Mồng năm tháng Chạp

Chương 1: Mồng năm tháng Chạp

Lão thái giám coi vườn Mạch Hưng đặt cái kéo tỉa xuống gốc mai, chùi tay vào vạt áo, rồi nói với Tạ Thị Chiêm bằng cái giọng của người vừa trút được một gánh nặng sang vai kẻ khác:

– Ngươi người phương Nam. Mai là cây phương Nam. Từ hôm nay, cây này của ngươi.

Chiêm đứng dưới gốc mai, ngửa cổ nhìn lên. Cây mai vàng ấy đã hơn trăm tuổi, gốc to hai người ôm, vỏ xù xì như da cá sấu, tán xòe rộng che kín một góc ngự uyển. Người trong cung gọi nó là Mai Cố Hương, vì nó do Thái hoàng thái hậu, bà nội của Hoàng thượng bây giờ, mang theo từ quê nhà phương Nam khi về làm dâu hoàng gia, lúc ấy chỉ là một cây con trồng trong cái nồi đất. Cái nồi đất ấy, nứt làm ba mảnh, vẫn còn được đặt dưới gốc cây như một vật thờ.

Mỗi năm, sáng mồng Một Tết, Hoàng thượng thân hành ra ngự uyển cắt nhành mai nở đầu tiên, mang vào dâng ở Thái miếu. Đó là lệ do chính Thái hoàng thái hậu đặt ra. Trăm năm, chưa năm nào lỡ.

Nhưng năm nay có thêm một lệnh nữa.

– Diệp quý phi xin Hoàng thượng, – lão Mạch nói, – năm nay sinh thần quý phi, hai mươi tháng Chạp, muốn bày tiệc ngắm mai ở đình Thủy Tạ. Hoàng thượng gật đầu. Nghĩa là ngày hai mươi cây này phải nở.

– Còn mồng Một thì sao?

– Thì mồng Một nó cũng phải nở.

Chiêm nhìn lão. Lão nhìn đi chỗ khác.

– Mai nở rộ được bảy tám ngày là cùng. – Chiêm nói. – Nở hai mươi thì đến mồng Một cánh rụng hết, chỉ còn đài với nhụy. Lấy gì dâng Thái miếu?

– Ta không biết. – Lão Mạch nói. – Ta là người phương Bắc, ta chỉ biết trồng đào. Ngươi lo. Lỡ mà hỏng một trong hai, ngươi hiểu ngươi sẽ đi đâu.

Lão bỏ đi. Chiêm ngồi xuống bậc đá dưới gốc mai, nhặt một chiếc lá rụng lên xoay xoay.

Nàng mười chín tuổi, vào cung từ năm mười bốn theo đợt tuyển cung nữ ở các trấn phía Nam. Nhà nàng ở làng Bình An, một làng cả trăm nhà làm vườn mai ven sông, cứ tháng Chạp là cả làng ra vườn tuốt lá. Bà nội nàng tuốt lá mai giỏi nhất làng. Bà bảo, mai cũng như người, muốn nó nở hoa thì phải bỏ đói nó một chút. Tuốt hết lá, cây không còn chỗ thở, nó sợ, nó dồn hết sức vào nụ. Tuốt sớm thì nở sớm, tuốt muộn thì nở muộn. Ngày nắng thì tính một kiểu, ngày rét thì tính một kiểu. Người làm mai giỏi đếm ngày bằng ngón tay, nhìn trời bằng da mặt.

Ở quê nàng, tuốt lá vào ngày rằm tháng Chạp thì mai nở đúng Tết. Kinh thành ở phía Bắc hơn, rét hơn, phải tuốt sớm hơn vài ngày. Muốn nở ngày hai mươi thì phải tuốt ngay hôm nay.

Mà tuốt hôm nay thì không còn gì cho mồng Một.

Chiêm ngồi dưới gốc mai cho đến khi nắng chiều chiếu xiên qua tán lá, rọi xuống mảnh nồi đất nứt. Nàng nhìn cái tán cây. Nó rộng lắm. Một nửa tán xòe về phía đông, phía đình Thủy Tạ, nơi Diệp quý phi sẽ bày tiệc. Nửa kia xòe về phía tây, phía cung Từ Khánh cũ, nơi Thái hoàng thái hậu ngày xưa ở, giờ để trống, chỉ có cửa sổ còn mở ra ngự uyển.

Nàng đứng dậy, đi tìm thang.

Chiều hôm ấy, các cung nữ đi ngang ngự uyển thấy một cảnh lạ: cây Mai Cố Hương trăm tuổi chỉ còn một nửa có lá. Nửa phía đông trơ trụi cành, chỉ lấm tấm nụ xanh bé như hạt đậu. Nửa phía tây vẫn xanh um.

Tối hôm ấy, Chiêm mang một bát chè đỗ đen sang cho bà Diễm.

Bà Diễm tám mươi tuổi, là cung nữ cuối cùng còn sống từng hầu Thái hoàng thái hậu. Bà ở một gian nhà nhỏ cạnh cung Từ Khánh bỏ trống, mắt đã mờ, chân đi không vững, nhưng chiều nào cũng chống gậy ra quét lá ở thềm cung cũ. Chiêm hay mang đồ ăn sang cho bà, vì bà là người duy nhất trong cung nói giọng giống bà nội nàng.

– Nghe nói con cắt trụi nửa cây mai. – Bà Diễm húp một thìa chè, tặc lưỡi. – Nửa nào?

– Dạ, nửa phía đông.

– Ừ. – Bà gật gù. – Còn nửa phía tây thì giữ cho kỹ. Con có biết vì sao Thái hoàng thái hậu trồng nó ở chỗ ấy không?

Chiêm lắc đầu.

– Cung Từ Khánh có cái cửa sổ nhìn ra vườn. Bà ngồi ở đấy mỗi sáng, uống trà, nhìn cây mai. Có một cành chìa về phía cửa sổ, năm nào cũng nở trước nhất. Bà đếm nụ trên cành ấy, ngày nào cũng đếm, đếm từ rằm tháng Chạp đến mồng Một. Bà bảo, ở quê bà, sáng mồng Một ai thấy nhành mai đầu tiên thì cả năm nhớ nhà ít đi một chút. – Bà Diễm đặt cái bát xuống, quay mặt về phía cửa sổ tối om của cung Từ Khánh. – Bà mất năm Hoàng thượng mười một tuổi. Đêm cuối, bà còn hỏi ta cành ấy được mấy nụ.

– Bà trả lời thế nào ạ?

– Ta nói dối. Hôm ấy mới tháng Mười, làm gì đã có nụ. Ta bảo bà, hai mươi bảy nụ. – Bà Diễm cười, cái cười móm mém. – Bà bảo, ít thế. Rồi bà ngủ.

Chiêm ngồi với bà đến khi bà ngủ gật trên ghế. Lúc về, nàng đi vòng qua gốc mai, ngẩng lên nhìn cành chìa về phía cửa sổ cung Từ Khánh. Trời tối, nàng không đếm được nụ. Nàng chỉ sờ vào vỏ cành, thấy nó lạnh và nhám như bàn tay người già.

Tin ấy đến cung Diệp quý phi trước giờ lên đèn.

— Hết chương 1 —