Tháng Tám: những gùi chè héo

Chương 3: Tháng Tám: những gùi chè héo

Tôi thấy những gùi chè ấy lần đầu vào một buổi trưa tháng Sáu, khi đi ngang ngõ nhà mợ Thìn. Ba cái gùi đầy chè búp, đặt dưới gốc mít, lá đã ngả màu thâm, mép quăn lại như giấy cháy. Mợ Thìn ngồi bên cạnh, hai tay ôm đầu gối.

Ông Hữu đến cân chè nhà mợ buổi sáng, nhìn một lúc rồi bảo chè lẫn lá già, không đạt. Bảo mợ hái lại. Hái lại hôm sau, ông lại bảo búp bị dập. Đến lần thứ ba thì ông không đến nữa. Mợ đem chè ra chợ tỉnh định bán cho người khác, một người quen chặn lại, nhắc khoản phạt gấp ba.

Đến tháng Bảy thì ông Hữu quay lại, đi từng nhà trong xóm, mua chè với giá bốn nghìn, bảo là giá đặc biệt cho chè không đạt chuẩn, mua giúp bà con cho đỡ phí.

Mạ biết hết. Cái giếng đầu xóm là nơi cả xóm biết hết mọi chuyện. Mạ vẫn không nói gì với tôi.

Một tối giữa tháng Tám, mất điện, tôi ngồi ở hiên vì trong buồng nóng không chịu nổi. Mạ đi từ dưới bếp lên, bưng một đĩa khoai lang luộc, đặt xuống phản, ngồi xuống bên cạnh. Bà bóc một củ, đưa cho tôi.

Rồi bà rút trong túi áo ra một tập giấy gấp tư, mép quăn, có vết chè xanh dính trên góc.

– Giấy của mợ Thìn. – Mạ nói. – Mi đọc giùm mạ. Coi có cách chi không.

Tôi đọc dưới ánh đèn pin điện thoại. Tờ hợp đồng của mợ Thìn giống hệt tờ của nhà tôi, chỉ khác tên. Trang chín vẫn câu ấy.

Tôi không phải luật sư. Tôi nói với mạ đúng những gì tôi biết, và đúng những gì tôi không biết. Rằng tôi không chắc ông Hữu sai về luật, nhưng tôi chắc là mợ Thìn có quyền đòi một văn bản ghi rõ chè không đạt vì lý do gì, có quyền xin xã hoà giải, và có quyền hỏi người hiểu luật trước khi tin vào con số phạt gấp ba. Chị Vân bên hợp tác xã từng nói với tôi xã có tổ hoà giải, có cả buổi trợ giúp pháp lý lưu động mỗi quý một lần.

– Mạ có muốn con đi với mợ không?

Mạ ăn hết củ khoai, phủi tay vào ống quần.

– Mai mạ dẫn mợ sang. Mi viết giùm cái đơn.

Tôi viết đơn đêm đó. Không có chữ nào to tát. Ngày nào ông Hữu đến cân, ngày nào ông bảo không đạt, bao nhiêu gùi, ai đứng xem, ông nói câu gì. Mợ Thìn nhớ từng ngày, vì ngày nào chè héo mợ cũng đánh dấu bằng than lên vách bếp. Tôi chụp lại cái vách ấy, in ra, kẹp vào đơn.

Buổi hoà giải ở xã diễn ra cuối tháng Tám. Tôi không vào trong. Tôi ngồi ngoài ghế đá cùng mạ. Ông Hữu đến muộn, vẫn áo trắng là phẳng. Ông ở trong phòng hơn một tiếng. Lúc đi ra, ông không cười.

Kết quả không phải chuyện thắng thua như trên phim. Ông Hữu đồng ý thanh lý hợp đồng với nhà mợ Thìn, không phạt, mợ trả lại tiền cọc trừ đi số chè ông đã cân. Hai nhà khác trong xóm xin thanh lý theo. Ông Lự thì không, ông bảo làm ăn với ai cũng có rủi ro, ông chịu được.

Trên đường về, mạ đi trước, tôi đi sau, con đường bê tông ngoằn ngoèo giữa đồi chè. Đến ngã ba cái giếng, mấy mợ đang rửa rau ngẩng lên. Mợ Thìn đứng dậy, chạy lại, nắm lấy tay mạ, rồi nắm lấy tay tôi, cái tay ướt lạnh nước giếng.

– Dâu nhà chị giỏi rứa mà chị giấu. – Mợ nói.

Mạ không cười. Mạ chỉ nói:

– Hắn đọc giấy. Việc của hắn là đọc giấy.

Rồi bà đi tiếp. Nhưng tôi thấy lưng bà, cái lưng còng ấy, đi thẳng hơn một chút.

Tháng Chín, chị Vân sang xưởng nhà tôi, mang theo bản hợp đồng mẫu của hợp tác xã. Chị bảo nếu cả xóm muốn vào hợp tác xã thì phải có người làm sổ, làm giấy, liên lạc với khách mua. Chị nhìn tôi. Cường nhìn tôi. Bọ đã chống nạng ra được tới hiên, cũng nhìn tôi.

Tôi bảo tôi chỉ làm được buổi chiều, vì buổi sáng tôi vẫn phải ngồi máy. Chị Vân cười, bảo buổi chiều là đủ.

Sáng hôm sau, bốn rưỡi, tôi nghe tiếng gõ cửa buồng. Mạ đứng đó, tay cầm một bó củi chè già.

– Ra đây. Mạ chỉ cho cái lửa.

Bà không nói nhiều. Bà chỉ bảo khi nước cạn tới ngấn này thì rút bớt củi, để lại hai thanh, khi nghe tiếng lách tách như mưa rơi lên lá chuối thì rút hẳn, ủ than. Bà cầm tay tôi đặt lên nắp nồi để tôi biết nó nóng đến chừng nào thì vừa.

Nồi cơm sáng hôm ấy hơi nhão. Mạ xới một bát, ăn hết, rồi xới thêm bát nữa.

Máng gà ngoài sân hôm ấy chỉ có cám.

— Hết —