Vòng đồng

Chương 3: Vòng đồng

Thuyết phục ông Cường đi dự lễ thổi tai mất của bà Oanh ba buổi tối.

Buổi tối đầu, ông nói không đi. Buổi tối thứ hai, ông nói đi làm gì, để người ta thổi cái tên Niê vô tai cháu mình à. Buổi tối thứ ba, bà Oanh không nói gì về cái lễ. Bà chỉ múc cho ông một chén canh cà đắng.

Ông Cường nhìn chén canh, nhăn mặt.

– Bà biết tôi không ăn đắng mà.

– Tôi cũng không ăn đắng. – Bà Oanh nói. – Ba chục năm nay tôi không ăn khổ qua. Mà ba tuần nay ngày nào tôi cũng nếm cái này, nếm tới thuộc. Ông biết tại sao không?

Ông Cường im.

– Tại vì con nhỏ nó nằm trong phòng, nó nhớ má nó, nó nhớ nhà, nó không dám nói. Nó nghe ông đập bàn, nó cũng không dám nói. Nó chỉ dạ. Tôi mà không nếm được cái đắng của nó, thì cái nhà này với nó là cái nhà người dưng.

Bà đẩy chén canh lại gần ông thêm một chút.

– Ông ăn một muỗng thôi. Ăn rồi đi với tôi xuống buôn. Ông dạy Sử ba chục năm, ông đi coi người ta giữ cái xưa của người ta ra sao.

Ông Cường ngồi nhìn chén canh lâu lắm. Rồi ông cầm muỗng lên, húp một muỗng. Mặt ông nhăn lại như trái táo khô. Ông đặt muỗng xuống, uống hết nửa ly trà.

– Đắng thiệt. – Ông nói. – Bà nấu đắng hơn bà sui à?

– Sao ông biết?

– Tôi đoán. Bà nấu cái gì cũng để lâu.

Sáng Chủ nhật tuần đó, cả nhà xuống buôn. Ông Cường mặc áo sơ mi trắng, đóng thùng, như đi dự lễ khai giảng.

Nhà dài của bà H'Đuk đông người. Ché rượu cần buộc ở cột giữa nhà, bộ chiêng treo trên vách. Già làng là một ông cụ tóc bạc trắng, đeo vòng đồng ở cổ tay, ngồi bên bếp lửa. H'Lim bế con ngồi giữa chiếu, thằng Phong ngồi bên cạnh. Ông Cường với bà Oanh được mời ngồi ngay chỗ trang trọng, sát bên ông già làng.

Trước lễ, người ta mời khách uống rượu cần. Ông Cường cầm cái cần trúc, hút một hơi, ho sặc sụa, cả nhà dài cười ồ. Ông già làng vỗ vai ông, nói gì đó, bà H'Đuk dịch: già làng hỏi ông làm nghề gì. Ông Cường nói ông dạy Sử. Ông già làng gật gù, nói qua bà H'Đuk: vậy ông biết người xưa nói gì. Người xưa bên này nói, cây có gốc thì mới có ngọn, mà gốc không chỉ có một rễ. Ông Cường im lặng nghe dịch, rồi cầm cần rượu lên hút thêm một hơi, lần này không ho.

Lễ bắt đầu. Ông già làng khấn bằng tiếng Ê Đê, bà Oanh không hiểu, nhưng giọng ông trầm và đều như tiếng chiêng ngân. H'Lim đưa đứa nhỏ cho ông. Ông cụ cúi xuống, đưa miệng sát tai đứa bé, thổi nhẹ một hơi, rồi nói gì đó rất nhỏ.

Rồi ông cụ ngẩng lên, nhìn quanh. Ông nói một câu với bà H'Đuk. Bà H'Đuk quay sang ông Cường, dịch:

– Già làng hỏi ông nội đứa nhỏ đâu. Ông nội phải nói vô tai nó một câu. Nói cho nó biết bên nội là ai.

Ông Cường ngồi sững.

Bà Oanh thấy tay chồng mình run khi ông đỡ lấy đứa cháu. Đứa nhỏ nằm gọn trong hai bàn tay ông, mắt mở thao láo, nhìn ông. Ông Cường cúi xuống, ghé miệng sát cái tai nhỏ xíu của nó. Ông nói gì đó. Ông nói lâu, lâu hơn ông già làng. Bà Oanh ngồi gần mà không nghe được, chỉ thấy môi ông mấp máy, chỉ thấy có một lúc ông dừng lại, nuốt nước bọt, rồi nói tiếp.

Nói xong, ông già làng đưa cho ông một cái vòng đồng nhỏ xíu, nhỏ bằng ngón tay. Ông Cường lúng túng không biết đeo vào đâu. H'Lim với tay qua, chỉ cho ông. Ông đeo cái vòng vào cổ tay đứa cháu, tay vụng về như lần đầu ông cầm phấn.

Cả nhà dài vỗ tay. Chiêng nổi lên.

Tối hôm đó, về nhà, ông Cường mở ngăn kéo bàn nước, lấy tờ khai đăng ký khai sinh ra. Ông đeo kính, cầm bút, nhìn chỗ thằng Phong viết nháp bằng bút chì: "Họ: Niê. Tên: ?"

Ông không gạch chữ Niê. Ông chỉ viết vào chỗ trống sau chữ "Tên", bằng nét chữ của ông giáo dạy Sử, nắn nót: "H'An".

– An là tên tôi chọn. – Ông nói, không nhìn ai. – Bên đó con gái thì đặt H' ở trước, tôi hỏi bà sui rồi. Niê H'An, hay H'An Niê, mấy đứa coi cái nào đúng thì ghi.

Thằng Phong cầm tờ giấy, mắt đỏ hoe. H'Lim đứng ở cửa phòng, bế con, không nói được câu nào. Một hồi lâu nó mới bước tới, đặt đứa nhỏ vào lòng ông nội, rồi lùi lại một bước, cúi đầu.

– Con cảm ơn ba.

Hai năm làm dâu, H'Lim vẫn gọi ông là "bác", vì lần đầu về ra mắt, ông nghiêm quá, nó sợ, gọi vậy rồi quen miệng, ông cũng không sửa. Đây là lần đầu tiên nó gọi ông là ba.

Ông Cường ôm đứa cháu, mắt nhìn xuống cái vòng đồng nhỏ xíu trên cổ tay nó, ho khan một tiếng.

– Ờ. – Ông nói. – Đi ngủ đi. Mai còn đi làm giấy.

Bà Oanh đi xuống bếp hâm lại nồi canh cà đắng. Lần này bà nấu đúng cách bà sui chỉ: nước sôi mới bỏ cà vô, nhắc xuống liền.

Bữa cơm tối, ông Cường múc một chén canh. Cả nhà nhìn ông. Ông húp, nhăn mặt, rồi húp tiếp.

– Bữa nay bớt đắng rồi. – Ông nói.

Bà Oanh không nói với ông là bữa nay bà bỏ cà gấp đôi.

Cho tới tận bây giờ, không ai trong nhà biết ông Cường đã nói gì vào tai đứa cháu hôm thổi tai. Bà Oanh có hỏi một lần. Ông chỉ nói:

– Nói cho nó biết nó có một ông nội dạy Sử, ăn đắng không được, mà ráng.

— Hết —