Ba đám xem mắt

Chương 2: Ba đám xem mắt

Đám thứ nhất là anh Cù Văn Lẫm, lái trâu ở chợ Bùng, hai mươi lăm tuổi, vai rộng như cánh cửa. Bà Nhót hẹn chúng tôi gặp ở quán nước đầu chợ, giữa giờ Tỵ, lúc chợ đông nhất, bảo là đông người cho đỡ ngượng.

Anh Lẫm là người thật thà. Anh nói về trâu suốt nửa canh giờ. Con nào răng tốt, con nào sừng đẹp, con nào kéo cày khỏe mà ăn ít. Tôi không ghét chuyện trâu, nhà tôi sống nhờ sừng trâu mà. Tôi đang định hỏi anh xem có mối sừng trâu già nào bán rẻ không, thì sau lưng tôi có tiếng ho.

Hứa Thận ngồi ở cái ghế đẩu ngay sau tôi, trước mặt một bát nước vối, quay lưng lại với tôi.

– Anh Lẫm cho hỏi – Thận nói, không quay đầu. – Sừng con trâu cái già ở chợ phiên tháng trước, anh bán cho ai rồi?

Anh Lẫm sáng mắt lên. Hai người nói chuyện sừng trâu thêm hai khắc. Đến lúc tôi đứng dậy về, anh Lẫm còn vỗ vai Thận, hẹn hôm nào ra chợ uống rượu.

– Anh ấy tốt đấy – Bà Nhót nói với tôi trên đường về. – Mà hình như hợp với cậu Thận hơn hợp với cô.

Tôi không đáp.

Đám thứ hai là cậu ấm Lục Gia Mậu, con trai thứ nhà bá hộ ở Đông Thôn. Cậu đến nhà tôi, đi cùng mẹ cậu. Bà Lục ngồi xuống, nhìn quanh xưởng lược nhà tôi, nhìn đống sừng phơi ngoài sân, nhìn đôi tay tôi rót nước. Rồi bà hỏi tôi biết thêu không, biết làm bánh phu thê không, chữ nghĩa thế nào. Cậu Mậu thì ngồi bóc lạc, bóc rất khéo, hạt nào ra hạt ấy.

Tôi trả lời từng câu. Thêu thì vụng, bánh phu thê thì làm được, chữ thì biết đủ để ghi sổ bán lược. Bà Lục gật gù, cái gật gù của người đang trừ điểm trong đầu.

Đúng lúc ấy cửa xưởng có người gõ. Thận đứng đó, tay xách một bó sừng trâu buộc lạt.

– Con chào bác. Anh Lẫm nhờ con đem sừng sang cho bác Phan.

Cha tôi ra nhận bó sừng, rồi không biết vô tình hay cố ý, mời Thận vào uống nước. Thận ngồi xuống cuối chõng. Bà Lục quay sang nhìn cậu ta.

– Cậu là con thầy đồ Hứa à? Nghe nói cậu làm ăn dưới phủ khá lắm.

– Dạ, cũng tạm đủ ăn ạ.

– Thế hai cái hòm cậu đem về là của hồi môn ai cho đấy? – Bà Lục cười, giọng thân mật như đã quen nhau mười năm. Cả làng này hóa ra không ai biết giữ mồm cả.

Thận nhìn cái chén trong tay.

– Dạ, là ván khắc ạ. Một hòm dao đục, một hòm ván gỗ thị.

Tôi ngẩng lên. Thận vẫn nhìn cái chén. Bà Lục mất hứng, nói thêm vài câu rồi đứng dậy về. Cậu Mậu đi sau mẹ, quay lại chào tôi rất lễ phép, trong túi áo còn nhét một nắm lạc.

Tối ấy tôi nằm nghĩ mãi về hai cái hòm. Ván khắc thì nặng thật, ba người khiêng là phải. Nhưng thợ cả của hiệu in lớn nhất phủ, sao lại đem ván với dao về một cái làng chỉ có xưởng lược với ruộng lúa?

Hôm sau tôi hỏi bà Nhót. Bà đang ngồi têm trầu ở hiên nhà tôi, không ngẩng lên.

– Tôi biết đâu được. Cô muốn biết thì đi mà hỏi người ta.

– Con không hỏi.

– Thế thì gặp nốt đám thứ ba. Đã hứa rồi.

Đám thứ ba, bà Nhót không chịu nói tên. Bà chỉ bảo người ấy ít nói, có nghề trong tay, ở không xa, và muốn gặp tôi ở bậc đình làng lúc chạng vạng ngày thứ mười.

– Sao lại ở đình ạ?

– Người ta bảo chỗ ấy quen.

Tôi chưa từng hẹn ai ở đình. Nhưng tôi đã hứa, và bà Nhót đã cười cái kiểu ấy thêm một lần nữa.

Tối ấy, cha tôi ngồi ở hiên giũa một cái lược bí, tự nhiên hỏi:

– Đám thứ ba là ai thế con?

– Bà Nhót không nói. Chỉ bảo người có nghề, ít nói.

– Có nghề là được. – Cha thổi bụi sừng, ngắm răng lược dưới ngọn đèn dầu. – Nghề gì cũng được, miễn là tay cầm dao không run. Người khắc chữ mà run tay thì một nét hỏng cả tấm ván.

– Sao cha lại nói khắc chữ?

Cha tôi khựng lại một chút, rồi giũa tiếp.

– Thì cha nói ví dụ thế. Con gái nhà làm lược, lấy thợ khắc là hợp nhất. Ngày xưa ông nội con cũng định thế, mà làng mình không có thợ khắc nào.

Tôi nhìn cha. Cha cắm cúi vào cái lược bí, cái lược mà tôi biết chắc đã giũa xong từ chiều. Tôi đi ngủ, mang theo một cái gì đó lấn cấn mà không gọi được tên.

Mấy ngày chờ, tôi làm lược nhiều hơn mọi khi. Tôi làm hết đống sừng anh Lẫm gửi sang, lược thưa, lược dày, lược bí. Tối nào tôi cũng mở hộp gỗ ở đầu giường, lấy nửa chiếc lược đầu chim ra xem. Con chim sáo trên đó vẫn còn nguyên cái đầu nghiêng nghiêng, cái mỏ nhọn hoắt, như đang chờ nửa thân bên kia. Mười hai năm, tôi chưa bao giờ đem nó ra chải đầu. Tôi sợ nó gãy thêm.

Có một đêm tôi đã định đem nó ra bờ ao ném đi cho xong chuyện. Ra đến cửa thì tôi quay vào. Ném thì cũng phải đợi người ta trả nửa kia đã chứ, tôi tự nhủ. Không lẽ để nó trơ một mình dưới đáy ao.

Ngày thứ mười, tôi mặc cái áo cánh màu chàm mới nhất, chải tóc bằng chiếc lược tốt nhất xưởng làm ra. Không hiểu sao, lúc ra cửa, tôi lại bỏ nửa chiếc lược đầu chim vào túi áo. Rồi tôi đi về phía đình. Trời chạng vạng, mặt ao đình đỏ như nồi nước vối pha đặc. Có người ngồi sẵn trên bậc đá, đúng bậc thứ ba, chỗ năm xưa hai đứa trẻ ngồi khóc.

Người ấy mặc áo vải nâu. Tôi đứng sững lại ở gốc vối.

— Hết chương 2 —