Đồng tiền buộc chỉ đỏ

Chương 1: Đồng tiền buộc chỉ đỏ

Bà Giềng đặt đồng tiền lên mặt sập gụ, ngay trước mặt em trai, và nói:

– Bảy đồng. Bảy đêm. Chú nhìn sợi chỉ đi.

Ông Lượng không nhìn. Ông ngồi trên sập, lưng thẳng, áo the lụa, tay cầm chén trà mạn, cái dáng của người đứng đầu phường buôn gạo phủ Thanh Liễu. Gian nhà ngói năm gian của ông thơm mùi gỗ lim, mùi trầm, mùi gạo mới trong kho phía sau. Ngoài sân, mấy đứa cháu nội của ông chơi đánh khăng.

Bà Giềng tới lúc quá trưa, áo nâu bạc, chân dép mo cau, tay xách cái túi vải. Người gác cổng không cho vào, tưởng bà đi xin gạo. Bà đứng ở cổng gọi tên tục của ông Lượng, cái tên ở làng ngày xưa người ta gọi, to tới mức bà vợ ông chạy ra. Bà vợ nhận ra chị chồng, vội mời vào, bưng nước, rồi lui xuống bếp, để hai chị em ngồi với nhau. Bà Giềng không nhận nước. Bà mở túi.

– Chị đi bộ hai mươi dặm đường lên đây, – ông nói, – chỉ để cho em xem mấy đồng tiền gỉ?

– Chị đi để kể chú nghe. – Bà Giềng nói. – Chú nghe xong rồi muốn làm gì thì làm.

Đồng tiền trên mặt sập là đồng tiền đúc từ đời vua trước, lỗ vuông, gỉ xanh bám kín, buộc qua lỗ một sợi chỉ đỏ đã bạc thành màu gạch non. Cạnh nó là sáu đồng khác, giống hệt, mỗi đồng một sợi chỉ.

Bà Giềng bán cháo ở ngã ba Cây Thị đã hai mươi năm, từ hồi chồng bà mất. Cái quán chỉ có một mái lá, một cái bếp đất, hai cái chõng tre và một nồi cháo trắng to bằng cái thúng. Nồi cháo nấu từ chập tối tới sáng cho người đi chợ đêm, người đánh xe trâu, người đi đường xa. Ngã ba Cây Thị là chỗ con đường cái quan rẽ lên miền ngược. Ngày xưa lính đi đánh trận phía bắc đều qua đây.

Ở ngay góc ngã ba có một cây thị cổ thụ, gốc to hai người ôm. Người già kể ngày xưa lính đi trận dừng chân dưới gốc thị uống nước, có anh hái trộm quả thị bỏ túi mang theo cho thơm. Tháng Bảy thị chín, cả ngã ba thơm lừng, quả rụng lộp độp xuống mái quán. Bà Giềng nhặt về bày lên bàn thờ chồng, có khi đem cho mấy đứa trẻ con đi chăn trâu.

Đêm mồng một tháng Bảy năm nay, gần canh ba, có một người khách đến.

Bà nhớ rõ là mình không nghe tiếng chân. Bà đang cúi thổi lửa, ngẩng lên đã thấy anh ta ngồi trên chõng. Một người còn trẻ, chừng mười chín, đôi mươi, gầy, da đen sạm. Anh ta mặc áo nậu lính đã rách vai, đầu đội cái nón dấu, thứ nón chóp nhọn có chóp đồng mà lính ngày xưa vẫn đội, mép nón sứt mất một mảng. Nước nhỏ từ vành nón xuống, tí tách, dù đêm ấy trời không mưa.

– Cho tôi bát cháo. – Anh ta nói. Giọng vùng biển, nói chữ "cháo" hơi kéo dài.

Bà múc cho anh ta một bát cháo trắng, rắc hành, rắc tiêu, như mọi bát. Anh ta cầm đũa, gạt từng cọng hành ra mép bát, gạt kỹ, không sót cọng nào, rồi mới ăn. Một quả thị rụng xuống mái lá đánh bộp một tiếng. Anh ta ngẩng lên nhìn, như người nghe tiếng ai gọi, rồi lại cúi xuống bát. Ăn chậm, như người lâu lắm rồi chưa được ăn cái gì nóng. Ăn xong, anh ta đặt lên chõng một đồng tiền buộc chỉ đỏ, cúi đầu chào, rồi đi ra phía con đường lên miền ngược. Bà nhìn theo. Đi được mươi bước thì không thấy anh ta đâu nữa. Con đường trắng dưới trăng, trống trơn.

Đồng tiền trên chõng ướt sũng, lạnh như vừa vớt dưới đáy sông, mùi bùn tanh.

Tháng Bảy, bà Giềng sống cạnh ngã ba đường hai mươi năm, bà biết tháng Bảy là tháng gì. Sáng hôm sau bà thắp một nén hương ở gốc cây thị, đặt một bát cháo, rồi thôi.

Đêm mồng hai, anh ta lại đến. Lại bát cháo, lại gạt hành ra mép bát. Lần này bà đứng nhìn kỹ hơn. Bà nhìn đôi tay gầy gạt từng cọng hành, nhìn vết sẹo nhỏ hình lưỡi liềm ở cổ tay trái. Và bà nhớ ra.

– Chú có nhớ, – bà Giềng nói, nhìn em trai, – cái đêm trước hôm chú phải đi lính không?

Ông Lượng đặt chén trà xuống.

— Hết chương 1 —