Ba cái bát trên bàn ty Diêm

Chương 3: Ba cái bát trên bàn ty Diêm

Ngày thứ ba, diêm lại Đổng Khải quay lại đúng giờ Thìn. Lần này ông ta dẫn theo hai người lính lệ, và Uông Thành đi sau, tay phe phẩy cái quạt giấy, mặt như người đến xem hội.

Tôi đã chuẩn bị sẵn. Trên cái bàn gỗ trước quán, tôi bày ba cái bát sứ trắng, một ấm nước sôi, một túi muối quan còn nguyên dấu son ty Diêm, và một bó rong mơ khô của bà Lẫm. Cả bến đò đã kéo tới xem. Bà Lẫm đứng hàng đầu, tay vịn vai thằng Cún.

– Chị đã nghĩ ra cách nói chưa? – diêm lại hỏi.

– Thưa ông, tôi không nói. Tôi nấu cho ông xem.

Tôi múc nước dùng trong nồi ra một cái nồi đất nhỏ, đúng thứ nước chưa nêm chút muối nào. Tôi đưa cái muôi gỗ cho ông ta.

– Ông nếm nước này trước. Chưa có hạt muối nào.

Ông ta nếm. Ông ta cau mày.

– Nhạt. Nhưng ngọt.

– Ngọt từ đâu ông biết không? Từ đầu cá nướng, từ xương lợn, và từ cái này. – Tôi giơ bó rong lên.

Đám đông ồ lên, có tiếng cười. Có người nói to: đồ cho lợn. Uông Thành cười theo.

– Giờ ông tự tay nêm muối, – tôi nói, đưa túi muối quan có dấu son cho diêm lại. – Muối của ty Diêm, ông đã niêm. Ông múc đến vạch thứ hai trên lòng muôi này.

Ông ta nhìn cái muôi gỗ, nhìn ba vạch khắc. Rồi ông ta múc, đổ vào nồi, khuấy, nếm lại.

Tôi đã thấy nét mặt ấy ba ngày trước. Lần này ông ta không giấu nữa.

– Đậm, – ông ta nói. – Đậm như hôm trước. Mà muối có lưng muôi.

– Một nồi bốn mươi bát, chưa tới nửa lạng muối, thưa ông. Phần mặn còn lại nằm trong rong với tôm khô, thứ ấy ông không thu thuế được. Mỗi ngày tôi bán trăm hai mươi bát là ba nồi. Ông tính giúp tôi, một tháng tôi cần bao nhiêu cân.

Ông ta lẩm nhẩm tính, ngón tay gõ gõ lên mép bàn. Không ai trong đám đông dám thở mạnh. Rồi ông ta ngẩng lên:

– Chưa tới ba cân.

Tiếng xì xào chạy dọc bến đò. Uông Thành gập quạt lại.

– Ông Đổng, – Uông Thành lên tiếng, giọng vẫn hiền như mọi khi, – một nồi nấu trước mặt thì ai chẳng nấu được. Còn những nồi nấu sau lưng ông thì sao? Nồi đêm qua, nồi đêm kia?

Tôi đợi đúng câu ấy.

– Ông Uông nói phải, – tôi đáp. – Một nồi chưa đủ. Cho nên tôi xin ông diêm lại nếm thêm hai bát nữa.

Tôi rót nước sôi vào cái bát sứ thứ nhất, bỏ vào một nhúm muối quan, khuấy tan.

– Bát này muối quan.

Tôi lấy từ trong tạp dề ra một gói lá chuối nhỏ, mở ra. Bên trong là một nắm hạt muối to, xám, lẫn cát. Tôi đã nhờ bà Lẫm, người bán rong ở bãi bồi suốt bốn mươi năm, đi hỏi mua đúng loại muối dân chài vẫn mua chui dưới khoang thuyền. Tôi bỏ một nhúm vào bát thứ hai, rót nước sôi, khuấy.

– Bát này muối lậu. Ông nếm cả hai. Nếm xong rồi nuốt, đợi một lúc.

Ông diêm lại nếm bát thứ nhất. Nếm bát thứ hai. Ông ta nuốt, đứng im. Rồi tôi thấy cái lưỡi ông ta tặc một cái trong miệng, như người cố đuổi một vị gì đó ở cuống họng.

– Đắng, – ông ta nói khẽ. – Bát này đắng hậu.

– Ông đổ bát ấy ra, nhìn đáy.

Ông ta đổ. Dưới đáy cái bát sứ trắng là một lớp sạn mịn màu tro, sờ vào lạo xạo.

– Còn bát thứ ba, – tôi nói, và mở gói lá chuối thứ hai. – Đây không phải muối. Đây là cặn đáy chảo cá kho.

Tôi không nói của ai. Tôi không cần nói. Tôi hòa nắm cặn ấy vào bát nước sôi, đưa cho diêm lại.

Ông ta nhìn cái bát rất lâu. Rồi nhìn Uông Thành. Cả bến đò im phăng phắc, chỉ còn tiếng nước vỗ vào chân cầu. Thằng Cún đứng nép sau lưng bà Lẫm, nhưng nó không cúi đầu. Nó đã rửa bát ở Hằng Phong ba buổi, ai cũng thấy nó ra vào cửa sau.

Diêm lại Đổng Khải nếm. Ông ta không nuốt. Ông ta nhổ ra đất, rồi đổ bát nước đi, cúi xuống nhìn lớp sạn tro dưới đáy bát. Rồi ông ta đứng thẳng lên, nói với hai người lính lệ, giọng bình thản như người hỏi giá rau:

– Sang tửu lâu Hằng Phong. Mở kho muối, mở cả kho dưa, kho cá. Cân hết.

Uông Thành không chạy. Ông ta đứng đó, cái quạt giấy rủ xuống bên đùi. Lúc đi ngang qua tôi, ông ta dừng lại một chút, nói nhỏ, không giận dữ, chỉ mệt:

– Cô Bưởi, cô không biết một năm Hằng Phong kho bao nhiêu chảo cá đâu. Muối quan mà kho chừng ấy thì tôi đóng cửa từ năm ngoái.

Tôi không đáp. Tôi biết ông ta nói thật. Nhưng ông ta đã định để tôi chịu thay.

Kho Hằng Phong có bốn mươi cân muối không dấu son. Uông Thành bị phạt mười lạng bạc, tửu lâu niêm cửa một tháng. Món nợ hai lạng còn lại của Bưởi, ty Diêm tuyên xóa, coi như tiền thưởng cho người làm chứng.

Nhưng cái giá thì vẫn phải trả. Ngay chiều hôm ấy, cả bến đò đã biết bí mật của nồi nước nhà Bưởi. Sáng hôm sau, bãi bồi cửa sông đông như chợ phiên. Mười hai tấm phên rong của bà Lẫm bán hết trước giờ Mão, giá lên năm đồng một bó, rồi bảy đồng. Ba quán bún mới mọc lên dọc bến, quán nào cũng treo một bó rong khô trước cửa như treo biển hiệu. Khách của tôi vơi đi một nửa.

Bà Lẫm mang sang cho tôi một bó rong to nhất, không lấy tiền.

– Cô làm tôi giàu, mà cô thì nghèo lại, – bà nói. – Thế có tức không?

Tôi nghĩ một lúc. Tức thì có. Ba mươi năm ở Nam Định, tôi giữ công thức nước dùng của mẹ như giữ của gia bảo, chưa từng nói với ai một chữ. Ở đây, tôi đem nó ra đổi lấy cái quán của mình, trong một buổi sáng.

– Không tức đâu bà, – tôi nói. – Họ có rong. Nhưng họ không có đầu cá nướng, không có gừng nướng, không có cái muôi này.

Tôi chìa cái muôi gỗ ra. Bà Lẫm nhìn ba vạch khắc trong lòng muôi, rồi lắc đầu cười, chắc cho là tôi khoe khoang.

Tối hôm ấy, khi quán đã vắng, thằng Cún ngồi chùi cái muôi bằng tro bếp. Nó chùi rất kỹ, rồi giơ lên ánh lửa, đếm từng vạch.

– Thím ơi, vạch thứ ba vẫn chưa dùng.

– Chưa.

– Bao giờ thì có bò?

Tôi nhìn ra bến sông. Bên kia sông có một con bò già, lông đã bạc ở cổ, ngày nào cũng kéo cày cho một nhà nông nghèo. Nó còn bốn năm nữa mới đủ mười hai tuổi.

– Bốn năm nữa, – tôi nói. – Lúc ấy cháu mười ba. Đủ lớn để thím dạy cháu nấu một nồi nước mà cả cái trấn này chưa ai được ăn.

Thằng Cún treo cái muôi lên vách, ngay cạnh bếp, chỗ ai bước vào quán cũng thấy. Ba vạch khắc trong lòng muôi bắt ánh lửa, cái thứ ba vẫn sạch trơn, chưa từng chạm một hạt muối nào.

— Hết —