Lệnh thứ bảy

Chương 2: Lệnh thứ bảy

Ngày thứ tư, giờ Dần, tiếng gõ cửa đến. Giọng đàn bà nói: bà lớn dặn, cô Hến ra giếng gánh đầy mười hai chum nước trước bữa sáng.

Hến dạ một tiếng thật to. Rồi nàng hỏi, cũng thật to:

– Bà lớn dặn bằng lời hay có giấy ạ? Em sợ em nghe nhầm số chum.

Bên ngoài im một lúc lâu. Rồi giọng kia bảo: bằng lời. Rồi tiếng chân đi, nhanh hơn mọi lần.

Hến gánh mười hai chum nước. Gánh xong, nàng không đi ăn sáng. Nàng đi ra cổng sau, chỗ bà già bán xôi vẫn ngồi mỗi sáng, mua hai nắm xôi lạc, ngồi xuống cạnh bà, và hỏi chuyện. Nàng là con gái bến đò. Nàng biết hỏi chuyện bà bán xôi thì biết hết chuyện của một con phố.

Bà bán xôi kể. Nhà quan Án sát có hai người hầu gái già nhất: u Lài theo bà lớn từ nhà mẹ đẻ, và chị Mơ theo dì Hai. U Lài giọng khàn, đi chân vòng kiềng. Chị Mơ giọng the thé, sáng nào cũng ra cổng sau mua xôi cho dì Hai lúc trời vừa rạng.

– Chị Mơ ra mua xôi lúc nào ạ?

– Giờ Mão. Mà dạo này nó ra sớm hơn. Giờ Dần đã thấy nó lò dò qua đây, tay không, rồi đi vòng về phía dãy nhà khách.

Dãy nhà khách là chỗ Hến ở.

Ngày thứ năm, lệnh truyền: cô Hến đứng hầu quạt ở nhà trên suốt buổi trưa. Hến dạ to, hỏi lại to, và nghe giọng the thé ngoài cửa ngập ngừng thêm một chút.

Trưa hôm ấy quan Án sát có khách, ba ông quan ở phủ bên sang uống rượu. Hến đứng sau ghế, phe phẩy cái quạt lông ngỗng to bằng cái nia, mồ hôi chảy ròng ròng sau gáy. Một ông khách râu dê, uống đến chén thứ năm, nheo mắt nhìn nàng.

– Nghe nói con dâu trưởng nhà anh là con bà bán hến? – Ông ta cười khà khà. – Thế cháu nói xem, hến với trai khác nhau thế nào?

Cả mâm cười. Quan Án sát cười gượng. Bà Thân ngồi mâm bên, đặt đũa xuống, không cười.

Hến vẫn quạt đều tay.

– Bẩm quan, trai to, vỏ dày, nằm im một chỗ, người ta lặn xuống tận đáy mới mò được. – Nàng nói. – Hến nhỏ, vỏ mỏng, nằm ở chỗ nước nông, ai đi qua cũng nhặt được. Cho nên trai thì để làm cảnh, còn hến thì ngày nào cũng có người ăn.

Ông khách râu dê ngẩn ra một lúc rồi phá lên cười, vỗ đùi đánh đét, bảo quan Án sát có con dâu biết ăn nói. Quan Án sát thở phào. Hến không nhìn sang mâm bên, nhưng nàng nghe tiếng bà Thân cầm đũa lên lại.

Ngày thứ sáu: cô Hến lau sạch ba trăm bát đĩa trong kho. Kho ở cuối dãy nhà ngang, tối, bụi, bát đĩa xếp chồng từ thời quan cụ. Hến đang lau đến cái thứ chín mươi thì có người lách vào cửa kho. Một thằng bé mười lăm tuổi, gầy, mặc áo the cũ, tay cầm cái giẻ.

– Chị Hến. – Nó nói nhỏ. – Em là thằng Tư. Em lau giúp chị.

Nó ngồi xuống, lau thật. Lau vụng, nhưng chăm. Hến nhìn nó, nhớ ra đây là con trai dì Hai.

– Cậu lau giúp em, dì Hai biết thì sao?

Thằng Tư cúi mặt, lau mãi một cái bát.

– Mẹ em không xấu đâu chị. – Nó nói. – Mẹ em sợ. Mẹ em bảo anh cả lấy vợ, chị dâu trưởng về làm chủ nhà, mẹ con em sẽ phải ra ở nhà ngang. Hồi mẹ em mới về, bà nội em bắt mẹ em ở nhà ngang ba năm. Mẹ em bảo, cháu gái mình mà làm dâu trưởng thì mình còn có chỗ đứng.

Hến đặt cái bát xuống. Nàng nhìn thằng bé, nhìn cái áo the cũ đã sờn cổ, khác hẳn cái áo gấm của cậu Nhạc.

– Cậu đọc sách đến đâu rồi? – Nàng hỏi.

– Em đọc xong Tứ thư rồi. Thầy bảo năm sau em đi thi được.

– Thế thì lau nhanh lên, – Hến nói, – còn về đọc sách. Chị không biết chữ, sau này phải nhờ cậu.

Ba trăm cái bát, hai chị em lau đến chạng vạng.

Tối ngày thứ sáu, cậu Nhạc đứng ở hiên sau.

Cậu không được phép gặp nàng trong mười ngày ở thử. Lệ là thế. Cậu đứng cách nàng mười bước, sau gốc cây bưởi, nói vọng sang, giọng như có người bóp cổ:

– Hến. Em có muốn về không?

Nàng đang ngồi rửa bát, tay ngâm trong nước lạnh, nhìn sang.

– Cậu muốn em về à?

– Không. – Cậu nói nhanh. – Nhưng mẹ tôi... mẹ tôi khó lắm. Hai người trước đều về. Tôi không muốn em khổ.

– Cậu ăn cháo hến ba bát, – Hến nói, – thì cậu biết con hến ngậm miệng được bao lâu. Cậu về ngủ đi. Đừng đứng đây, người ta thấy thì em lại phải gánh thêm mười hai chum nữa.

Cậu Nhạc cười, cái cười như ngày cậu đổ bát cháo thứ ba. Rồi cậu đi.

Ngày thứ bảy, giờ Dần, tiếng gõ cửa đến.

– Bà lớn dặn, cô Hến bưng chậu nước ấm sang rửa chân cho dì Hai. Dì Hai đau khớp, cô Hến là phận dâu con, phải biết hầu người trên.

Hến ngồi dậy trong bóng tối.

Rửa chân cho vợ lẽ của bố chồng. Trong nhà quan, việc ấy không chỉ là nhục. Con dâu trưởng mà quỳ rửa chân cho vợ lẽ thì từ đó về sau, trước mặt cả nhà, vợ lẽ đứng trên con dâu trưởng. Còn nếu nàng không làm, nàng cãi lệnh mẹ chồng, ngày thứ bảy, coi như từ hôn. Người ta sẽ nói con gái bán hến không chịu nổi lệ nhà quan. Cô cháu gái tay búp măng của dì Hai đã thêu sẵn đôi uyên ương.

Hến dạ một tiếng thật to.

Nàng xuống bếp, đun một nồi nước, pha cho ấm vừa tay, đổ vào cái chậu đồng. Nàng vắt lên vai một cái khăn sạch. Rồi nàng bưng chậu nước ra sân, đi qua dãy nhà ngang, đi qua cửa buồng dì Hai, nơi dì Hai đang ngồi chờ sẵn trên ghế, chân đã duỗi ra, cạnh dì là cô cháu gái và chị Mơ.

Hến đi thẳng qua cửa ấy. Nàng đi lên nhà trên.

— Hết chương 2 —