạnh nhau trên bậc đá thứ ba. Một bên đen bóng, sắc cạnh. Một bên mòn vẹt, bạc màu. Đầu chim và đuôi chim, không còn khớp nhau nữa.

– Không ghép được rồi – Tôi nói.

– Ừ. – Thận nhìn hai nửa lược. – Ghép lại thì cũng chẳng chải được.

Anh im một lúc. Tiếng ếch ở ao đình bắt đầu kêu. Rồi anh nói, rất nhỏ, như sợ người ta nghe thấy:

– Thì làm cái mới. Em giũa răng, anh khắc chim.

Tôi cầm nửa lược mòn của anh lên, nắm chặt trong tay. Nó ấm, ấm hơi người. Tôi cầm luôn bàn tay đang đưa ra của anh, bàn tay đầy vết dao đục, chai hơn cả tay tôi.

– Cái mới thì khắc hai con chim – Tôi nói.

– Hai con thì sống lưng không đủ chỗ.

– Thì làm lược to.

Anh cười. Đằng sau gốc vối có tiếng ai hắng giọng. Bà Nhót ló đầu ra, tay cầm miếng trầu têm cánh phượng, như thể bà chỉ tình cờ đi ngang qua đình lúc chạng vạng để hóng mát.

– Ba đám trong mười ngày nhé – Bà nói. – Tôi giữ lời rồi đấy. Cô đã chọn được chưa?

Tôi không trả lời. Bàn tay kia vẫn nằm trong tay tôi, và tôi không có ý định buông ra để mà trả lời bà.

Tháng Chạp năm ấy, hiệu lược nhà họ Phan bán ra những chiếc lược sừng đầu tiên có khắc hai con chim sáo trên sống lưng, một con ngẩng đầu, một con quay lại nhìn. Lược to, chải hơi nặng tay. Người làng Liễu Hạ chê to, nhưng ai cũng mua một chiếc.

Còn hai nửa lược cũ, tôi cất chung vào một cái hộp. Thỉnh thoảng mở ra, tôi vẫn thấy chúng không khớp nhau. Nửa của tôi mới quá. Tôi đang cố dùng nó cho mòn bớt đi.

— Hết —