Bức vẽ thứ ba: ba trăm bước chân

Chương 3: Bức vẽ thứ ba: ba trăm bước chân

Lễ đưa dâu chỉ còn mười hai ngày.

Lư Thự không thể sửa lại cây cầu trong mười hai ngày. Không ai có thể. Ông chỉ có thể làm một việc: không cho ba trăm người lính đi đều.

Đó là việc khó hơn sửa cầu.

Đoàn đưa dâu của công chúa đi theo lễ. Lễ có từ đời tiên vương: trống đi đầu, lính đi sau, bước theo trống, chân trái chân phải đều như một người. Người cầm quân là tướng Hàn, em vợ của nhà vua. Bảo ông ta cho ba trăm lính đi loạn bước qua cầu trước mặt dân hai bờ, tức là bảo ông ta phá lễ.

Lư Thự viết một tờ trình. Khải không đọc được, nhưng Cẩn đọc cho anh nghe khi họ ngồi trong lán quan đốc công đêm ấy. Tờ trình không nói đến con lắc, không nói đến thằng phu câm. Tờ trình nói rằng cầu còn mới, xích chưa ăn đá, xin cho đoàn lính qua cầu thành từng toán nhỏ, không đánh trống, không đi đều. Nếu có gì sai, quan đốc công xin chịu tội.

Tướng Hàn trả lời tờ trình bằng một câu: "Cầu của ngươi không chịu nổi lính của ta thì dựng cầu làm gì?"

Còn tám ngày.

Đêm ấy Khải không ngủ. Anh nghĩ đến những cây cầu thật ở thời của anh, cầu bê tông, cầu dây văng, cầu thép, những cây cầu đã từng phải đóng cửa vì người đi bộ bước đều theo nhau trên đó. Anh nghĩ đến biển báo dựng ở đầu một số cây cầu: "Đoàn quân qua cầu không đi đều bước." Ngay cả thời của anh, người ta cũng không sửa nhịp của cầu, người ta sửa nhịp của người.

Anh lấy than vẽ lên tấm ván gỗ trong lán. Lần này anh vẽ rất cẩn thận. Một cây cầu. Đoàn lính chia thành mười toán, mỗi toán ba mươi người. Giữa các toán là một khoảng trống. Người đánh trống không đứng trên cầu, mà đứng ở bờ bên kia. Và tiếng trống không đánh đều, mà đánh từng hồi dồn dập rồi ngừng, như trống hội, không ai bước theo được.

Lư Thự nhìn bức vẽ đến gần sáng.

– Trống không bỏ, nhưng không cho bước theo. – Ông lẩm bẩm. – Lễ vẫn còn, nhịp thì không.

Sáng hôm sau ông mang bức vẽ đi gặp tướng Hàn. Khải không biết hai người nói gì. Cẩn kể lại rằng Lư Thự quỳ trong trướng tướng quân từ sáng đến trưa. Rồi ông đặt lên bàn sợi dây đo thắt nút của mình, thứ ông cầm theo bốn mươi năm, và nói rằng nếu cây cầu đứt khi đoàn đi theo cách ông xin, ông sẽ tự nhảy xuống sông Cẩm trước mặt tướng quân.

Tướng Hàn nhận lời. Nhưng ông ta nói thêm rằng nếu cầu không đứt, quan đốc công vẫn bị phạt vì đã làm đoàn đưa dâu mất lễ trước mặt dân hai bờ.

Ngày đưa dâu, sương tan muộn.

Khải đứng ở đầu cầu bên này cùng đám phu. Trống bắt đầu đánh ở bờ bên kia, dồn dập như trống hội làng, rồi ngừng, rồi lại dồn dập. Toán lính thứ nhất bước lên cầu. Ba mươi người, giáo dựng đứng, đi không đều, người nhanh người chậm, trông lộn xộn như một đám đi chợ. Dân hai bờ xì xào, có tiếng cười.

Mặt cầu rung lăn tăn. Không nhún.

Toán thứ hai, thứ ba, thứ tư. Kiệu hoa của công chúa đi giữa toán thứ năm, tám người khiêng, đi lệch nhịp nhau theo lời dặn của Lư Thự. Khải đếm từng toán. Tay anh nắm chặt đến mức móng tay hằn vào lòng bàn tay.

Toán thứ mười bước xuống bờ bên kia. Cây cầu đứng yên trên vực, đung đưa nhè nhẹ trong gió, như nó vẫn đung đưa mọi buổi sáng.

Dân hai bờ không ai biết vì sao đoàn đưa dâu lại đi lộn xộn như thế. Người ta bàn tán suốt một tuần, rằng quan đốc công già rồi lẩm cẩm, rằng tướng quân dễ dãi. Lư Thự bị phạt nửa năm bổng lộc. Ông nhận, không nói một lời.

Chiều hôm ấy ông xuống lán phu, gọi thằng Đá câm ra. Ông đưa cho Khải một tấm ván gỗ bào nhẵn, một bọc than vẽ, và sợi dây đo thắt nút mà tướng Hàn trả lại.

– Từ mai ngươi không vác đá nữa. – Ông nói. – Ngươi ở trong lán ta. Ta dựng cầu thì ngươi vẽ. Ngươi vẽ gì không phải, ta hỏi. Ngươi không trả lời được thì ta tự đoán. Bốn mươi năm ta đoán quen rồi.

Khải cầm sợi dây đo. Những cái nút thắt đều đặn, mòn bóng.

Anh vẫn câm. Có lẽ cả đời này anh sẽ câm. Có lẽ anh sẽ không bao giờ tìm được cách nói cho ai hiểu anh đến từ đâu. Nhưng tối ấy, trong lán của quan đốc công, dưới ánh đèn dầu, anh vẽ lên tấm ván bào nhẵn bản vẽ đầu tiên cho cây cầu tiếp theo: những sợi dây giằng chéo dưới mặt ván, thứ sẽ khiến một cây cầu treo bớt nhún.

Lư Thự ngồi xem đến khuya. Thỉnh thoảng ông chỉ vào một nét, nhướng mày. Khải gật hoặc lắc. Họ nói chuyện với nhau như thế đến tận khi gà gáy.

— Hết —