Ba gương mặt

Chương 2: Ba gương mặt

Buổi thứ hai là cô Vân.

Vân ngồi xuống ghế đã khóc, khóc xong thì cười, cười rồi lại khóc. Cô kể mạ cô là người vui nhất chợ Vinh. Bà hát ví dặm trong lúc tráng bánh mướt, hát những câu ví đò đưa, hát cả những câu tự nghĩ ra để trêu mấy bà hàng xóm. Bà cười to tới mức người ta đi ngang qua chợ cũng biết gánh bánh của o Thanh ở đâu. Bà dạy Vân tráng bánh, dạy làm nước mắm chấm, dạy cách mặc cả với mấy bà buôn ở chợ Ga. Bà nói với Vân rằng con gái thì phải biết cười trước, khóc sau.

– Anh Hiếu nói mạ nghiêm, – Vân nói. – Mạ nghiêm với anh Hiếu thôi, vì anh là con trai trưởng, mạ sợ anh hư. Với con, mạ cười suốt.

Ông Liêm phác thêm một gương mặt. Cũng gò má ấy, cũng đôi mắt ấy, nhưng khoé miệng nhếch lên, đuôi mắt có những nếp nhăn của người hay cười. Vân nhìn bản phác, nước mắt lại chảy.

– Mạ con đây rồi.

Buổi thứ ba là cô Mai, con dâu. Mai kể ít, mà kể toàn chuyện mấy năm cuối. Bà bị tiểu đường, mắt mờ dần, mười năm cuối không ra chợ được. Bà hay quên, hay ngồi một mình ở hiên nhìn ra cổng, ai đi qua cũng hỏi có phải anh Kha về không. Kha là tên chồng bà. Mai tắm cho bà, cắt móng tay cho bà, đút cơm cho bà. Có những ngày bà không nhận ra Mai là ai.

– Mạ không nghiêm như anh Hiếu nói, cũng không vui như cô Vân nói, – Mai nói, giọng nhỏ. – Mấy năm cuối mạ chỉ buồn. Mạ ngồi chờ.

Ông Liêm phác gương mặt thứ ba. Cũng những đường nét ấy, nhưng hai mắt nhìn đi đâu xa lắm, môi khép lại, cả gương mặt như một căn nhà đã tắt đèn.

Buổi thứ tư là Khang. Thằng bé học năm hai đại học ở Hà Nội, về nhà chịu tang, chưa kịp đi. Nó ngồi trên ghế, hai tay đan vào nhau, mãi không nói được gì.

– Con không nhớ bà nhiều, – cuối cùng nó nói. – Con nhớ bà hay cho con bánh mướt cuốn nước mắm, rồi ngồi nhìn con ăn. Bà không nói gì hết. Bà chỉ ngồi nhìn.

Đêm đó, ông Liêm trải bốn bản phác lên bàn. Bốn gương mặt cùng một người đàn bà, mà không gương mặt nào giống gương mặt nào. Gương mặt nghiêm của đứa con trai trưởng. Gương mặt cười của đứa con gái. Gương mặt buồn của người con dâu. Gương mặt im lặng nhìn của đứa cháu. Mỗi người mang về một mảnh, và mỗi mảnh đều thật.

Ông thử ghép. Vẽ ba ngày liền, hỏng ba bức. Bức thì cứng như tượng. Bức thì cười gượng như ảnh quảng cáo. Bức thì buồn tới mức người xem không dám nhìn lâu. Than chì bám đầy hai bàn tay ông, bám cả lên ống tay áo, lên má. Bà vợ ông bưng cơm lên, thấy ông ngồi giữa đống giấy vẽ hỏng, lắc đầu đi xuống.

Còn tám ngày nữa là tới bốn mươi chín.

Chiều hôm ấy, cậu Hoan chủ tiệm phục chế ảnh cách tiệm ông ba căn ghé sang, tay cầm cái máy tính bảng. Cậu ba mươi tuổi, lễ phép, gọi ông là bác, Tết nào cũng mang sang biếu ông hộp bánh. Cậu nghe nói ông nhận vẽ bà cụ nhà họ Thái.

– Bác đưa cháu tấm ảnh thẻ, cháu làm cho bác một bản nét căng, bác nhìn đó mà vẽ cho đỡ mỏi mắt, – cậu nói. – Không lấy tiền đâu bác.

Ông Liêm đưa. Cậu Hoan chụp tấm ảnh, bấm mấy cái. Trên màn hình, gương mặt người đàn bà ba mươi tuổi nở ra, sáng lên, da mịn như sứ. Cậu bấm thêm một cái nữa, gương mặt già đi bốn mươi năm, tóc bạc, má hóp, vẫn mịn, vẫn sáng. Không có nốt ruồi nào. Khoé miệng cong lên thành một nụ cười mà theo lời bốn người con cháu, bà chưa từng có.

– Máy nó làm theo trung bình, bác ạ, – cậu Hoan nói, hơi ngượng khi thấy ông im lặng. – Mặt người già Việt Nam thì nó ra thế này. Khách thích vậy.

– Máy cậu không sai, – ông Liêm nói. – Nó chỉ chưa ngồi nghe ai kể.

Cậu Hoan về rồi, ông ngồi nhìn bốn bản phác cho tới khi tắt nắng.

Hôm ấy Hiếu ghé tiệm, xin ông tới nhà một chuyến, coi chỗ sẽ đặt bức chân dung.

– Con muốn ông vẽ mạ con sao cho đặt cạnh ba con không bị lệch, – Hiếu nói. – Bức của ba con là vẽ tay, con sợ đặt bức in canvas cạnh đó nó kỳ.

Nhà họ Thái ở trong một con ngõ gần bến Bến Thủy, ba gian nhà cấp bốn, mái ngói, hiên lát gạch đỏ. Ở hiên vẫn còn cái ghế mây bà hay ngồi nhìn ra cổng, lưng ghế mòn bóng một vệt. Trong gian giữa, bàn thờ đặt sát tường, khói hương còn vương. Bức canvas in của bà đặt bên phải. Bên trái là di ảnh của cha Hiếu, liệt sĩ Thái Doãn Kha, một người lính trẻ đội mũ cối, vẽ truyền thần bằng than chì, giấy đã ngả màu trà.

Ông Liêm thắp một nén hương, vái ba vái, rồi đứng nhìn bức chân dung người lính. Ông nhìn rất lâu, lâu tới mức Hiếu phải hỏi ông có mệt không. Đôi tai to. Mái tóc xoăn ở thái dương. Vết sẹo nhỏ ở đuôi mày bên phải. Rồi mắt ông dừng lại ở góc dưới bên phải bức vẽ, nơi có ba chữ cái viết tắt và một con số, nhỏ đến mức gần như không thấy.

H.S.L. 1980.

— Hết chương 2 —