Lò nhuộm

Chương 2: Lò nhuộm

Làng Thủy Trúc có mười một lò nhuộm, nằm dọc con mương dẫn nước từ sông vào. Lò nào cũng có những cái bể xây gạch tròn như cái giếng nổi, cao ngang ngực, trong chứa nước chàm. Mùi chàm ngai ngái, chua chua, quyện với mùi vôi, bay khắp làng, đến nỗi người ngoài làng tới đây một buổi về quần áo còn hôi mấy ngày.

Ông Ninh đi từ lò này sang lò khác, có Vĩnh theo sau ôm hộp đồ nghề, có hai người lính của quan huyện đi kèm. Ở mỗi bể, ông lấy một dải lụa trắng nhúng xuống một chút, giơ lên so với dải lụa thấm từ miệng người chết.

Vĩnh tò mò hỏi:

– Chàm nào chẳng xanh, thầy?

Ông Ninh không trả lời ngay. Ông dừng ở một bể của lò đầu làng, chỉ cho Vĩnh xem dải lụa vừa nhúng: xanh đậm, gần như tím than.

– Bể này đã ngâm lâu, chàm đã chín, nhúng vải vào là bắt màu ngay. – Ông nói. – Người làng này ngâm lá chàm trong vôi, ủ cho lên men, rồi mới đem nhuộm. Bể mới pha thì nước xanh nhạt, ngả lục, như màu lá non. Bể đã ủ mười ngày thì xanh đậm. Bể dùng lâu sắp bỏ thì đục, ngả nâu.

Ông giơ dải lụa từ miệng người chết lên:

– Màu này là màu lục nhạt. Là bể mới pha. Chưa tới ba ngày.

Hai người lính nhìn nhau.

Ông Ninh hỏi khắp mười một lò. Chuyện pha bể mới là chuyện lớn, cả làng đều biết lò nào pha hôm nào, vì phải mua vôi, mua lá chàm từ thuyền buôn trên ngược, phải thuê thêm người khuân. Tháng này, chỉ có hai lò pha bể mới. Một lò pha từ mười hôm trước, bể đã xanh đậm. Lò còn lại pha đúng hai hôm trước.

Là lò của Cù Văn Toại và Lương Đắc.

Lò ấy nằm cuối làng, sát bờ mương, cách ao sen chừng ba trăm bước. Đi tắt qua vườn chuối thì còn gần hơn. Lò có năm bể. Bể mới pha là bể thứ năm, ở góc trong cùng, có mái tranh che.

Ông Ninh đứng trước bể thứ năm rất lâu. Ông nhìn mép bể, nhìn nền đất quanh bể, nhìn cái gáo dừa treo trên cọc. Rồi ông hỏi người thợ phụ đang đứng run cầm cập ở góc lò:

– Bể này mực nước thường lên tới đâu?

Thằng thợ phụ chỉ vào một vệt cáu xanh trên thành bể, cách miệng chừng ba đốt ngón tay.

Mực nước bây giờ thấp hơn vệt ấy gần một gang tay.

– Hôm qua có ai múc nước bể này ra không?

– Bẩm, không ạ. Bể mới pha phải để yên ba ngày, không ai được đụng. Ông chủ dặn kỹ lắm.

Ông Ninh gật đầu. Ông bảo lính đi gọi quan huyện, gọi cả vợ người chết và Lương Đắc tới lò.

Trong lúc chờ, ông bảo Vĩnh nhúng tay vào nước bể, mò dọc đáy. Vĩnh xắn tay áo, nhúng tới tận vai, cái lạnh của nước chàm làm cậu nổi da gà. Đáy bể trơn nhẫy lớp cặn vôi. Ngón tay cậu chạm vào một vật nhỏ, cứng, tròn. Rồi một vật nữa. Cậu vớt lên được năm hạt, rồi tám hạt, rồi mười bốn hạt.

Những hạt gỗ trầm tròn, đã đổi màu xanh, xỏ lỗ ở giữa.

Ông Ninh nhặt lấy một hạt, lau vào vạt áo, đưa lên mũi ngửi. Rồi ông đi ra cửa lò, nơi chị Lụa vừa tới.

– Chị Toại. – Ông nói. – Chồng chị có đeo chuỗi hạt không?

Chị Lụa nhìn hạt gỗ trong tay ông, môi run run:

– Có. Chuỗi trầm mười tám hạt. Của mẹ anh ấy để lại. Anh ấy đeo ở cổ tay trái, chưa bao giờ tháo.

Nghiệm thi, điều bốn. Cổ tay trái người chết có một vệt da trắng hơn quanh, rộng chừng nửa đốt ngón tay, là chỗ đeo vật lâu ngày. Vật ấy không còn trên người chết.

Vĩnh ghi dòng ấy trong lúc nghe tiếng chân nhiều người đi tới. Lương Đắc đi sau quan huyện, mặt trắng bệch, hai bàn tay xanh chàm giấu trong ống tay áo.

— Hết chương 2 —