Đêm thứ ba canh linh cữu

Chương 1: Đêm thứ ba canh linh cữu

Người đàn bà trùm khăn lại ngồi ở chiếc ghế nhựa cuối rạp, và lần này bà ta không nhìn quan tài. Bà ta nhìn tôi.

Hai giờ sáng. Đêm thứ ba canh linh cữu bà nội. Rạp tang dựng giữa sân nhà cổ, dưới tán cây vú sữa, đèn tuýp trắng nhợt treo trên cột tre, gió sông Tiền thổi vào làm tấm vải trắng phần phật. Đội nhạc lễ đã về nghỉ, chỉ còn tiếng cái máy hát nhỏ phát kinh niệm, vặn rất nhỏ. Mấy ông chú bác ngồi đánh bài ở góc rạp, ai cũng đã ngà ngà. Mấy bà cô nằm co trên bộ ván gỗ gõ trong nhà trên.

Người đàn bà ấy đến từ đêm đầu tiên. Không ai biết bà ta là ai. Bà ta mặc áo bà ba màu nâu, quấn một cái khăn rằn quanh đầu và cổ, chỉ chừa một khe hở ngang mắt, tay đeo găng vải. Bà ta không thắp nhang, không phúng điếu, không ký sổ tang. Bà ta chỉ ngồi đó, cuối rạp, từ mười giờ đêm đến lúc gà gáy, rồi đi. Đêm đầu, cô Ba tôi hỏi bà ta là bà con bên nào. Bà ta không trả lời. Cô Ba nói chắc người làng, bà nội tôi giúp đỡ nhiều người, thôi kệ.

Nhưng tôi để ý thấy từ đêm thứ hai, cô Ba không nhìn về cuối rạp nữa. Chú Năm cũng vậy. Hai người đi ngang qua chỗ người đàn bà ấy ngồi thì đi vòng, như đi vòng qua một vũng nước. Con chó vện của nhà hàng xóm, con chó sủa cả người đến phúng điếu, thì lại nằm dưới chân ghế bà ta, đầu gối lên mũi dép, ngủ ngon lành như nằm cạnh chủ.

Chiều hôm qua, mấy đứa cháu họ lấy điện thoại chụp ảnh rạp tang, bật đèn nháy. Tôi nhắm tịt mắt, quay mặt đi, theo thói quen từ nhỏ. Lúc mở mắt ra, tôi thấy người đàn bà trùm khăn cũng đang quay mặt đi, đúng một hướng với tôi, như hai người cùng tránh một thứ gì đó.

Đêm nay, bà ta không nhìn quan tài. Qua cái khe hở ngang mắt ấy, bà ta nhìn tôi, chằm chằm, không chớp, từ lúc tôi bưng cái album ra ngồi lật dưới ngọn đèn tuýp.

Tôi tên Châu Gia Thoại, ba mươi lăm tuổi, làm kỹ sư cho một nhà máy trên Sài Gòn. Tôi là cháu đích tôn. Bà nội tôi mất ở tuổi chín mươi mốt, trong căn nhà cổ năm gian ven sông Tiền ở Cái Bè mà ông cố tôi dựng từ đầu thế kỷ trước, cột gỗ căm xe, vách chạm hoa mai hoa cúc, bộ ván gõ đen bóng như mặt nước. Bà ở đó một mình hai mươi năm cuối đời, không chịu lên thành phố.

Tối nay, cô Ba đưa tôi cuốn album, bảo tôi lựa một tấm ảnh bà hồi trẻ để in phóng to đặt trên bàn thờ, tấm hiện tại xấu quá. Cuốn album bìa da nâu, mục ở gáy, bên trong là mấy chục tấm ảnh đen trắng và ảnh màu, kẹp giữa những tờ giấy bóng mờ.

Tôi lật được năm trang thì tay tôi dừng lại.

Tấm ảnh chụp cả nhà trước hiên, chắc khoảng đầu những năm chín mươi. Bà nội ngồi giữa, ông nội chưa mất, các cô chú đứng phía sau. Phía trước, ba đứa trẻ con. Tôi nhận ra mình, chừng ba tuổi, đứng bên trái, mặc quần yếm. Đứa bên phải là thằng Lộc con chú Năm. Còn đứa đứng giữa là một bé gái, cao hơn hai đứa tôi một cái đầu, mặc áo đầm, tóc thắt bím hai bên.

Gương mặt bé gái ấy bị cào nát.

Không phải cào vội. Ai đó đã dùng một mũi kim, hay đầu một cây compa, cào đi cào lại trên mặt giấy ảnh, theo những vòng tròn nhỏ, kỹ lưỡng, kiên nhẫn, cho tới khi lớp thuốc ảnh bong hết, chỉ còn trơ ra một đốm trắng xơ xác, như một cái lỗ.

Tôi lật trang tiếp. Bé gái ấy đứng bên cây mai ngày Tết. Mặt bị cào. Bé gái ấy ngồi trên xuồng ba lá, cầm mái chèo. Mặt bị cào. Bé gái ấy đứng cạnh bà nội trước bàn thờ. Mặt bị cào. Tôi đếm được mười bảy tấm. Mười bảy tấm ảnh, cùng một bé gái, lớn dần qua từng năm, từ một đứa bé bập bẹ đến chừng tám, chín tuổi. Tấm nào cũng mất mặt.

Tôi không biết bé gái ấy là ai. Trong nhà tôi chưa bao giờ có ai nhắc tới một đứa con gái như thế.

Rồi tôi lật tới trang cuối cùng.

Tấm ảnh màu, đã ngả đỏ. Chụp ban đêm, có đèn flash. Hai đứa trẻ đứng trên hiên nhà, cạnh tấm mùng màu xanh treo trên bộ ván. Bé gái ấy, chừng tám tuổi, tóc cắt ngắn ngang vai, đang cười toe toét, gương mặt tròn trịa, đôi mắt một mí. Lần đầu tiên tôi thấy mặt nó. Mặt nó còn nguyên. Nó đẹp. Bên cạnh nó là một thằng bé chừng năm tuổi, mặc áo thun trắng, tay giơ cao một cái lồng đèn ông sao bằng giấy kiếng đỏ, bên trong có ngọn nến đang cháy.

Gương mặt thằng bé bị cào nát.

Tôi biết cái áo thun trắng ấy. Nó có hình con vịt trước ngực. Mẹ tôi giữ nó trong rương đồ cũ cho tới tận năm tôi học đại học.

Tôi ngẩng lên. Người đàn bà trùm khăn ở cuối rạp đã đứng dậy.

— Hết chương 1 —