Tráp gỗ trắc

Chương 2: Tráp gỗ trắc

Ba ngày tiếp theo, Vịnh đếm.

U Cói đi bốn chuyến. Lần nào cũng ôm thứ gì đó: tráp gỗ trắc, một bọc vải, một cái hộp sơn. Lần nào về cũng không mang gì. Hiệu cầm đồ Phúc Thịnh, hiệu kim hoàn Đức Lợi, rồi một nhà ở xóm Vĩ Thanh mà Vịnh không biết của ai.

Rồi Vịnh thấy các cụ trong họ bắt đầu lui tới. Cụ Trưởng chi hai đến thăm bệnh cha, ngồi uống trà với đích mẫu hai canh giờ. Ông Phó chi ba đến biếu một giỏ mè xửng, về với một gói gì đó buộc lạt đỏ. Bà cô họ ở làng Kim Thủy sai con cháu mang lên một vò nước mắm, và đích mẫu cho gửi lại một tấm lụa.

Vịnh không phải người ngốc. Chàng biết cụ Trưởng chi hai có bốn mẫu ruộng sắp phải đem cầm. Chàng biết ông Phó chi ba nợ tiền xây nhà thờ. Họp họ có chín người được giơ tay. Bà Viên đang bán nữ trang hồi môn để mua chín cánh tay ấy.

Chiều ngày thứ hai, chú Ba cho người mời Vịnh ra quán nước đầu bến.

Quán bán chè bột lọc, mấy cái ghế đẩu thấp kê dưới gốc bàng. Chú Ba gọi hai chén, đẩy một chén sang trước mặt Vịnh, rồi ngồi nhìn dòng sông đục ngầu mùa lũ như người đang ước lượng xem nước bao giờ thì rút.

– Cháu đi theo u Cói ba hôm rồi. – Chú nói, không quay sang. – Chú cũng đi theo. Chú biết bà ấy đang làm gì.

Vịnh không đáp.

– Cháu thông minh, chú nói thẳng. – Chú Ba múc một thìa chè, thổi. – Cháu ra họp họ mà tố bà ấy mua chuộc các cụ, các cụ sẽ ghét cháu trước khi ghét bà ấy. Con vợ lẽ tố đích mẫu, chuyện ấy không cụ nào nghe được. Cháu sẽ mất cả họ.

– Thế chú muốn cháu làm gì?

– Đừng làm gì cả. Năm sau thi Hương, chú lo tiền đi đường, lo chỗ trọ ở kinh, lo thầy. Cháu đỗ là đỗ bằng sức mình, đàng hoàng hơn tập ấm gấp mười. Nhà buôn gỗ Lương ở trên nguồn có cô con gái út, chú đã hỏi ý rồi. – Chú Ba quay sang, lần đầu nhìn thẳng vào Vịnh. – Còn suất tập ấm, cứ để cho thằng Quang. Nó không làm được gì đâu, có chú đỡ.

Vịnh nhìn bàn tay chú Ba đặt trên mặt bàn gỗ. Một bàn tay chắc, móng cắt gọn, ngón cái đeo nhẫn ngọc. Bàn tay ấy đã cầm tay cha rất lâu bên giường bệnh.

– Cháu cảm ơn chú. – Vịnh nói. – Để cháu nghĩ.

Chú Ba cười, gật đầu, trả tiền hai chén chè rồi đi. Chén của Vịnh vẫn còn nguyên, bột lọc trong veo nằm dưới đáy như những viên sỏi.

Chàng ngồi rất lâu. Chàng nghĩ đến bà Viên đang bán nữ trang để mua các cụ cho con mình. Chàng nghĩ đến chú Ba đang mua chàng bằng một chuyến đi thi và một cô vợ. Chàng nghĩ, trong cái nhà này, ai cũng đang mua một thứ gì đó, chỉ có chàng là không có gì để trả.

Đêm thứ ba, dì Hai gọi Vịnh vào buồng.

Căn buồng sau bếp có một khung cửi cũ dì mang theo từ nhà mẹ đẻ. Dì không dệt nữa, chỉ để đấy, lấy vải phủ lên. Dì ngồi trên giường, đèn dầu để thấp.

– Con định làm gì?

Vịnh không ngờ mẹ hỏi thế. Mẹ chàng chưa bao giờ hỏi chàng định làm gì.

– Con không làm gì cả, mẹ ạ.

– Con nói dối. – Dì Hai nói, giọng nhỏ nhưng không run. – Ba hôm nay con đi theo u Cói. Cả nhà bếp biết. Con định ra họp họ tố bà cả mua chuộc các cụ, đúng không?

Vịnh im lặng. Đúng là chàng đã nghĩ đến chuyện ấy. Chàng đã nghĩ cả câu mở đầu.

Dì Hai nhìn con rất lâu.

– Hai mươi hai năm, mẹ ở cái buồng này. – Dì nói. – Mẹ nghe được nhiều thứ. Con có biết vì sao năm con tám tuổi, bà cả bắt con ăn cơm dưới bếp không?

– Vì con là con vợ lẽ.

– Vì năm ấy chú Ba về ăn Tết, ngồi mâm trên, gắp cho con một miếng thịt gà rồi nói: thằng bé sáng dạ thế này, lớn lên thì thằng Quang chỉ có nước đi bán chim. Cả mâm cười. Bà cả không cười. Mồng ba Tết, bà cho con xuống bếp.

Vịnh ngồi im.

– Mẹ không biết bà ấy nghĩ gì. – Dì Hai nói. – Mẹ chỉ biết từ hôm ấy chú Ba không gắp cho con miếng thịt nào nữa, không hỏi han gì con nữa. Năm nào cũng chỉ hỏi thằng Quang. Mua chim cho thằng Quang. Dắt thằng Quang đi uống rượu. Con nghĩ xem, người ta chăm một đứa trẻ như thế là để làm gì?

Đèn dầu kêu xèo một tiếng. Ngoài sân có tiếng con Bạch Mi trở mình trong lồng.

– Đến hôm họp họ, – dì Hai nói, – con đừng nói gì. Con cứ ngồi đấy mà nghe. Coi như mẹ xin con.

Vịnh muốn hỏi thêm. Nhưng mẹ chàng đã cúi xuống thổi tắt đèn, và trong bóng tối chàng chỉ nghe tiếng bà kéo tấm vải phủ khung cửi cho ngay ngắn.

Sáng hôm họp họ, trời mưa. Mưa miền Trung tháng Mười, dai như sợi bún, nước sông lên đến bậc thứ ba của bến nhà. Từ đường họ Hà ở cuối vườn, mái ngói âm dương đã phủ rêu. Chín cụ ngồi hai bên. Chú Ba ngồi ghế đầu bên trái, áo the mới. Cha được khiêng ra ngồi ghế giữa, người dựa vào gối, nửa mặt bên phải xệ xuống, mắt mở to nhìn bàn thờ.

Đích mẫu ngồi sau cha. Bà mặc áo nâu, tóc vấn gọn, không đeo một món trang sức nào. Vịnh nhìn hai cổ tay trống trơn của bà, nơi chưa bao giờ thiếu đôi vòng ngọc.

Anh cả ngồi ở hàng con cháu, ngay cạnh Vịnh, hai tay đặt trên đầu gối, run nhè nhẹ. Dưới gầm ghế của anh, Vịnh thấy cái lồng chim tre phủ một tấm vải xanh.

– Anh mang chim vào từ đường à?

– Nó ở ngoài mưa thì chết. – Anh cả thì thào. – Tao không để nó ở nhà một mình được.

Chú Ba đứng dậy, chắp tay vái bàn thờ ba vái. Rồi chú quay lại, giọng sang sảng:

– Thưa các cụ. Phép nhà ta, con trưởng tập ấm. Anh tôi không ký được, tôi xin họ cử tôi đứng ra ký tờ tâu cho cháu Thế Quang.

Chín cụ ngồi im. Không ai giơ tay ngay. Vịnh nhìn sang đích mẫu, chờ bà lên tiếng.

Bà không nhìn chú Ba. Bà nhìn con trai mình.

— Hết chương 2 —