Mười bốn phân

Chương 1: Mười bốn phân

Bà Dậu bán cá ở chợ Thành Mỹ bốn mươi mốt năm, và trong bốn mươi mốt năm ấy, chưa ai đo chân bà.

– Con đo cái gì?

– Con đo bước chân bà ạ. Bà bước lên cái bậc này, chân bà nhấc lên được cao bao nhiêu thì không mỏi.

Thơ quỳ một gối xuống nền chợ ướt nhẹp nước rửa cá, tay cầm thước dây, tay kia cầm cuốn sổ phác thảo khổ A5 đã quăn mép. Bà Dậu nhìn cô như nhìn một con cá lạ, rồi bật cười, cái cười móm mém.

– Con bé này hâm. Đo chân bà làm gì. Cầu thang xây bao nhiêu thì bà leo bấy nhiêu.

– Thế cầu thang lên tầng hai bây giờ bà có leo không ạ?

Bà Dậu im. Cầu thang lên tầng hai chợ Thành Mỹ xây từ những năm chín mươi, bậc cao mười tám phân, dốc và hẹp. Tầng hai đã bỏ trống tám năm. Không một người bán hàng lớn tuổi nào chịu lên, và người mua cũng không lên.

– Không. – Bà Dậu nói. – Leo lên là đầu gối nó kêu.

Thơ ghi vào sổ: bà Dậu, sáu mươi tám tuổi, bước thoải mái mười bốn phân, quá mười sáu phân thì vịn.

Đó là tuần đầu tiên của tháng Ba. Công ty tư vấn thiết kế nơi Thơ làm việc vừa nhận gói thầu thiết kế cải tạo chợ Thành Mỹ, một khu chợ phường nằm lọt thỏm giữa mấy dãy nhà ống ở quận Đống Đa, hai tầng, gần ba trăm hộ kinh doanh. Chủ đầu tư là ban quản lý dự án quận. Yêu cầu: cải tạo để tầng hai sử dụng được, cải thiện vệ sinh, thông gió, phòng cháy, mà không phải di dời tiểu thương.

Trưởng nhóm của Thơ là anh Quang, ba mươi lăm tuổi, kiến trúc sư chính, nói chuyện hay, quan hệ rộng, từng thắng hai giải thiết kế trẻ. Anh Quang giao cho Thơ, nhân viên mới hai năm, phần khảo sát hiện trạng và đề xuất ý tưởng sơ bộ.

– Em xuống chợ, chụp ảnh, đo đạc, lập bản vẽ hiện trạng. – Anh Quang nói. – Ý tưởng thì cứ phác, anh xem rồi anh chỉnh.

Thơ xuống chợ. Ba tháng.

Cô đến chợ lúc bốn giờ sáng, khi xe tải chở rau từ Văn Đức, Mê Linh đổ hàng ở cổng sau. Cô đứng nhìn người ta gánh, đếm số bước từ cổng đến sạp, đo chiều dài đòn gánh, chiều rộng thúng, chiều cao xe đẩy hàng. Cô ngồi cả buổi sáng cạnh sạp cá của bà Dậu, ghi lại mùi tanh lan theo hướng nào, nước rửa cá chảy xuống rãnh nào, rãnh nào tắc. Cô đếm số lần một người bán thịt phải cúi xuống gầm sạp lấy hàng. Cô đo cái chậu nhựa lớn nhất mà người bán cá dùng. Cô hỏi chị bán hoa quả, chị muốn đặt cái quạt ở đâu.

Trong cuốn sổ phác thảo, cô vẽ lại tất cả. Cuốn thứ nhất đầy, cô mua cuốn thứ hai. Trang nào cũng ghi ngày, giờ, và tên người cô đã hỏi.

Đến cuối tháng Năm, ý tưởng của cô thành hình. Cầu thang mới, bậc mười bốn phân, chiếu nghỉ sau mỗi chín bậc, tay vịn hai bên ở hai độ cao, một cho người lớn, một cho người lớn tuổi và trẻ con. Một đường dốc thoải bên hông cho xe đẩy hàng, độ dốc tính đúng theo xe đẩy nặng nhất cô đã đo được. Khu bán cá chuyển về góc tây bắc, nơi gió mùa hè thổi từ đông nam sẽ đẩy mùi ra ngoài thay vì vào trong. Rãnh thoát nước mở nắp bằng gang có bản lề, mỗi sạp tự vệ sinh được. Và trên tầng hai, cô không đặt sạp bán hàng. Cô đặt khu ăn uống và một khoảng sân nhỏ có mái, cho người bán hàng lớn tuổi ngồi nghỉ trưa, nơi người ta có lý do để leo lên.

Cô in ra mười hai tờ A3, gửi anh Quang.

Anh Quang xem trong mười phút, gật đầu.

– Được. Để anh hoàn thiện.

Hai tuần sau, file trình bày cuối cùng gửi chủ đầu tư được chia sẻ trong nhóm. Thơ mở ra. Trang bìa ghi: chủ trì thiết kế Trần Đức Quang. Danh sách thành viên ghi tên cô ở dòng thứ năm, sau ba kỹ sư kết cấu, điện nước. Mười hai tờ A3 của cô được vẽ lại bằng phần mềm, đẹp hơn, sạch hơn, màu sắc tươi hơn. Phần thuyết minh viết: ý tưởng xuất phát từ quá trình nghiên cứu nhân trắc học của chủ trì thiết kế.

Thơ đọc câu đó bốn lần.

— Hết chương 1 —