Canh ba, canh tư

Chương 2: Canh ba, canh tư

Canh ba, cả đội làm việc như điên. Người ta bện những tấm nong lớn bằng tre, chèn rơm, lấy dây thừng thả xuống chỗ cửa hút, rồi thả bao đất đè lên. Phía đồng, người ta quây một vòng bờ đất quanh chỗ mạch đùn, đổ sỏi, đổ cát, rải rơm, thành một cái giếng lọc. Nước trong giếng lọc vẫn dâng lên, nhưng dần dần trong ra, không còn đỏ nữa.

Lần thả nong đầu tiên hỏng. Nước xiết quá, tấm nong vừa chạm mặt sông đã bị cuốn lật ngửa, kéo theo cả hai người giữ dây trượt xuống mái đê, may có người túm kịp. Ông Kỳ đứng nghe tiếng người la hét, rồi bảo buộc hai hòn đá tảng vào hai góc dưới của nong, thả từ phía thượng lưu xuống, để nước tự đẩy nong ép vào thân đê chứ đừng thả thẳng đứng chống lại nước. Lần thứ hai, tấm nong chìm xuống, dán chặt vào chỗ trấu xoáy. Người ta thả bao đất, một bao, mười bao, hai mươi bao. Đến bao thứ hai mươi bảy thì vòng trấu rắc lên không còn xoáy nữa, trôi đều như mọi chỗ khác.

Nụ ngồi xổm cạnh giếng lọc, mắt không rời mặt nước. Trong đầu cô chỉ có một câu hỏi: ai biết mà cắm ống vào đúng chỗ này?

Đê làng Hạ Xá dài hơn hai dặm. Đoạn cạnh cây gạo này đắp lại năm ngoái, nhưng đất đắp lẫn cát pha, vì năm ngoái đất sét không đủ, quan cho dùng đất bãi. Chuyện ấy chỉ những người đắp đê mới biết. Và đồn đê. Đồn đê giữ cuốn sổ đê, ghi từng đoạn, từng năm, đất gì, nện mấy lần, chỗ nào yếu.

Cô đứng dậy, đi lên mặt đê, nói với cha. Ông Kỳ gật đầu chậm.

– Một ống thì chưa đủ cho đê vỡ trước sáng. – Ông nói. – Người cắm ống muốn đê vỡ thì phải cắm hai, ba ống. Mày đi dọc đoạn cát pha, rắc trấu.

Nụ cầm thúng trấu, anh Bàng cầm đèn, hai người đi dọc mép đê phía sông. Năm chục bước, không có gì. Một trăm bước. Đến gần cuối đoạn đắp năm ngoái, trấu lại xoáy.

Và lần này, ngay chỗ trấu xoáy, có một cái bóng người đang bám vào cọc tre cắm sát chân đê, nửa người dưới nước.

Anh Bàng nhảy xuống trước khi Nụ kịp kêu. Hai người vật nhau trong nước một lúc. Rồi anh Bàng lôi được người kia lên mặt đê, ướt như chuột lột, tay vẫn còn cầm một cái vồ gỗ nhỏ, bên hông giắt hai khúc tre chẻ đôi như khúc tre lúc nãy.

Người ấy là lính của đồn đê, tên Đỗ Tam, chừng hai mươi lăm tuổi. Trai làng Hạ Xá biết mặt hắn vì hắn hay đi thu tiền phu đê.

Đỗ Tam run cầm cập, không biết vì lạnh hay vì sợ. Ba chục trai làng vây quanh, mặt ai cũng hằm hằm. Có người giơ cuốc lên. Nụ đứng chắn trước mặt Đỗ Tam:

– Để hắn nói. Đánh hắn bây giờ thì mai không còn ai làm chứng.

Đỗ Tam nói. Hắn nói hắn chỉ làm theo lệnh. Đê chánh Hầu Tấn giao cho hắn và một người nữa ba ống tre, chỉ cho chỗ cắm, dặn cắm từ canh hai, xong thì về đồn, không được nói với ai. Đê chánh bảo: đê Hạ Xá vỡ thì nước tràn vào đồng Hạ Xá, áp lực xuống, bờ nam được an toàn, kho thóc điền trang Mẫn gia được an toàn. Hy sinh một làng để giữ cả vùng.

– Ống thứ ba cắm ở đâu? – Nụ hỏi.

– Người kia cắm. Tôi không biết.

Canh tư, khi đội đang chia nhau đi tìm ống thứ ba, Hầu Tấn cưỡi ngựa trở lại. Ông ta dừng ngựa ở đầu đê, giơ đèn soi một vòng, rồi nói to, giọng hốt hoảng mà Nụ nghe ra là giả:

– Nước còn lên. Đê Hạ Xá không giữ nổi nữa. Tất cả rút lên gò Đống Cao. Giữ mạng là trên hết. Ai ở lại là tự chuốc lấy chết.

Ba chục trai làng nhìn nhau. Có người đã bắt đầu vác cuốc quay đi. Người đứng đầu đê đã ra lệnh, mà quan nói thì dân phải nghe.

Nụ chạy lên điếm canh. Cô không cãi với Hầu Tấn. Cô cầm dùi, nện vào cái trống đê.

Trống ngũ liên. Năm tiếng một, liên hồi, không nghỉ. Ở làng ven sông, trống ngũ liên là hiệu cả làng phải ra đê, già trẻ trai gái, không trừ ai. Ai nghe trống ngũ liên mà ngồi nhà thì cả đời bị làng khinh.

Chưa tàn một nén nhang, từ trong làng, đèn đuốc lố nhố kéo ra. Đàn bà gánh sọt, ông già vác nong, trẻ con mười hai mười ba tuổi ôm bó rơm. Ba trăm người. Bốn trăm người.

Hầu Tấn ngồi trên ngựa, nhìn đám đèn đuốc tràn lên mặt đê, mặt cứng lại.

Ông Kỳ chống gậy, bước tới trước đầu ngựa. Ông không nhìn thấy mặt Hầu Tấn, chỉ thấy cái bóng to trên lưng ngựa. Ông nói, giọng run vì già, nhưng rõ:

– Đê chánh. Lệ đê từ đời trước: đê chưa vỡ mà người giữ đê bỏ đê thì tội ngang với phá đê. Đê làng này chưa vỡ. Ông muốn rút thì ông rút một mình.

Rồi ông giơ khúc tre chẻ đôi lên, khúc tre lặn được ở cửa hút đầu tiên.

– Khúc này thì là tội gì, ông tự biết.

— Hết chương 2 —