Ba mươi ngày

Chương 2: Ba mươi ngày

Ba mươi ngày trước, mẹ tôi ho ra máu lần thứ hai trong tháng.

Nhà tôi ở ngõ Kim Chỉ, cuối phố Thêu Giang Lăng. Cả ngõ có mười bảy nhà làm thêu, nhà nào cũng một cái khung gỗ kê sát cửa sổ lấy sáng. Tôi học thêu từ năm sáu tuổi. Năm mười hai tuổi tôi được mẹ gửi vào làm học trò bà Tiết Cẩm Nương, khi ấy đã già lắm, tay run, mắt mờ, chỉ còn dạy chứ không thêu được nữa. Tôi theo bà bốn năm, cho tới ngày bà mất.

Bà Tiết dạy tôi nhiều thứ. Nhưng thứ bà dạy cuối cùng, trước khi mất một tháng, là một thứ bà bảo cả đời chưa dạy ai: mũi thêu ngược.

Ai thêu cũng biết, mũi chỉ đi từ mặt trái lên mặt phải, rồi từ mặt phải xuống mặt trái, mặt trước mịn bao nhiêu thì mặt sau rối bấy nhiêu. Mũi thêu ngược của bà Tiết đi theo chiều ngược lại ở một vài chỗ rất nhỏ, chỉ vài mũi lẫn trong hàng nghìn mũi. Nhìn mặt trước thì không ai thấy khác. Nhưng lật mặt sau, đưa lên đèn, ánh sáng xuyên qua lớp lụa, những mũi ngược ấy chặn sáng theo kiểu khác những mũi xuôi, và hiện lên thành chữ.

– Thợ thêu không được ký tên lên bức thêu. – Bà nói với tôi hôm ấy. – Người đặt hàng không cho. Họ mua bức thêu là mua cả tên. Nhưng mình vẫn phải biết đó là của mình.

Mọi bức thêu của bà Tiết, mặt sau có một chữ Tiết ẩn trong một chiếc lá úa.

Ba mươi ngày trước, phu nhân Giang cho người gọi tôi vào phủ. Bà bày ra trước mặt tôi một bức tranh vẽ bằng màu nước, rất cũ, mép giấy đã mủn. Bức vẽ ấy là bản mẫu của Sen hồ Kính, chính tay bà Tiết vẽ ra trước khi thêu. Phu nhân không nói bà có được nó từ đâu.

– Nghe nói ngươi là học trò cuối cùng của Tiết Cẩm Nương. – Bà nói. – Ta cần một bức Sen hồ Kính, thêu y như bản vẽ, dùng chỉ lụa cũ, lụa nền cũ, ta có sẵn. Ba mươi ngày. Năm mươi lạng.

Tôi hỏi bà cần bức ấy để làm gì. Bà cười.

– Để treo. Còn ngươi, ngươi chỉ cần biết thêu.

Tôi biết bà nói dối. Cả phố Thêu Giang Lăng biết phu nhân Tri phủ thua bạc ở các nhà quyền quý trên phủ Kinh Bắc. Tôi biết bức thêu ấy sẽ không được treo. Nó sẽ được bán, như bức Sen hồ Kính thật của bà Tiết.

Tôi về nhà, ngồi bên giường mẹ suốt một đêm. Mẹ ho, rồi ngủ, rồi ho. Thầy thuốc bảo thuốc của mẹ một tháng ba lạng, phải uống nửa năm.

Sáng hôm sau, tôi trở lại phủ, nhận việc.

Phu nhân cho tôi một gian phòng ở hậu viện, cửa khóa ngoài, ngày ba bữa cơm đưa vào. Lụa nền là lụa cũ màu ngà, lấy từ một cái rương đã ba mươi năm không mở. Chỉ là chỉ lụa cũ, bà mua lại từ một nhà thêu đã đóng cửa ở phủ Kinh Bắc. Mọi thứ đều cũ, đều đúng thời, đúng như một bức thêu ba mươi năm tuổi.

Tôi thêu mười sáu canh giờ một ngày. Mười dặm sen, ba nghìn chiếc lá, chín trăm bông hoa, và một con cò. Mỗi chiếc lá phải có bốn sắc xanh chuyển dần từ cuống ra mép. Mỗi bông hoa phải có hai mươi lớp cánh. Đến ngày thứ mười, ngón tay trỏ của tôi chai lên một cục cứng như hạt đậu. Đến ngày thứ hai mươi, tôi thêu trong mơ, tỉnh dậy vẫn thấy tay mình đang kéo chỉ.

Ngày thứ mười lăm, phu nhân vào xem. Bà đi một vòng quanh khung thêu, cúi xuống sát mặt lụa, ngửi. Bà bảo chỉ mới thì có mùi hồ, chỉ cũ thì không, người sành đồ ngửi là biết. Rồi bà bắt tôi tháo ra một bông sen ở mép phải, vì sắc hồng của nó tươi quá, không giống thứ đã ba mươi năm phơi gió. Tôi tháo ra, mất trọn một ngày, thêu lại bằng một cuộn chỉ hồng đã ngả màu đất. Bà xem lại, gật đầu, không khen.

Đứa hầu gái đưa cơm cho tôi tên là Bích, mười lăm tuổi, nói nhiều như chim sẻ. Nó kể phu nhân mỗi tháng lên phủ Kinh Bắc hai lần, mỗi lần về là đập vỡ một món đồ sứ. Nó kể tháng trước có người ở Kinh Bắc xuống tận phủ đòi bạc, đứng ngoài cổng sau cả buổi chiều. Nó kể có một ông khách tên Lạc sắp tới, phu nhân bắt cả phủ quét dọn khách sảnh ba lần. Tôi nghe, không hỏi gì. Tôi chỉ nhớ.

Đêm ấy tôi nằm mơ thấy bà Tiết. Bà ngồi bên khung thêu như ngày xưa, cầm kim xỏ chỉ mãi không được vì tay run, rồi đưa kim cho tôi. Tôi xỏ giúp bà. Bà cầm lại cây kim, không thêu, chỉ nhìn tôi, như ngày bà dạy tôi mũi ngược.

Ngày thứ hai mươi tám, tôi thêu chiếc lá cuối cùng. Một chiếc lá úa, ở góc dưới bên trái, mép lá cuộn lại như tờ giấy cháy. Bản vẽ của bà Tiết có chiếc lá ấy. Bức Sen hồ Kính thật cũng có chiếc lá ấy, và ở mặt sau chiếc lá ấy, có một chữ Tiết.

Tôi ngồi trước chiếc lá ấy rất lâu.

Thêu chữ Tiết vào đó, bức thêu sẽ hoàn hảo. Người mua nào biết cách soi, cũng sẽ thấy chữ Tiết, và tin. Phu nhân sẽ được hai nghìn lạng. Tôi sẽ được năm mươi lạng, mẹ tôi sẽ được uống thuốc. Không ai biết.

Tôi chỉ biết.

Tôi lấy kim, xỏ chỉ, và bắt đầu thêu mũi ngược đầu tiên.

— Hết chương 2 —