Giữa tháng Năm đến tháng Sáu

Chương 3: Giữa tháng Năm đến tháng Sáu

Mười sáu tháng Năm, mình ghi tiếp, vì đêm qua về đến phòng thì đã gần sáng, tay run không cầm bút được.

Chồng sổ ấy là sổ của hồi môn mẹ mình. Mẹ để lại cho mình ba ngàn lạng bạc gửi ở hiệu Phúc Long và một trăm mẫu ruộng ở quê ngoại, khế ước cất trong thư phòng của mẹ. Theo lệ nhà mình, tiền tiêu vặt của mình mỗi tháng một lạng là lấy từ tiền lãi của khoản ấy.

Hai năm nay, từ khi dì về, dì đọc sổ thì thấy không phải một lạng. Mỗi tháng, hiệu Phúc Long xuất ra năm lạng, ghi tên người lĩnh là Mục Bá Đạt. Chú hai lĩnh thay, nói là để đưa cho mình. Đến tay mình thì một lạng. Bốn lạng còn lại chú cầm. Hai năm, gần một trăm lạng. Năm ngoái chú còn lĩnh thêm ba lần, mỗi lần hai trăm lạng, ghi là tiền "sửa mộ mẹ Lan Âm". Mộ mẹ mình năm ngoái không ai sửa gì.

Dì cắt tiền tiêu của mình xuống ba trăm văn là để chặn lại khoản ấy. Từ tháng Tư, dì đến hiệu Phúc Long báo rằng từ nay mỗi tháng chỉ dì được lĩnh, lĩnh đúng ba trăm văn, phần còn lại để nguyên trong hiệu. Dì không thể đưa mình nhiều hơn, vì nếu đưa nhiều thì chú hai lại sang hỏi xin.

Dì khóa thư phòng của mẹ vì khế ước ruộng nằm trong đó. Hôm cha vừa đi, chú hai đã sang mượn chìa, bảo muốn tìm một cuốn sách.

Còn cây đàn tranh.

– Ta đem đến tiệm thợ đàn Lương ở phố Cầu Gỗ. – Dì nói. – Mặt đàn nứt một đường dài, dây tơ mục cả. Con để ở cạnh cửa sổ phía tây, nắng chiều rọi suốt bảy năm. Ta không nói với con, vì ta sợ ông Lương sửa không được, rồi con lại khóc lần nữa.

Mình ngồi im. Mình nhớ ra mình đã viết những gì trong cuốn sổ này về dì.

– Còn nhà Hướng? – Mình hỏi.

Dì bảo, sính lễ hai ngàn lạng là thật. Nhưng chú hai đang nợ sòng bạc nhà Hướng một ngàn tám trăm lạng. Sính lễ vào tay bà nội, bà nội sẽ đưa cho chú hai giữ như mọi khi. Còn Hướng công tử, dì đã cho người hỏi ở phủ bên: anh ta không thiếu tiền, chỉ thiếu người nhà nào chịu gả con gái cho, vì đã ba lần say rượu đánh người ở tửu lâu.

– Dì định làm gì? – Mình hỏi.

– Ta đã sai Kỳ bá cưỡi ngựa đi Vân Biên từ hôm mồng mười tháng Tư. – Dì nói. – Đi ngựa trạm thì hai tháng, Kỳ bá đi đường tắt, đổi ngựa ở các dịch trạm, bốn mươi ngày. Ông ấy mang thư của ta, mang theo bản sao sổ hiệu Phúc Long. Nếu mọi việc xuôi, mồng một tháng Sáu ông ấy về kịp.

Mồng một tháng Sáu là ngày nhà Hướng sang dạm.

Hai mươi hai tháng Năm.

Chú hai sang viện mình, lần này không mang bánh. Chú ngồi xuống ghế của mẹ mình ở hiên, hỏi han dăm câu, rồi lấy trong tay áo ra một tờ giấy, bảo là giấy ưng thuận hôn sự, nhà Hướng muốn có chữ ký của chính cô dâu cho chắc, mình ký vào là xong, khỏi phải đợi ai.

Đêm trước dì đã dặn: chú hai có đưa gì thì cứ cầm, đừng ký, cũng đừng cãi. Con cãi là chú biết con đã biết.

Mình cầm tờ giấy, đọc chậm. Rồi mình bảo chú, con muốn ký bằng mực son mẹ để lại, mực ấy cất trong thư phòng, mà chìa thì dì giữ. Chú cười, bảo vậy chú đi xin chìa giúp con. Chú đi một mạch sang viện dì. Một lúc sau chú quay về, mặt sầm lại, bảo dì đi vắng, người hầu không biết chìa để đâu.

Dì không đi vắng. Dì ngồi trong phòng, nghe hết.

Chú để lại tờ giấy, dặn mai con ký bằng mực thường cũng được. Chú đi rồi mình mới thấy hai bàn tay mình ướt đẫm mồ hôi. Mình mang tờ giấy sang cho dì. Dì đọc xong, cười khẽ: trong giấy ghi sính lễ giao cho Mục Bá Đạt nhận thay. Con ký vào là con tự bán mình cho chú con.

Tối ấy dì đốt tờ giấy trong lò hương. Dì bảo, mai chú hỏi thì con nói con làm đổ nước trà, giấy nhòe hết. Con nói dối có một câu, ta nói dối cả tháng nay rồi, chẳng sao.

Mình hỏi dì có sợ không. Dì bảo có. Dì bảo ngày về làm dâu nhà này, dì hai mươi sáu tuổi, ai cũng nhìn dì như nhìn một người đến để chiếm chỗ. Dì không chiếm được chỗ của mẹ con, mà cũng không định chiếm. Dì chỉ không muốn ai lấy mất thứ mẹ con để lại.

Hai mươi chín tháng Năm.

Kỳ bá chưa về. Dì không nói gì, nhưng mình thấy dì đứng ở cổng phía bắc mỗi buổi chiều, lâu lắm.

Mình sang viện dì mỗi tối. Dì dạy mình đọc sổ hiệu Phúc Long. Mình mới biết đọc sổ khó hơn đọc thơ nhiều. Dì bảo, sau này con có của riêng, con phải tự đọc được, đừng để ai đọc hộ.

Mồng một tháng Sáu.

Mình ghi lại ngay khi về phòng, sợ quên một chữ nào.

Giờ Tỵ, nhà Hướng sang. Quản gia nhà ấy dẫn đầu, mang theo bốn mâm lễ. Bà nội ngồi ghế giữa, chú hai thím hai ngồi bên phải, dì ngồi bên trái. Mình ngồi sau bình phong như lệ.

Quản gia nhà Hướng đọc lời dạm. Bà nội cười. Chú hai đưa lá thư "của cha" ra, đọc to cho cả gian nhà nghe.

Dì đứng dậy.

– Thưa lão phu nhân, thư này không phải của lão gia.

Cả gian nhà im bặt. Chú hai đỏ mặt, quát dì là đàn bà xen vào việc nhà chồng, kế mẫu mà muốn chặn đường con chồng. Dì không cãi lại. Dì chỉ nói: Lan Âm, con ra đây.

Mình bước ra khỏi bình phong. Chân mình run, nhưng mình nói được. Mình kể cho bà nội nghe về cái tên A Thất. Mình đưa bà xem lá thư cha gửi dì, có dấu ngựa trạm Vân Biên, có dòng "dặn A Thất". Rồi mình đưa lá thư chú hai đọc, không có dấu ngựa trạm nào, chỉ có dấu mực của một hiệu sách ở ngay phố Đông.

Chú hai đứng dậy định nói gì đó, thì ngoài cổng có tiếng vó ngựa.

Kỳ bá về. Áo ông bạc trắng bụi đường, tay cầm một phong thư niêm sáp đỏ, dấu phủ Vân Biên. Ông quỳ xuống trước bà nội, dâng thư lên.

Dì mở ra, đọc to. Thư cha viết, ngắn: việc hôn sự của A Thất, đợi con về rồi bàn. Sổ hiệu Phúc Long, con đã đọc. Bá Đạt lĩnh tiền của con gái con, mẹ hỏi nó cho rõ. Từ nay mọi việc trong nhà giao Vân Cơ quyết.

Bà nội ngồi im rất lâu. Rồi bà quay sang nhìn chú hai, không nói một lời. Mình chưa bao giờ thấy bà nội già như lúc ấy.

Quản gia nhà Hướng xin cáo lui, bốn mâm lễ mang về nguyên vẹn.

Mười hai tháng Sáu.

Chú hai phải ký giấy trả lại hai trăm lạng mỗi năm cho đến khi đủ số đã lĩnh. Bà nội không cho chú sang nhà nữa. Thím hai sang một lần, khóc với dì, dì cho thím ngồi uống trà, không nói gì nặng.

Chiều nay, ông Lương ở phố Cầu Gỗ mang cây đàn tranh về. Mặt đàn được thay bằng gỗ ngô đồng mới, nhưng phần đầu đàn chạm hoa lan của mẹ vẫn giữ nguyên. Dây tơ mới, căng và sáng.

Dì bảo mình thử đánh. Mình đánh bài mẹ hay đánh, đánh sai mấy chỗ. Dì ngồi nghe đến hết, không khen, không chê.

Lúc dì đứng dậy về, mình gọi: dì ơi. Dì quay lại. Mình định nói một câu gì đó cho phải, mà nghĩ mãi không ra. Cuối cùng mình chỉ nói được: mai dì dạy con đọc tiếp sổ hiệu Phúc Long nhé.

Dì gật đầu. Dì bảo: cây đàn để cửa sổ phía đông thôi, nắng sáng không hại gỗ.

Tối nay mình đọc lại cuốn nhật ký này từ trang đầu. Mình không xé trang nào. Mình muốn khi cha về, mình đọc hết cho cha nghe, cả những trang mình viết sai.

— Hết —