Lá đơn thứ năm, và một lá không kiện ai

Chương 3: Lá đơn thứ năm, và một lá không kiện ai

Sáng hôm sau, Ông Cả đứng giữa vườn rau nhà thầy đồ, đang ăn dở một cây cải ngọt.

Cô Bưởi chạy sang. Thầy Khải đứng ở bậc thềm, tay cầm cái gáo, mặt rất lạ. Không giận, không vui, giống như người vừa đánh rơi một đồng xu và đang phân vân có nên cúi xuống nhặt không.

– Nó sang bằng đường nào? – Cô hỏi.

– Tôi không biết. Rào mới mà.

Hai người đi dọc hàng rào. Đến gần góc vườn, chỗ bụi chuối của nhà thầy che khuất, cô Bưởi thấy một cái lỗ. Lỗ nằm ngay dưới chân rào, rộng vừa một con ngỗng to, đất ẩm còn mới.

Thầy đồ Khải cúi xuống nhìn cái lỗ, rồi đứng thẳng lên, nói rất nhanh:

– Ngỗng nhà cô đào đấy. Tôi sẽ viết đơn.

Chiều hôm ấy, lá đơn thứ năm đến tay lý trưởng Hòe. Lần này thầy viết ngắn hẳn, chỉ có ba dòng: con ngỗng Ông Cả đã đào lỗ dưới rào mới, sang ăn cải lần nữa, xin làng xem xét.

Ông Hòe đọc xong, không gọi Tí Gù. Ông đội nón, chống gậy, tự đi sang xóm Bến.

Ông đứng nhìn cái lỗ dưới rào rất lâu. Rồi ông ngồi xổm xuống, lấy đầu gậy gẩy gẩy đống đất. Ông đi sang bên nhà cô Bưởi, nhìn chân rào phía bên ấy. Đất phẳng lì, cỏ gà mọc xanh, không có lấy một hòn đất vụn nào. Ông quay lại bên nhà thầy đồ. Đất đào lên đắp thành một đống nhỏ dưới bụi chuối, lại còn được vỗ cho gọn gàng.

Ông Hòe chống gậy đứng lên. Thầy Khải và cô Bưởi đứng hai bên rào, chờ ông phán.

– Tôi làm lý trưởng mười một năm – Ông nói. – Đã thấy trâu phá rào, thấy chó đào lỗ, thấy chuột khoét tường. Nhưng chưa thấy con ngỗng nào đào lỗ từ phía bên kia rào để sang nhà người ta, rồi còn biết vun đất cho gọn.

Cả ba cùng nhìn xuống đống đất vun dưới bụi chuối. Bên cạnh nó, dựng vào gốc chuối, là một cái thuổng nhỏ, cán còn mới, lưỡi dính đất.

Thầy đồ Khải đỏ mặt từ cổ lên đến tai. Cô Bưởi nhìn thầy, rồi nhìn cái thuổng, rồi nhìn lại thầy.

– Thầy đào à?

Thầy đồ mở miệng ra, rồi đóng lại. Rồi mở ra lần nữa:

– Tôi... dựng rào xong thì cô không sang nữa.

Ông Hòe ho khan một tiếng, quay lưng đi về, vừa đi vừa lẩm bẩm gì đó về chuyện ông đã bỏ cả bữa trưa vì một cái lỗ. Đến cổng, ông nói vọng lại:

– Đơn này làng không xử. Muốn xử thì về mà thưa với họ hàng hai bên.

Cô Bưởi đứng đó. Ông Cả đã ăn xong cây cải, đang lạch bạch đi ngang qua giữa hai người, cổ vươn cao. Nó đi qua vạt áo dài của thầy đồ Khải mà không mổ, không kêu, chỉ ngoảnh lại nhìn một cái rồi chui qua lỗ về chuồng.

– Sao nó không mổ thầy? – Cô Bưởi hỏi.

Thầy Khải gãi đầu.

– Tháng trước rét, tối nào tôi cũng để một nắm cải già ở góc rào. Tôi tưởng nó không biết ai để.

Cô Bưởi nhìn cái lỗ dưới chân rào. Rồi cô nhìn lên cái cọc giữa rào, chỗ mảnh gỗ khắc ba chữ tên cô vẫn còn treo ở đó, quả bưởi vẽ méo.

Mười ngày sau, ông Hòe nhận lá đơn thứ sáu. Mười một năm làm lý trưởng, đây là lá đơn đầu tiên ông nhận mà không kiện ai.

Mười ngày ấy, đêm nào bên nhà cô Bưởi cũng sáng đèn muộn. Bà hàng nước đi qua thấy cô ngồi ở hiên, trước mặt là tấm ván với mẩu than, viết rồi xóa, xóa rồi viết. Có hôm cô sang nhà thầy đồ lúc chập tối, đứng ngoài rào hỏi vọng vào chữ "xin" có mấy nét. Thầy đồ chạy ra, cầm cái que vạch xuống đất cho cô xem. Hai người một trong rào một ngoài rào, cúi đầu nhìn xuống đất, lâu đến mức bà hàng nước đi chợ về vẫn thấy còn đứng đấy.

– Chữ "dỡ" viết thế nào? – Có tối cô hỏi.

– Dỡ cái gì?

– Thầy cứ dạy đi. Hỏi lắm.

Thầy đồ vạch chữ ấy xuống đất. Vạch xong, thầy đứng thẳng lên, nhìn cô, rồi nhìn sang hàng rào, rồi nhìn xuống chữ, rồi không nói thêm câu nào nữa. Tối ấy thầy quên cả xóa chữ đi, sáng ra lũ học trò đứng quanh đánh vần mãi không hiểu sao thầy lại viết chữ ấy ở chân rào.

Lá đơn viết trên một mảnh gỗ nhỏ, bằng mũi dao. Chữ to, nét run, có một chữ viết sai phải gạch đi viết lại. Không phải chữ của thầy đồ. Không phải chữ của Tí Gù.

Đơn chỉ có một dòng: Quách Thị Bưởi xin làng cho dỡ rào.

Ông Hòe cầm mảnh gỗ, lật đi lật lại. Rồi ông bảo Tí Gù đi gọi bà mối đầu xóm. Đơn này, ông bảo, phải đưa sang cho người khác xử.

Mùa xuân năm sau, cái rào giữa hai nhà vẫn còn nguyên. Không ai nỡ dỡ, vì mắt cáo đều tăm tắp quá, cả làng Cổ Ngạn chưa ai đan được cái rào nào đẹp bằng. Chỉ có cái lỗ dưới bụi chuối là không ai lấp. Ông Cả đi qua đi lại hai bên, chẳng con ngỗng nào cấm được. Sáng nào học trò đọc bài, nó cũng đứng ở hiên lớp, cổ vươn cao, như đang nghe giảng.

Thầy đồ bảo nó học chậm, nhưng chuyên cần.

— Hết —