Lúc trăng lên

Chương 2: Lúc trăng lên

Lần chày đầu tiên của thằng Vững nện xuống đúng lúc chày của tôi còn ở dưới cối. Hai cây chày đập vào nhau một tiếng "cốc" khô khốc, rung lên tận vai tôi. Mấy đứa cháu ngồi coi cười rộ lên.

Lần thứ hai, nó chậm quá, chày tôi đã nhấc lên rồi nện xuống lần nữa mà chày nó còn lơ lửng trên không. Lần thứ ba, nó nện xuống mạnh quá, hạt lúa văng ra ngoài cối, rơi lả tả trên nền đất. Bà nội con Ra Ny, mẹ tôi, tám mươi lăm tuổi, ngồi trên chõng, lấy tay che miệng cười.

– Thôi, để con giã. – Con Ra Ny nói.

– Để nó. – Tôi nói.

Tôi không biết vì sao tôi nói vậy. Có thể vì tôi muốn thấy nó bỏ cuộc. Có thể vì một lý do khác.

Thằng nhỏ đứng yên, chày dựng bên chân, mồ hôi chảy ròng trên trán dưới ánh lửa. Nó không giã nữa. Nó nhìn tôi giã một mình. Nhìn rất kỹ, không phải nhìn cây chày, mà nhìn tôi. Nhìn vai tôi, nhìn bụng tôi, nhìn miệng tôi. Tôi giã một mình chậm lắm, mỗi lần nhấc chày lên tôi hít vô, mỗi lần nện xuống tôi thở ra, ba mươi năm nay tôi giã như vậy mà không biết.

Một lúc sau, nó nhấc chày lên. Lần này nó không nhìn chày. Nó nhìn ngực tôi. Tôi hít vô, nó nện. Tôi thở ra, nó nhấc. Chày nó xuống đúng lúc chày tôi vừa rời khỏi cối.

Cộc. Thịch. Cộc. Thịch.

Mấy đứa cháu thôi cười. Mẹ tôi buông tay khỏi miệng.

Chúng tôi giã như vậy gần một tiếng, bốn nồi lúa rang. Tay thằng nhỏ phồng rộp, rồi rớm máu ở chỗ hổ khẩu. Nó không kêu. Con Ra Ny đứng cạnh, đảo cối bằng cái muỗng dừa mỗi khi hai cây chày cùng nhấc lên, tay nó lẹ như đuôi én. Ba người, một cái cối, tiếng chày đều đặn vang khắp xóm, mấy nhà bên cạnh cũng đang giã, tiếng chày nhà này nối tiếp tiếng chày nhà kia như một bài trống lớn. Ông Sơn nhà bên đứng ở hàng rào dâm bụt ngó qua một lúc lâu, rồi nói vọng sang bằng tiếng Khmer: "Phol, năm nay mướn được thợ giỏi ở đâu vậy?" Tôi không trả lời, chỉ nhấc chày lên cao hơn một chút.

Lúc nghỉ tay, thằng nhỏ ngồi bệt xuống đất, ngửa mặt lên trời thở. Tôi đưa nó ca nước. Nó uống một hơi.

– Sao con theo được? – Tôi hỏi.

– Con làm quạt gió, bác. – Nó nói, giọng còn hổn hển. – Cánh quạt to lắm, quay theo gió. Gió mạnh gió yếu, mình không bắt được nó. Mình chỉ có cách đọc nó rồi chỉnh theo. Con nhìn bác thở, như nhìn gió vậy.

Tôi không nói gì. Tôi lấy cái khăn rằn trên vai, quăng cho nó lau tay.

Nó lau tay, rồi ngồi im một lúc, nhìn lửa. Rồi nó kể, không ai hỏi:

– Ba con làm thợ tán đinh ở xưởng đóng tàu ngoài Hải Phòng, bác. Hồi xưa đóng tàu sắt, phải tán đinh ri-vê bằng tay, hai người một cặp. Một người cầm búa, một người giữ đầu đinh bên kia tấm thép. Không thấy mặt nhau, chỉ nghe tiếng búa mà đoán. Ba con nói nghe sai một nhịp là dập tay người kia. Hồi nhỏ ba hay bắt con ngồi gõ muỗng xuống bàn theo ba, gõ cả buổi. Con tưởng ba chơi với con. Giờ mới biết ba dạy nghề.

– Ba con còn làm không?

– Dạ ba con nghỉ rồi. Giờ đóng tàu người ta hàn, không ai tán đinh nữa. Ba con ở nhà trồng mấy chậu cây cảnh, sáng nào cũng gõ gõ cái kéo tỉa vô chậu, theo nhịp.

Tôi nghĩ tới ba tôi bên cái cối này. Ba nó bên tấm thép. Hai ông già, hai đầu đất nước, cả đời làm một việc phải nghe nhịp người kia mới làm được. Tôi không nói ra. Tôi đứng dậy, cầm chày lên trước.

Ra Ny với mấy đứa cháu sàng cốm, sảy vỏ, trộn cốm với dừa nạo, rưới nước dừa tươi cho mềm, thêm chút đường. Cốm dẹp xanh mướt, dẻo, thơm mùi lúa non với mùi dừa. Mẹ tôi bày mâm cúng ngoài sân: cốm dẹp, chuối, khoai lang, khoai môn, mía, dừa, bánh, nhang đèn. Cả nhà ngồi chờ trăng.

Trong lúc chờ, tôi đi vô bếp lấy thêm đèn. Tôi thấy thằng Vững ngồi xổm bên chõng của mẹ tôi. Mẹ tôi đang nói gì đó với nó bằng tiếng Khmer, chậm, từng chữ, như dạy con nít. Thằng nhỏ lặp lại, sai, mẹ tôi lắc đầu, nói lại. Nó lặp lại lần nữa. Thấy tôi, cả hai im bặt, như hai đứa con nít bị bắt quả tang ăn vụng.

Tôi làm như không thấy, cầm đèn đi ra.

— Hết chương 2 —