Mảnh rò thứ ba mươi mốt

Chương 1: Mảnh rò thứ ba mươi mốt

Mười một giờ bốn mươi, con robot dừng lại giữa ruộng sắn, quay mặt ra đường, gõ xuống đất ba cái.

Tranh nhìn đồng hồ trên cổ tay mà không cần nhìn. Cô đã biết giờ. Mười hai ngày liền, nó dừng đúng phút đó, lệch không quá năm giây. Cái chân trước bên phải của nó, cái chân có gắn đầu dò từ, nhấc lên cao chừng một gang, gõ xuống nền đất đỏ ba cái, đều nhau, không mạnh không nhẹ, như người gõ cửa nhà quen. Rồi nó đứng yên.

Màn hình trên tay cô hiện một dòng chữ vàng: Ghi nhận hành vi ngoài kỹ năng. Mảnh rò số ba mươi mốt.

– Lại rứa hả? – Bảo hỏi từ dưới bóng cây keo. Anh kỹ sư của hãng mới xuống từ Thạch Cảng sáng nay, mặc áo bảo hộ màu cam còn nguyên nếp gấp, mồ hôi chảy thành dòng xuống cổ.

– Dạ. Bốn mươi giây nữa nó đi tiếp.

– Em đếm luôn hả?

– Ngày mô cũng bốn mươi giây.

Bảo lắc đầu, ghi gì đó vào máy tính bảng. Ngoài bờ ruộng, gió Tây thổi rát mặt, cuốn bụi đất đỏ bay thành từng vệt dài trên con đường liên xã. Ruộng sắn nhà ông Đoàn rộng chừng hai sào rưỡi, nằm sát chân đồi, nửa thế kỷ nay người ta vẫn trồng trọt trên đó, mà bản đồ ô nhiễm bom mìn của tỉnh vẫn tô màu cam. Màu cam nghĩa là chưa rà sạch tới độ sâu ba mét. Năm hai ngàn sáu mươi, tỉnh Hà Lĩnh của nước Lĩnh Đông vẫn còn chừng một phần năm diện tích tô màu cam như vậy.

Bốn mươi giây. Con robot hạ chân xuống, quay lại đúng hướng cũ, bước tiếp theo đường kẻ ô trên bản đồ, đầu dò quét qua quét lại sát mặt đất như con chó già đánh hơi.

Người ta gọi nó là ông Lũy.

Tên trên giấy tờ của nó là RD-4, số hiệu Hà Lĩnh mười bảy. Nó cao tới hông người lớn, bốn chân, thân sơn vàng đã tróc nhiều chỗ, dáng như một con nghé con. Trong đầu nó chạy bản kỹ năng của ông Hồ Sĩ Lũy, người rà phá bom mìn ba mươi mốt năm ở Cồn Lộc, Bàu Sen, Thượng Khê, mất hai năm trước vì ung thư gan. Trước khi mất, ông ký giấy hiến bản kỹ năng theo chương trình quốc gia. Người ta đặt lên đầu ông một cái mũ đo, mỗi ngày hai tiếng, suốt bốn tháng. Cái mũ ghi lại cách ông nhìn một mảng đất, cách bàn chân ông dò từng bước, cách tay ông dừng lại khi đầu dò kêu. Không ghi ký ức, không ghi tính tình. Luật nói rõ: bản kỹ năng chỉ là phản xạ nghề, như bản ghi của một bàn tay. Nó không phải là người.

Nhưng ai làm nghề cũng biết cái chữ "chỉ là" ấy không kín. Thỉnh thoảng có thứ rỉ qua. Một con robot mang bản kỹ năng của người thợ lặn cứ tới năm giờ chiều thì ngoái nhìn ra biển. Một con khác, của một bác sĩ phẫu thuật, rửa tay bảy lần trước khi bắt đầu dù nó không có tay để rửa, chỉ có kẹp. Hãng gọi những thứ đó là mảnh rò ký ức. Luật bắt ghi lại từng mảnh. Quá hai mảnh một ngày, kéo dài mười ngày, thì con robot phải đưa đi lọc. Lọc xong, hết rò, nhưng bản kỹ năng cũng mất đi chừng tám phần trăm độ nhạy. Tám phần trăm, đối với nghề dò bom, là cái khoảng cách giữa phát hiện và không phát hiện một quả đạn cối nằm nghiêng.

Ông Lũy rò mỗi ngày hai, ba mảnh, có ngày bốn. Sáng sớm, nó đứng nhìn mặt trời mọc trên đồi một phút trước khi làm. Khi gặp một gốc cây chết, nó vòng qua phía bên trái dù bên phải gần hơn. Khi đầu dò kêu, trước khi gọi Tranh, nó gõ đất ba cái. Và mười một giờ bốn mươi, ngày nào cũng vậy, nó dừng, quay ra đường, gõ ba cái.

– Mười hai ngày. – Bảo nói, đọc trên máy. – Trung bình hai phẩy sáu mảnh mỗi ngày. Quá ngưỡng hai ngày rồi. Thứ Sáu này anh đưa nó về Thạch Cảng lọc.

Tranh không quay lại.

– Nó chưa bỏ sót quả mô.

– Anh biết.

– Mười hai ngày, nó tìm được bốn quả đạn cối, hai quả bom bi, một quả lựu đạn. Con RD-4 bên Bàu Sen chạy bản lọc rồi, hai tháng chưa tìm được quả nào ở cái ruộng bên cạnh.

– Anh biết. – Bảo nói. Giọng anh không gắt. – Mà luật là luật, Tranh. Nó rò nhiều quá thì người ta lo. Bữa nay nó gõ đất, mai nó làm chi mình không biết. Hãng không chịu được rủi ro đó.

Tranh im. Cô hai mươi bảy tuổi, người Bến Ngàn, làm điều khiển viên robot rà phá bom mìn được năm năm. Cha cô mất bàn tay trái năm mười tuổi, ngoài ruộng lúa nhà nội, vì nhặt một vật tròn tròn bằng nắm đấm lên xem. Năm năm làm nghề, cô từng điều khiển ba con robot. Con này là con đầu tiên khiến cô nói chuyện với nó.

Cô nhìn ra đường.

Ở mé ruộng phía đông, chỗ con đường liên xã chạy ngang một bờ tre gai, có một người đàn bà già ngồi trên tảng đá dưới bóng tre. Bà đội nón lá, mặc áo bà ba màu nâu, bên cạnh đặt một cái cặp lồng nhôm ba ngăn. Mười hai ngày nay, trưa nào bà cũng ngồi đó. Bà tới lúc mười một giờ rưỡi, ngồi tới mười hai giờ, không nói gì, không vẫy tay, chỉ nhìn ra ruộng. Mười hai giờ, bà đứng dậy, đặt cái cặp lồng lên tảng đá rồi đi về theo lối mòn trong bờ tre.

Hôm đầu Tranh tưởng bà là chủ ruộng. Ông Đoàn chủ ruộng nói không phải. Hôm thứ hai cô tưởng bà mang cơm cho ai đó trong đội. Đội có bốn người, không ai nhận. Hôm thứ ba, cô ra mở cái cặp lồng, thấy cơm trắng, cá nục kho nghệ, rau lang luộc, một trái ớt xanh. Cô đem về chia cho cả đội ăn, rồi trưa hôm sau mang cái cặp lồng đã rửa sạch ra trả lại trên tảng đá. Trưa hôm sau nữa, lại có một cái cặp lồng đầy.

Bảo cũng nhìn ra phía bà.

– Bà cụ đó là ai?

– Em không biết. Ngày mô cũng ngồi đó.

Mười hai giờ. Người đàn bà đứng dậy, đặt cặp lồng lên tảng đá, rồi đi vào lối mòn trong bờ tre gai, cái nón lá khuất dần sau những gốc tre đen.

Con robot ông Lũy, đang quét đầu dò ở ô số ba mươi tám, ngừng lại. Nó không quay đầu. Nó chỉ đứng yên, một chân giơ lưng chừng, cho tới khi cái nón lá biến mất hẳn. Rồi nó làm tiếp.

Màn hình trên tay Tranh hiện chữ vàng: Mảnh rò số ba mươi hai.

Trưa hôm đó, cả đội ngồi ăn dưới gốc keo. Tranh mở cái cặp lồng. Ngăn trên là cá nục kho nghệ, ngăn giữa là canh bầu, ngăn dưới là cơm. Gài bên hông cặp lồng, trong cái túi vải nhỏ khâu tay, có hai cái muỗng nhôm.

Mười hai ngày, lần nào cũng là hai cái muỗng.

— Hết chương 1 —