Hai cái tên

Chương 2: Hai cái tên

Thằng Phong ngồi giữa, như cái cầu khỉ bắc giữa hai bờ.

– Ba, bên vợ con là người Ê Đê. Người Ê Đê theo mẫu hệ, con sinh ra theo họ mẹ. Từ xưa tới giờ vậy. Bên nhà H'Lim, đứa cháu nào cũng họ Niê.

– Bên đó là bên đó. – Ông Cường nói. – Còn đây là nhà họ Trần. Ba có mình con. Con có mình nó. Nó mà họ Niê thì họ Trần nhà này tới con là hết.

– Ba…

– Ba không cấm con cưới vợ Ê Đê. Ba không nói gì hết. Đám cưới ba còn đi đánh chiêng với sui gia. Nhưng cái này thì không được.

Bà Oanh ngồi ở đầu bàn, không nói gì. Bà biết chồng bà. Ông dạy Sử ba mươi năm ở trường cấp ba, về hưu rồi vẫn còn làm ban liên lạc họ Trần ở quê ngoài Quảng Ngãi, năm nào cũng đóng tiền tu sửa nhà thờ họ. Ông không phải người ác. Ông chỉ là người tin rằng cái gì đã có từ xưa thì phải giữ.

Con dâu bà cũng vậy. Chỉ là cái xưa của nó khác.

Từ trong phòng, bà nghe H'Lim ru con bằng tiếng Ê Đê. Giọng nó nhỏ, đều đều, như tiếng suối chảy dưới khe đá. Bà biết nó nghe hết.

Đêm đó bà thức dậy đi uống nước, thấy ông Cường đứng ngoài cửa phòng con dâu. Ông không gõ cửa, cũng không bỏ đi, chỉ đứng đó, mặc bộ đồ ngủ sọc, tay chắp sau lưng, nghe tiếng ru. Bà đứng trong bóng tối nhà bếp nhìn chồng. Một hồi lâu ông mới đi về phòng, bước nhẹ như sợ đánh thức ai. Bà không hỏi. Bà biết có những thứ ông chưa sẵn sàng để bị bắt gặp.

Mấy ngày sau, trong nhà không ai nhắc chuyện cái tên. Tờ khai sinh nằm trong ngăn kéo bàn nước. Ông Cường đi ra đi vô, mặt nặng như chì. Thằng Phong đi làm về là vô phòng. H'Lim vẫn dạ, vẫn cảm ơn mẹ mỗi bữa canh, nhưng bà thấy nó ngồi bên cửa sổ lâu hơn, nhìn ra phía rẫy cà phê sau nhà, ôm con mà không ru.

Bà Oanh làm hai việc.

Việc thứ nhất, bà đi hỏi luật. Bà nhờ đứa cháu gái làm ở văn phòng luật sư dưới Sài Gòn tra giùm. Đứa cháu gửi lại cho bà mấy dòng, bà đeo kính ra đọc. Bộ luật Dân sự nói họ của con là họ cha hoặc họ mẹ, theo cha mẹ thỏa thuận; không thỏa thuận được thì theo tập quán. Bà đọc tới chữ "tập quán" thì dừng lại lâu. Tập quán của ai? Của nhà họ Trần ở Quảng Ngãi, hay của buôn làng bên ngoại đứa nhỏ?

Bà gấp tờ giấy lại, không đưa cho ai coi. Bà biết đem luật ra cãi trong nhà thì người thắng cũng thua.

Việc thứ hai, bà đi xuống buôn.

Bà đi một mình, không báo trước, nhờ xe ôm chở. Nhà má H'Lim là một căn nhà dài, sàn gỗ cao, cầu thang có tạc hình bầu ngực và vầng trăng, ngoài sân có mấy cây bơ đang trổ bông. Má H'Lim là bà H'Đuk Niê, sáu mươi tuổi, tóc búi gọn, mặc váy thổ cẩm màu đen viền đỏ. Bà H'Đuk thấy bà sui tới, ngạc nhiên lắm, kêu con cháu trải chiếu, rót nước.

Hai người đàn bà ngồi đối diện nhau trên sàn nhà dài. Bà Oanh lấy trong túi ra một cái hộp nhựa, mở nắp. Trong hộp là canh cà đắng, nấu từ sáng, còn ấm.

– Chị nếm giùm tui. – Bà Oanh nói. – Con H'Lim nói tui nấu đắng hơn chị nấu một chút. Tui muốn biết đắng hơn bao nhiêu.

Bà H'Đuk nhìn cái hộp canh. Rồi bà bật cười, cái cười to và giòn của người Tây Nguyên. Bà lấy muỗng nếm, gật gù, nói tiếng Kinh lơ lớ:

– Đắng hơn một chút. Mà được. Chị sui là người Kinh mà nấu được vầy là giỏi.

Hai bà nói chuyện tới trưa. Chuyện nồi canh trước, rồi chuyện con cái, rồi cuối cùng mới tới chuyện cái tên. Bà Oanh nói thật hết, nói chuyện ông Cường đập bàn, nói chuyện thằng Phong đứng giữa. Bà H'Đuk ngồi nghe, không ngắt lời.

Nghe xong, bà H'Đuk im một lúc lâu. Rồi bà nói:

– Bên tui, con nít mới sinh phải làm lễ thổi tai, đặt tên. Già làng thổi vô tai nó, nói cho nó biết nó là ai, nhà nó ở đâu, ông bà nó là ai. Rồi đeo cho nó cái vòng đồng. Từ đó nó mới là người.

Bà Oanh gật đầu.

– Mà chị biết không, – bà H'Đuk nói tiếp, – thổi tai thì phải nói đủ. Bên mẹ là ai, bên cha là ai. Không ai đặt tên đứa nhỏ mà bỏ nửa nhà nó ra ngoài. Ông sui nghĩ con nhỏ theo họ Niê là mất họ Trần. Bên tui không nghĩ vậy. Họ là cái nhà để ở. Ông bà nội vẫn là ông bà nội.

Bà Oanh ngồi im. Rồi bà hỏi:

– Lễ thổi tai, ông bà nội có được tới không chị?

Bà H'Đuk nhìn bà sui một cái thật lâu.

– Được tới. Mà phải chịu ngồi uống rượu cần.

— Hết chương 2 —