Đêm thứ ba

Chương 3: Đêm thứ ba

Sáng đêm thứ ba, ba tôi dậy sớm, gói mười quan tiền cọc trong khăn, đem lên vựa ông Khương trả lại. Tôi đi theo. Ông Khương không ra tiếp. Người làm của ông đếm tiền, cất vô tủ, rồi nói ông chủ dặn chiều nay ghe đồ sẽ kéo đi.

Hai cha con đi về ngang qua đình. Ông Cả hội đình đứng trước cổng, gọi ba tôi lại.

Ông Cả là ông già tóc bạc trắng, nói chậm, người coi việc cúng kỳ yên mấy chục năm nay. Ông hỏi chuyện. Ba tôi kể hết, không giấu chuyện mười quan cọc, không giấu chuyện nốt ruồi đêm đầu. Ông Cả nghe xong, gật đầu, rồi nói một câu làm ba tôi đứng sững.

– Đêm đầu tui ngồi hàng ghế hội đình, ngay cạnh ông Khương. Tui coi cái nốt ruồi, tui biết. Cả hội đình đều biết. Mà tiền ông Khương góp cho đình năm nay nhiều nhứt, nên không ai nói. Đêm qua tui coi ông quan mặt đỏ đi khập khiễng, tui về nhà ngủ không được.

Ông Cả quay vô đình, nói chuyện với mấy ông trong hội. Gần trưa, ông trở ra, đưa cho ba tôi mười lăm quan, đủ tiền ba đêm như đình hứa ngay từ đầu, không thiếu đồng nào. Ông bảo đêm nay gánh cứ hát, hát tuồng gì cũng được, mà nếu được thì hát lại tuồng đêm qua.

Mười lăm quan không đủ trả nợ chủ ghe đồ. Chiều đó, ghe đồ kéo đi thật. Gánh Sáu Kiểng chỉ còn lại hai cái rương đồ rách của mình, mấy bộ mão cũ, mấy cây giáo gỗ, và cái trống chầu.

Cả gánh ngồi trên ghe nhìn nhau. Hát bội mà không có áo mão thì khác gì đi đám cưới mà không có cô dâu. Ba tôi lục hai cái rương còn lại, đếm được ba cái áo mãng, hai cái mão, một bộ râu. Anh Bảy Đức có áo quan, chú Tư Lành có áo lái lúa, còn mười hai người kia thì mặc đồ của chính mình mà đóng lính, đóng dân.

Gần chiều, có tiếng gọi dưới bến. Bà bán trầu ở góc chợ đứng đó, sau lưng là bảy tám người đàn bà, mỗi người ôm một bọc. Có cái áo dài gấm cũ của ai đó mặc đi đám cưới hồi con gái. Có tấm khăn lụa đỏ, có cái mền thêu bông, có mấy cái nón lá quét sơn vàng. Bà bán bánh bò ôm tới một xấp vải điều, nói hồi sáng bà định may áo cho cháu ăn Tết mà thôi để đó.

– Mấy bà đâu có biết hát. – Bà bán trầu nói. – Mà áo thì có. Gánh coi cái nào xài được thì xài.

Tôi ngồi khâu tới chạng vạng. Tấm khăn lụa đỏ thành cái đai lưng cho quan khâm sai. Cái mền thêu bông thành áo choàng. Mấy cái nón quét sơn vàng, tôi cắt vành, dán giấy bạc, thành mão lính. Ba tôi đứng nhìn, không nói gì, chỉ đưa tay chùi mắt bằng vạt áo.

Đêm thứ ba, sân đình Vàm Tre còn đông hơn hai đêm trước. Người ta kéo tới từ mấy chợ bên cạnh, nghe đồn có gánh hát dám vẽ nốt ruồi lên mặt quan khâm sai. Gánh tôi hát lại tuồng "Gian thương bế thị" bằng đồ rách, mão sứt, và đồ của đàn bà chợ Vàm Tre. Có bà dưới sân nhận ra cái áo gấm cũ của mình trên lưng một tên lính, cười tới chảy nước mắt. Tên lái lúa mặt trắng không nốt ruồi. Quan khâm sai mặt đỏ, có nốt ruồi, đi khập khiễng chân trái.

Ông Khương Đỉnh không tới. Hàng ghế đầu của ông bỏ trống. Người ta nói chiều đó ông đã xuống ghe đi chợ Cái Bần, nói là đi lo mối lúa, nhưng ai ở Vàm Tre cũng hiểu ông không muốn ngồi giữa sân đình mà nghe người ta vỗ tay cho một cái nốt ruồi.

Ông Hứa Lập thì không đứng ở gốc me nữa. Ông Cả hội đình mời ông lên ngồi hàng ghế hội đình, ngay chỗ ông Khương ngồi hai đêm trước. Ông ngồi thẳng lưng, cây gậy dựng bên cạnh, coi tuồng từ đầu tới cuối không nhúc nhích. Tới lớp quan khâm sai mở kho phát gạo, có người dưới sân la lên tên ông. Rồi cả sân đình vỗ tay, không phải cho anh Bảy Đức mà cho ông già ngồi hàng ghế đầu. Ông Hứa Lập cúi đầu xuống, không ngẩng lên.

Tuồng vãn, khi người ta đã về hết, ông chống gậy ra sau màn. Ông không nói cảm ơn. Ông hỏi ba tôi gánh còn nợ bao nhiêu. Ba tôi nói không cần. Ông bảo ông không cho, ông mướn. Năm sau đình Vàm Tre cúng kỳ yên, ông mướn gánh Sáu Kiểng hát ba đêm, trả trước một nửa. Ông đưa hai chục quan, rồi ông chỉ tay vô cái rương đồ cũ của má tôi.

– Ai vẽ mặt?

Ba tôi chỉ tôi. Ông Hứa Lập nhìn tôi một lúc lâu.

– Đêm đầu, con vẽ cái nốt ruồi lên mặt tên lái lúa. – Ông nói. – Đêm thứ hai, con vẽ nó lên mặt ông quan. Con có biết vì sao cái nốt ruồi của tui nằm ở mép miệng không?

Tôi lắc đầu. Ông cười, cái cười làm nốt ruồi nhích lên một chút.

– Hồi nhỏ, má tui nói nốt ruồi nằm mép miệng là người nhiều chuyện, ăn nói không giữ mồm. Tui nghe vậy, nên từ đó tới giờ ít nói.

Ông chống gậy đi về. Gần một năm sau tôi mới nghe tin, đồn binh trên sông chọn vựa ông Hứa Lập để mua gạo, vì ông Cả hội đình nói với quan đồn một câu, mà không ai biết là câu gì.

Mùa kỳ yên năm sau, gánh Sáu Kiểng trở lại Vàm Tre bằng một chiếc ghe hát mới, hai rương đồ mới, mười sáu người. Đêm đầu, trước khi vẽ mặt cho anh Bảy Đức, tôi rửa sạch cây cọ lông chuột của má, chấm mực tàu, rồi chấm một nốt ruồi lên má trái của mình trong gương, sát mép miệng, cho nhớ. Cả đêm ấy, tôi không nói một câu nào thừa.

— Hết —