Lúc trăng đứng đỉnh

Chương 3: Lúc trăng đứng đỉnh

Trăng rằm tháng Mười lên khỏi rặng dừa, tròn, vàng như cái mâm đồng. Người già trong sóc nói đây là lúc Mặt Trăng xong một năm che chở mùa màng, mình cúng để tạ ơn. Mẹ tôi đốt nhang, khấn. Cả nhà chắp tay.

Rồi tới phần mà con nít chờ cả năm. Người lớn tuổi nhất trong nhà bốc một nắm cốm dẹp, gọi từng đứa nhỏ tới quỳ trước mặt, đút cốm vào miệng nó, vỗ nhẹ lên lưng, hỏi nó ước điều gì. Đứa nhỏ phải nói điều ước ra, rõ ràng, cho Mặt Trăng nghe.

Năm nay mẹ tôi già quá, tay run, bà giao nắm cốm cho tôi.

Thằng cháu đầu tiên quỳ xuống. Tôi đút cốm vào miệng nó, má nó phồng lên như con sóc. Tôi vỗ lưng nó, hỏi ước gì. Nó nói muốn có chiếc xe đạp. Cả nhà cười. Đứa thứ hai ước học giỏi. Đứa thứ ba ước được đi coi đua ghe ngo ở sông Maspero ngày mai, ngồi hàng đầu. Đứa thứ tư, con bé út năm tuổi, nhai cốm mãi chưa nuốt được, ú ớ ước một điều không ai nghe rõ, cả nhà cười lăn.

Tôi đứng dậy, tay còn một nắm cốm. Ra Ny đứng cạnh thằng Vững, khẽ đẩy nó một cái. Nó nhìn con Ra Ny, rồi nhìn tôi.

Tôi không biết phải làm gì. Lệ đút cốm là cho con nít, cho con cháu trong nhà. Nó không phải con nít, cũng chưa phải con cháu trong nhà.

Mẹ tôi lên tiếng từ trên chõng. Bà nói bằng tiếng Khmer, giọng khàn mà rõ:

– Phol, nó giã cốm cho cả nhà mình ăn. Người giã cốm là người nhà. Đút cho nó.

Thằng Vững bước tới, quỳ xuống trước mặt tôi, hai tay chắp lại, cúi đầu như mấy đứa nhỏ. Lưng nó ướt đẫm mồ hôi, áo dính sát vào người, còn vương mấy hạt cốm. Tôi đứng nhìn cái lưng ấy một lúc. Tôi nhớ ba tôi, nhớ lưng ba tôi cúi bên cối gỗ này năm tôi hai mươi tuổi, lần đầu ba cho tôi cầm chày.

Tôi đút nắm cốm vào miệng nó. Nó nhai, má phồng lên, giống y mấy đứa nhỏ. Tôi vỗ lên lưng nó ba cái.

– Ước gì? – Tôi hỏi bằng tiếng Việt.

Nó nuốt cốm. Nó ngẩng lên, không nhìn tôi, mà nhìn mặt trăng. Rồi nó nói, bằng tiếng Khmer, chậm, từng chữ, sai giọng mà rõ ràng, cái câu mà chiều nay mẹ tôi ngồi dạy nó trong bếp:

– Con ước năm sau, năm sau nữa, năm sau nữa, con còn được giã cốm ở cái cối này.

Cả sân im. Mấy đứa cháu không hiểu, nhìn nhau. Con Ra Ny lấy tay che miệng. Mẹ tôi gật đầu trên chõng, gật mãi.

Tôi đứng đó, tay còn dính cốm. Tôi muốn hỏi nó chuyện Gia Lai, chuyện tháng sau. Tôi chưa kịp hỏi thì con Ra Ny đã nói, như biết tôi đang nghĩ gì:

– Ba, chiều nay công ty gọi ảnh, nói tháng sau điều ảnh đi dự án mới ở Gia Lai, lên chức trưởng ca. Ảnh từ chối rồi. Ảnh xin ở lại làm bảo trì ở đây, lương thấp hơn. Ảnh nói ở đây có cái cối cần người giã.

Tôi quay lại nhìn thằng Vững. Nó vẫn quỳ, đầu cúi, tai đỏ lựng.

– Dạ con định không nói. – Nó lí nhí. – Con sợ bác nghĩ con kể công.

Tôi không biết nói gì. Ba mươi năm, tôi thấy người ta đi. Tôi đã quen nghĩ ai tới rồi cũng đi. Tôi chưa từng nghĩ có người ở lại vì một cái cối gỗ.

Tôi đưa tay kéo nó đứng dậy. Bàn tay nó phồng rộp, rớm máu, nằm gọn trong bàn tay chai sạn của tôi. Tôi nắm lâu hơn người ta thường nắm.

– Năm sau giã sớm hơn. – Tôi nói. – Năm nay trễ, cốm hơi cứng.

Rồi tôi quay đi, làm như đi lấy thêm nhang.

Ngồi ăn cốm dưới trăng, mẹ tôi kéo thằng Vững ngồi cạnh, bốc cho nó thêm một nắm, rồi một nắm nữa, như sợ nó đói. Mấy đứa cháu hết sợ cái ông người Kinh đeo kính, xúm lại hỏi nó mấy cây quạt gió cao bao nhiêu, có leo lên được không, trên đó có thấy nhà mình không. Nó nói cao bằng hai mươi lăm căn nhà chồng lên nhau, có thang trong ruột, leo mất nửa tiếng, trên đó nhìn thấy cả nóc chùa sóc mình, thấy cả cái sân này. Thằng cháu út hỏi: "Vậy chú thấy ông ngoại giã cốm hông?" Nó nói: "Thấy chứ. Năm nào chú cũng đứng trên đó nhìn xuống, nghe tiếng chày theo gió bay lên." Tôi biết nó nói xạo, gió ngoài biển thổi vô chứ có thổi ra đâu, đứng trên đó nghe gì được. Tôi không vạch.

Đêm đó, cả nhà kéo ra bờ sông thả đèn nước. Mấy cái đèn làm bằng thân chuối, cắm nhang, cắm đèn cầy, thả cho trôi theo con nước, mang những điều xui rủi đi xa. Thằng Vững với con Ra Ny thả chung một cái đèn. Tôi đứng trên bờ nhìn ánh đèn trôi lững lờ, nhìn ra xa hơn, phía biển, nơi mấy cây quạt gió đứng im lìm dưới trăng, đèn đỏ trên đỉnh nhấp nháy đều đặn.

Đều như nhịp chày.

Sáng hôm sau, lúc đi ra sân, tôi thấy cái cối gỗ đã được rửa sạch, úp nghiêng phơi nắng. Hai cây chày dựng sát vào nhau dưới mái hiên. Trên cán cây chày thứ hai, chỗ tay cầm, có ai đó đã quấn một vòng vải mỏng, kỹ, gọn, chắc để lần sau tay khỏi phồng. Tôi đứng nhìn một lúc, rồi để nguyên như vậy.

— Hết —