Gõ vỏ

Chương 1: Gõ vỏ

Ngày thứ nhất, giờ Dần, có người gõ cửa buồng Hến ba tiếng, và một giọng đàn bà nói vọng vào:

– Bà lớn dặn, cô Hến dậy thổi cơm cho ba mươi miệng ăn. Cơm phải chín trước khi gà gáy lượt hai.

Hến mở mắt trong bóng tối, nằm im đếm. Gà nhà quan Án sát họ Thân gáy lượt một lúc nào nàng không biết, vì đêm qua nàng không ngủ được. Giường ở đây quá êm. Chăn ở đây quá thơm. Nàng quen ngủ trên chiếc chõng tre cạnh bến Đò Gành, nghe sóng vỗ vào mạn thuyền, ngửi mùi bùn với mùi hến luộc.

Nàng dậy. Ba mươi miệng ăn thì nàng nấu được. Mẹ nàng bán hến ở bến Đò Gành hai mươi năm, mỗi sáng luộc ba thúng hến, nấu hai nồi cháo, bán cho dân chài từ lúc trời chưa sáng. Hến lớn lên bên những cái nồi to. Thổi cơm cho ba mươi người thì có khó gì.

Cái khó là chuyện khác.

Chuyện là thế này. Ba tháng trước, cậu cả nhà quan Án sát, Thân Văn Nhạc, đi qua bến Đò Gành, ngồi xuống cái ghế đẩu ở hàng hến của mẹ nàng, ăn một bát cháo hến. Ăn xong một bát, gọi bát nữa. Ăn xong bát nữa, cậu hỏi tên nàng. Nàng bảo tên Hến. Cậu cười đến đổ cả bát thứ ba. Rồi tháng sau, bà mối đến.

Cả bến Đò Gành bảo nhà nàng phúc lớn. Mẹ nàng thì ngồi im cả buổi, rồi chỉ nói một câu: "Nhà người ta có lệ."

Lệ nhà họ Thân là thế này: con dâu trưởng trước khi cưới phải về ở thử mười ngày. Mười ngày ấy mẹ chồng sai gì làm nấy, không được cãi, không được kêu, không được về nhà mẹ đẻ. Bỏ về giữa chừng thì coi như từ hôn, nhà gái không được đòi lại sính lễ, nhà trai không phải xin lỗi ai. Nghe nói lệ ấy có từ bốn đời trước. Nghe nói hai cô dâu trước của dòng họ đã bỏ về ở ngày thứ năm và thứ sáu.

Ngày thứ nhất, Hến nấu cơm xong trước khi gà gáy lượt hai. Cả nhà ăn, không ai khen, không ai chê.

Bữa tối hôm ấy, Hến được ngồi mâm dưới, mâm của đàn bà con gái. Bà Thân ngồi đầu mâm trên, cạnh quan Án sát, một người đàn ông béo tốt, hiền lành, ăn gì cũng khen ngon. Dì Hai ngồi mâm dưới, đối diện Hến, gắp cho nàng hết miếng này đến miếng khác.

– Con ăn đi, ăn cho khỏe. – Dì Hai nói, giọng ngọt như mía lùi. – Mười ngày dài lắm. Hai cô trước gầy rộc đi, về nhà mẹ đẻ người ta còn tưởng nhà này bỏ đói.

Hến cảm ơn, ăn. Dì Hai nói tiếp, chuyện nọ xọ chuyện kia, cười giòn tan. Ở mâm trên, bà Thân không nói câu nào. Bà chỉ ăn, chậm, gắp đúng ba món, mỗi món đúng ba lần. Đến cuối bữa, Hến thấy bà múc một bát canh cua mồng tơi, húp một thìa, rồi đặt xuống, khẽ nhíu mày.

Hôm sau Hến hỏi thăm con bé bếp mới biết: canh ấy dì Hai dặn nấu, mà bà Thân thì xưa nay chỉ thích canh hến nấu chua.

Ngày thứ hai, lại giọng đàn bà ấy gõ cửa lúc giờ Dần: bà lớn dặn, cô Hến quét sạch ba cái sân, không để sót một chiếc lá. Hến quét. Sân trước có cây đa, lá rụng như mưa. Nàng quét xong, gió thổi, lá rụng tiếp. Nàng quét lại. Đến trưa, nàng ngồi bệt dưới gốc đa, nhặt từng chiếc lá cuối cùng bằng tay.

Ngày thứ ba, bà lớn dặn, cô Hến thêu một cái khăn tay có đôi uyên ương, chiều nay phải xong. Hến không biết thêu. Bàn tay nàng bóc hến nhanh nhất bến, nhưng cầm cây kim thì như cầm cái chày. Nàng thêu đến tối, đôi uyên ương ra hình hai con vịt bầu đang cãi nhau.

Tối ngày thứ ba, nàng ngồi ở hiên sau, nhìn cái khăn, và nghĩ đến câu mẹ dạy mỗi lần đi mua hến ở chợ đầu mối.

"Mua hến phải gõ vỏ. Con nào ngậm chặt là con sống. Con nào há hờ hờ, gõ không khép, là con chết rồi, mua về là đau bụng."

Nàng nghĩ đến ba cái lệnh. Lệnh nào cũng đến lúc giờ Dần, khi trời còn tối, qua cùng một giọng đàn bà, đứng ngoài cửa, không bao giờ bước vào. Nàng chưa từng thấy mặt người truyền lệnh. Còn bà lớn, bà Thân, ba ngày nay nàng chỉ thấy bà hai lần, ở bữa cơm, bà ngồi đầu mâm, ăn chậm, nói ít, không hỏi nàng một câu.

Và nàng nghĩ đến dì Hai.

Dì Hai là vợ lẽ quan Án sát, ba mươi tám tuổi, sinh được cậu Tư mười lăm tuổi. Dì đẹp, nói nhiều, cười to, ba ngày nay đã sang buồng nàng bốn lần, lần nào cũng mang bánh, lần nào cũng hỏi han, lần nào cũng thở dài nói rằng lệ nhà này khắc nghiệt quá, con gái nhà người ta chịu sao nổi. Lần thứ tư, dì Hai dẫn theo một cô gái mười bảy tuổi, da trắng, tay búp măng, giới thiệu là cháu gái dì, con nhà buôn tơ trên phủ, thêu đẹp nhất vùng. Cô gái ấy nhìn cái khăn thêu đôi vịt bầu của Hến rồi lấy tay che miệng.

Hến gấp cái khăn lại, cất vào túi áo.

Nàng quyết định gõ vỏ.

— Hết chương 1 —