Con chim không chịu hót

Chương 1: Con chim không chịu hót

Con họa mi của anh cả lại không chịu hót, và Hà Thế Vịnh biết sáng hôm ấy cả phủ sẽ phải nghe anh cả than.

– Nó giận tao. – Thế Quang ngồi xổm dưới hiên, mặt dí sát vào lồng chim. – Mày xem, nó quay đít ra ngoài. Ba hôm rồi nó quay đít ra ngoài.

Vịnh đứng dưới gốc cây thị, tay cầm quyển sách, không trả lời. Anh cả hai mươi bốn tuổi, hơn chàng hai tuổi, đã nuôi chim từ năm lên mười. Chim của anh cả là chim có tên, có tuổi, có cả lý lịch như người: con này bắt ở đèo Mây, con kia mua của lái chim miền ngược, con này từng thắng giải ở hội chợ phủ thành. Con họa mi đang giận hôm nay tên là Bạch Mi, vì có một vệt lông trắng trên mắt như lông mày ông già. Anh cả mua nó tháng trước, giá bằng nửa năm tiền lương của một viên thư lại.

Cái lồng của Bạch Mi là lồng tre cũ, nan vót mỏng như sợi chỉ, mái vòm hình quả chuông. Nó đã cũ đến mức tre ngả màu mật ong. Ở mặt trước có một nan gãy, chỗ gãy được buộc lại bằng sợi chỉ đỏ, chắp vá xấu xí. Vịnh biết vì sao nan ấy gãy. Mười hai năm trước, hôm anh cả trốn học đi bẫy chim, đích mẫu tức quá, giằng cái lồng ném xuống sân. Nan gãy, chim bay mất. Anh cả khóc cả đêm. Từ đó anh không bao giờ thay lồng, chỉ buộc chỉ vào chỗ gãy, buộc đi buộc lại không biết bao nhiêu lần. Lồng thì không thay, nhưng lót lồng thì sáng nào anh cũng thay, một lớp giấy bản mới, đều đặn hơn cả việc anh đọc sách.

– Chú Ba bảo, – anh cả nói, không ngẩng lên, – ba hôm nữa họp họ thì tao phải đứng lên nhận suất tập ấm. Chú bảo phép nhà, con trưởng tập ấm, con thứ thì đi thi. Mày học giỏi, mày đi thi là đỗ.

– Vâng.

– Mày không giận chứ?

Vịnh lật một trang sách mà chàng không đọc.

– Phép nhà, em giận làm gì.

Anh cả gật đầu, có vẻ yên tâm, rồi lại quay vào thì thầm với con chim. Vịnh nhìn tấm lưng của người anh cùng cha khác mẹ, và nghĩ: anh ấy không có lỗi gì. Anh ấy chỉ sinh ra ở buồng trên.

Cha của hai người, ông Hà Công Trứ, từng làm Tuần phủ ba trấn. Mùa đông năm ngoái ông trúng phong, nửa người bên phải liệt, miệng méo, nói không thành tiếng. Theo lệ triều đình, quan tam phẩm trở lên khi trí sĩ được tâu xin cho một con trai tập ấm, vào làm quan không qua thi cử. Tờ tâu phải có chữ ký của gia trưởng. Gia trưởng không ký được thì họ tộc họp, cử người ký thay.

Người đứng ra lo việc ấy là chú Ba Hà Công Lũy, em ruột cha.

Chú Ba năm mươi tuổi, buôn gỗ trên nguồn, giàu hơn cả cha nhưng chỉ đỗ tú tài, cả đời không làm được một chức quan. Chú hay đến phủ, ngồi bên giường bệnh của cha, cầm tay cha rất lâu. Chú hay cho anh cả tiền mua chim. Con họa mi Bạch Mi kia, Vịnh biết, là tiền của chú Ba.

Mẹ Vịnh là dì Hai. Ngày trước dì bán vải ở chợ Đông Bến, cha mua vải, mua mãi, rồi mua luôn cả người bán. Dì về làm lẽ, sinh Vịnh, rồi sống trong căn buồng nhỏ sau bếp suốt hai mươi hai năm, không bao giờ cãi lại ai một câu. Dì ít nói đến mức Vịnh đôi khi tưởng mẹ mình quên mất cách nói.

Còn đích mẫu, bà Chu Thị Viên, thì ai trong phủ cũng biết. Con gái nhà Tham tri, mặt vuông, tay chắc, đi đến đâu chùm chìa khóa ở thắt lưng kêu đến đấy. Hồi Vịnh lên tám, bà bắt chàng ăn cơm dưới bếp với người hầu, vì "con vợ lẽ không ngồi mâm trên". Hồi Vịnh đỗ đầu kỳ khảo hạch ở trường phủ, cả phủ mừng, bà chỉ nói một câu: "Học giỏi để làm thầy đồ cũng tốt."

Vịnh không ghét bà. Chàng đã quá lớn để ghét. Chàng chỉ biết rằng trong ván cờ này, bà sẽ không để con vợ lẽ bước qua mặt con mình.

Chiều hôm ấy, Vịnh ra cổng sau định đi mua mực. Chàng thấy u Cói, người hầu theo đích mẫu từ nhà Tham tri về, ôm một cái tráp gỗ trắc đi nhanh ra phía phố Gia Lạc. Tráp ấy Vịnh biết. Đó là tráp nữ trang hồi môn của đích mẫu, thứ bà chỉ mở ra vào ngày Tết.

Vịnh đi theo. U Cói rẽ vào hiệu cầm đồ Phúc Thịnh ở đầu cầu.

— Hết chương 1 —