Bát cháo ba mươi mốt năm trước

Chương 2: Bát cháo ba mươi mốt năm trước

Năm ấy ông Lượng mười tám tuổi, bà Giềng hai mươi. Triều đình bắt lính đi đánh giặc ở biên giới phía bắc, làng nào cũng phải nộp đủ số. Cha họ là phó lý, có ruộng, có trâu. Ông không muốn đứa con trai độc nhất ra trận.

Lệ thời ấy, nhà có tiền thì được mua người đi thế. Cha họ tìm được một người: một chàng trai làng Bến Sú ven biển, mồ côi cha, ở với mẹ già, nhà nghèo tới mức không có cái chiếu lành. Anh ta tên Rạ. Cha họ trả cho mẹ anh ta mười lăm quan, đủ mua hai sào ruộng, để anh ta đi lính dưới tên Thái Văn Lượng.

Đêm trước khi lên đường, anh Rạ ngủ lại ở nhà họ. Anh xin được gặp người mình đi thay một lần. Cậu Lượng mười tám tuổi trốn trong buồng, cài then, không chịu ra. Cô Giềng gõ cửa, nghe bên trong có tiếng khóc rấm rứt. Cô ra bảo anh Rạ là cậu ấy ốm. Anh Rạ nhìn cánh cửa buồng đóng chặt, rồi bảo thôi, không cần, gặp làm gì cho khó nghĩ. Bà Giềng, lúc ấy còn là cô Giềng, được cha sai nấu cháo cho anh ăn. Cô nấu cháo trắng, rắc hành, như mọi bát. Anh Rạ cầm đũa, gạt từng cọng hành ra mép bát, rồi ngẩng lên, cười ngượng.

– Cô đừng giận. – Anh nói. – Nhà tôi trồng hành bán. Từ bé tới giờ ngày nào cũng ăn hành, ngửi hành. Mai đi rồi, tôi muốn ăn một bát cháo không có mùi nhà.

Cô Giềng cũng cười. Cô nhìn thấy trên cổ tay trái anh có một vết sẹo hình lưỡi liềm, anh bảo bị liềm cắt năm lên mười, lúc đi cắt hành. Cô nhìn thấy trên cổ anh đeo một đồng tiền buộc sợi chỉ đỏ. Anh bảo mẹ anh buộc cho, từ lúc anh còn đỏ hỏn. Mẹ anh nói đồng tiền buộc chỉ đỏ giữ được hồn đứa con, đi đâu cũng biết đường về.

Sáng hôm sau anh Rạ đội nón dấu, khoác áo nậu, đi theo đoàn lính lên miền ngược, qua đúng cái ngã ba Cây Thị. Anh không bao giờ trở về.

Hai năm sau giặc tan. Lính lục tục về làng. Không ai về nhà họ Thái. Quan huyện gửi giấy báo: lính Thái Văn Lượng mất tích ở trận sông Kỳ, không tìm được xác. Cha họ đọc tờ giấy, gấp lại, cất vào đáy rương. Ông cho con trai, ông Lượng thật, đổi tên đệm, lên phủ Thanh Liễu buôn gạo, ít về làng. Trong làng, người ta biết mà không nói. Nhà phó lý có tiền thì người ta không nói.

Chẳng ai báo tin cho làng Bến Sú. Mẹ anh Rạ chỉ biết con mình đi lính dưới tên người khác. Tên người khác thì giấy báo về nhà người khác.

Bà Giềng kể đến đó thì dừng. Ngoài sân, mấy đứa cháu nội ông Lượng đã thôi đánh khăng, ngồi dưới gốc cau ăn bánh.

– Đêm mồng hai, – bà nói, – chị hỏi anh ấy. Chị hỏi có phải anh Rạ không. Anh ấy không nói gì, chỉ gật đầu.

Đêm mồng ba, quán đông hơn mọi đêm. Có hai anh đánh xe trâu chở than xuống chợ phủ, ngồi chõng bên kia, húp cháo xì xụp. Anh Rạ đến lúc canh ba như mọi đêm, ngồi chõng bên này. Bà Giềng bưng bát cháo sang, hỏi anh muốn gì. Anh không trả lời, chỉ cúi xuống gạt hành.

Một anh đánh xe trâu ngẩng lên, nhìn bà, nhìn cái chõng trống trơn trước mặt bà, nhìn bát cháo đặt trên chõng.

– Bà nói chuyện với ai thế?

Bà Giềng không đáp. Anh đánh xe trâu nhìn bát cháo một lúc. Từ trong bát, từng cọng hành đang được gạt ra mép, từng cọng một, chậm rãi, không có đôi tay nào cả. Anh ta đặt bát cháo của mình xuống, móc tiền trả, kéo bạn đứng dậy, đi thẳng một mạch, quên cả cái roi trâu trên chõng. Đêm mồng bốn, bà nấu riêng một nồi cháo không hành. Anh ăn hết bát, rồi xin thêm bát nữa. Đó là lần duy nhất anh xin thêm. Đêm mồng năm, bà ngồi xuống cạnh anh trên chõng, và lần đầu tiên anh nói thành câu.

– Mẹ tôi mất rồi. – Anh nói. – Tôi đi tìm, không thấy. Ở làng tôi không có chỗ nào thắp hương cho tôi. Người ta bảo tôi đào ngũ, trốn ra đảo làm cướp biển. Người ta gạch tên tôi khỏi sổ đinh của làng. Mẹ tôi không cãi được với ai, vì mẹ tôi cũng không biết tôi ở đâu.

Bà Giềng nhìn đồng tiền gỉ trên chõng.

– Anh muốn tôi làm gì?

Anh Rạ nhìn ra con đường lên miền ngược, đường trắng dưới trăng.

– Tôi chết ở bãi sông Kỳ, dưới tên một người khác. – Anh nói. – Người ta khắc tên Thái Văn Lượng lên bia lính tử trận ở đình huyện. Tôi chỉ muốn người làng tôi biết là tôi không trốn. Tôi muốn cái tên tôi về làng.

Rồi anh đặt đồng tiền xuống, chào, đi ra ngã ba. Mười bước thì mất.

Ông Lượng ngồi im rất lâu. Chén trà trong tay ông nguội ngắt.

– Chị muốn em làm gì? – Ông hỏi, đúng câu bà Giềng đã hỏi anh Rạ.

— Hết chương 2 —