Cái tên trên bia đình huyện

Chương 3: Cái tên trên bia đình huyện

– Chị không muốn gì. – Bà Giềng nói. – Chị chỉ kể.

Bà nhặt bảy đồng tiền, bỏ lại vào cái túi vải, buộc miệng túi. Rồi bà kể nốt hai đêm cuối.

Đêm mồng sáu, anh Rạ đến muộn hơn mọi đêm. Ăn được nửa bát, anh đặt đũa xuống, hỏi bà một câu: ông Lượng bây giờ thế nào. Bà kể thật. Rằng ông Lượng buôn gạo ở phủ Thanh Liễu, có nhà ngói, có ba con trai, sáu đứa cháu, rằng ông ấy là người làm ăn đàng hoàng, năm đói vẫn mở kho bán gạo giá cũ. Anh Rạ nghe, gật đầu. Anh bảo thế cũng được. Anh đi thay cho một người sống được như thế, cũng không phí.

Đêm mồng bảy, đêm cuối, anh không ăn. Anh chỉ ngồi đó, nón dấu đặt trên đùi, nước nhỏ tí tách từ vành nón xuống mặt đất, thành một vũng nhỏ. Anh bảo rằm tháng Bảy người ta mở cửa cho cô hồn về ăn cỗ, rồi đóng cửa. Năm nay anh đã về được tới ngã ba này, nhưng không về được tới làng, vì không có ai gọi tên anh ở đó.

– Tôi không trách nhà bà. – Anh nói. – Mười lăm quan mua được hai sào ruộng, mẹ tôi sống nhờ hai sào ruộng ấy thêm hai mươi năm. Tôi chỉ tiếc mẹ tôi chết mà không ai bảo bà con bà không đào ngũ.

Anh đặt đồng tiền thứ bảy xuống chõng. Lần này anh cởi luôn sợi chỉ đỏ ở cổ mình ra, cái sợi chỉ buộc đồng tiền mẹ anh đeo cho từ lúc đỏ hỏn, đặt cạnh đồng tiền. Rồi anh đi, không quay lại.

– Sợi chỉ ấy đây. – Bà Giềng nói. Bà mở túi vải, lấy ra một sợi chỉ đỏ thứ tám, dài hơn bảy sợi kia, sờn và bạc gần trắng. – Chị đem lên đây cho chú xem. Chị không biết làm gì với nó.

Bà đặt sợi chỉ lên mặt sập gụ, cạnh chén trà nguội của ông Lượng.

Ông Lượng nhìn sợi chỉ. Ông đưa tay ra, rồi rụt lại. Rồi ông cầm lên, cuộn quanh ngón tay, như người ta cuộn sợi chỉ khâu.

– Ba mươi mốt năm nay, – ông nói, giọng khàn đặc, – năm nào em cũng nằm mơ thấy cái ngã ba ấy. Em thấy một người đội nón dấu đứng ở đấy, quay lưng lại. Em chưa bao giờ thấy mặt anh ta. Em không dám nhìn.

Ông đứng dậy. Người con trai cả của ông, đứng ở cửa nghe từ nãy, bước vào.

– Thầy đừng làm gì dại. – Anh ta nói nhỏ, mắt liếc ra sân. – Chuyện ba mươi năm rồi. Khai ra thì quan bắt tội nhà mình man khai binh tịch. Phường gạo người ta cười. Mấy đứa nhỏ còn phải đi học, đi thi.

Ông Lượng nhìn con trai rất lâu.

– Ba mươi mốt năm trước, – ông nói, – thầy cũng nghĩ y như con bây giờ. Thầy trốn trong buồng, cài then. Người ta đi thay thầy, mà thầy không dám ra nhìn mặt người ta một lần.

Ông đi vào buồng trong, rất lâu. Lúc trở ra, ông đã thay cái áo the lụa bằng một cái áo nâu cũ, tay cầm một cái tráp nhỏ.

– Chị ngủ lại đây một đêm. – Ông nói. – Mai em với chị đi Bến Sú.

Đi Bến Sú mất ba ngày, hai ngày đường bộ, một ngày đò dọc. Làng Bến Sú nằm trên dải cát ven biển, nhà nào cũng trồng hành, gió thổi mùi hành bay khắp xóm. Ông Lượng đến nhà ông lý trưởng. Ông quỳ xuống giữa sân nhà lý trưởng, trước mặt các cụ chức sắc mà ông đã xin tụ họp từ sáng. Ông khai hết. Tên thật của mình. Cha mình đã trả bao nhiêu. Người đi thế tên là gì, chết ở đâu, chết dưới tên ai. Ông đưa ra tờ giấy báo tử của quan huyện năm xưa, tờ giấy mà cha ông cất dưới đáy rương ba mươi mốt năm.

Có cụ chửi ông. Có cụ đòi giải ông lên huyện. Ông không cãi câu nào. Ông chỉ xin một việc: viết lại tên Ninh Văn Rạ vào sổ đinh làng Bến Sú, ghi rõ chết trận ở sông Kỳ, không đào ngũ. Và cho ông dựng ở đầu làng một cái miếu nhỏ, đặt bài vị anh, ông chịu tiền hương khói tới đời cháu chắt.

Các cụ bàn với nhau tới chiều. Rồi họ cho.

Một bà cụ hàng xóm dẫn họ ra nghĩa địa. Bà cụ kể, những năm cuối đời, chiều nào mẹ anh Rạ cũng ra đứng ở bãi cát trước làng, nhìn về phía con đường đất dẫn lên miền ngược, đứng tới tối mịt mới về. Người ta bảo bà chờ thằng con đào ngũ. Bà không cãi. Bà chỉ nói một câu, nói tới lúc chết: thằng Rạ nhà tôi không biết trốn, nó có đeo đồng tiền chỉ đỏ, nó biết đường về.

Mộ bà mẹ anh Rạ nằm ở nghĩa địa cát cuối làng, lụp xụp, không bia. Ông Lượng tự tay đắp lại, rồi quỳ ở đó, rất lâu, tới khi bà Giềng phải ra kéo ông dậy vì gió biển lạnh.

Tháng Chạp năm ấy ông Lượng lên huyện, xin quan cho đục lại một cái tên trên bia lính tử trận ở đình huyện. Quan huyện nghe chuyện, im lặng một lúc lâu, rồi hỏi ông có biết tội man khai binh tịch phạt thế nào không. Ông Lượng thưa biết. Quan phạt ông nộp hai trăm quan vào kho nuôi lính già không nơi nương tựa, xét ông tự ra thú nên tha khỏi giam. Ông nhận đủ cả. Rồi quan cho thợ đục bỏ ba chữ Thái Văn Lượng trên bia, khắc vào đó ba chữ Ninh Văn Rạ.

Tháng Bảy năm sau, bà Giềng vẫn bán cháo ở ngã ba Cây Thị. Bà nấu thêm một nồi nhỏ, cháo trắng không hành. Đêm nào bà cũng múc ra một bát, đặt trên chõng, chờ. Đêm mồng một, mồng hai, mồng ba, không ai đến. Bát cháo nguội dần, sáng ra bà đổ cho gà.

Đêm rằm tháng Bảy, bà ngủ gục bên bếp. Lúc tỉnh dậy, bát cháo không hành trên chõng đã sạch trơn, đôi đũa gác ngang miệng bát, ngay ngắn. Cạnh bát không có đồng tiền nào. Chỉ có một cọng hành tươi, xanh mướt, còn nguyên rễ trắng và một ít cát biển bám ở rễ.

— Hết —