Canh một, canh hai

Chương 1: Canh một, canh hai

Canh một, tiếng trống trên điếm canh đê làng Hạ Xá đổ hồi liên tiếp, ba tiếng một, ba tiếng một, là hiệu nước báo động cấp hai.

Quan Thị Nụ chạy ra đê với cái đèn bão bọc giấy dầu trong tay, cha cô đi sau, một tay vịn vai cô, một tay chống cây gậy tre. Ông Quan Kỳ năm nay sáu mươi chín tuổi, làm tuần đê bốn mươi năm. Ba năm nay mắt ông kém hẳn, nhìn người cách mươi bước chỉ thấy một cái bóng. Làng đã cử người khác làm tuần đê trưởng. Ông chỉ còn giữ cái chức "tuần đê già", nghĩa là được ngồi điếm canh, uống nước chè, kể chuyện lũ năm xưa cho trai làng nghe.

Mặt sông Hoành Giang lúc ấy chỉ còn cách mặt đê chừng hai gang tay. Nước đỏ quạch, chảy xiết, cuốn theo cả cây chuối, bè lục bình, có lúc cả một cái chuồng gà. Tiếng nước không ào ào như người ta tưởng. Nó gầm gừ, trầm, đều, như có con trâu khổng lồ đang thở ở dưới lòng sông.

Trên mặt đê, sáu chục trai làng Hạ Xá đã có mặt, người vác cuốc, người vác bao tải, người gánh sọt đất. Đê chánh Hầu Tấn cưỡi ngựa từ đồn đê ở đầu bến tới, áo tơi lá, mũ chóp, đi một vòng dọc đê, giơ đèn soi xuống chân đê phía đồng, rồi nói to:

– Đê Hạ Xá vững. Đất mới đắp năm ngoái, nện kỹ. Bờ nam yếu hơn, lại có kho thóc của điền trang Mẫn gia, mất kho ấy thì cả vùng đói. Tôi điều ba chục người sang bờ nam.

Ông tuần đê trưởng mới của làng là anh Bàng, ba mươi tuổi, khoẻ như trâu, muốn cãi mà không dám. Ba chục trai làng xuống thuyền sang sông. Hạ Xá còn lại ba chục người, cộng với ông Kỳ và Nụ.

Ông Kỳ không đi lại trên đê như mọi người. Ông bảo Nụ dắt ông tới đoạn đê giữa làng, chỗ có cây gạo già, rồi ông nằm sấp xuống mặt đê ướt sũng, áp một bên tai xuống đất. Ông nằm như thế lâu tới mức anh Bàng tưởng ông ngủ.

– Ông già lại giở trò. – Có người nói, nửa đùa nửa bực.

Nụ không nói gì. Cô biết cha cô nghe được những thứ mắt người khác không thấy. Hồi cô còn bé, ông bảo cô áp tai xuống đê mà nghe. Đê lành thì im như đất. Đê có mạch thì kêu "ọc", nhỏ lắm, như tiếng người nuốt nước bọt.

Canh hai, ông Kỳ ngồi dậy, bảo Nụ:

– Đoạn này có tiếng ọc. Đi về phía hạ lưu chừng ba chục bước.

Nụ cầm đèn đi xuống chân đê phía đồng. Ruộng lúa bên trong đê đã ngập nước mưa tới đầu gối. Cô lội dọc chân đê, soi đèn sát mặt nước. Ba mươi bước, rồi ba mươi lăm bước.

Mặt nước ruộng chỗ ấy đang sôi lên khe khẽ, như nồi cháo sắp sôi. Nước sủi lên đục ngầu, đỏ như nước sông.

Mạch đùn. Nước sông đã chui qua bụng đê, mang theo đất. Đất trôi đi thì bụng đê rỗng dần, rồi sụp.

Cô hét lên. Anh Bàng và mười người chạy xuống. Ông Kỳ đứng trên mặt đê, nghe Nụ tả lại, rồi nói rõ từng tiếng, giọng không còn của ông già kể chuyện:

– Nước đục là đất đang trôi. Đừng lấp phía đồng. Lấp phía đồng thì nước tìm đường khác, càng nguy. Phải tìm cửa hút phía sông mà bịt. Phía đồng thì quây giếng lọc, đổ sỏi, đổ cát, đổ rơm, cho nước ra mà đất không ra.

– Cửa hút phía sông nước xiết thế, ai mà tìm được? – Anh Bàng hỏi.

– Lấy trấu. – Ông Kỳ nói. – Rắc trấu xuống mặt sông chỗ đối diện mạch đùn. Trấu trôi đều thì không có gì. Chỗ nào trấu xoáy, trấu chìm, là cửa hút.

Người ta chạy về nhà gần nhất, mang ra hai thúng trấu. Nụ đứng trên mép đê phía sông, cầm đèn soi xuống, anh Bàng vốc từng vốc trấu rắc ra. Trấu trôi đi trên dòng nước đỏ, vàng nhạt lấm tấm như vụn rơm. Rồi đến một chỗ cách mép nước chừng một sải tay, trấu đột nhiên tụ lại, xoay thành một vòng nhỏ bằng cái nón, rồi tụt xuống mất.

– Đây! – Nụ hét.

Hai trai làng bơi giỏi nhất buộc dây thừng ngang bụng, lặn xuống. Một lúc sau, một người ngoi lên, ho sặc sụa, nhưng tay giơ lên một vật.

Một khúc tre đực dài chừng một sải, đầu vót nhọn, đã chẻ đôi ra rồi buộc lại, giữa rỗng như ống máng. Vết dao chẻ còn trắng nguyên, mới tinh.

Ông Kỳ cầm lấy khúc tre, sờ khắp từ đầu tới cuối, mũi đưa lại gần ngửi. Rồi ông đưa cho Nụ, không nói gì.

Nụ hiểu. Đây không phải hang chuột, không phải tổ mối. Đây là một cái ống, có người cắm vào thân đê từ phía sông, để dẫn nước vào bụng đê.

— Hết chương 1 —