Lứa chè xuân

Chương 1: Lứa chè xuân

– Thư sinh, cái anh đang hái là lá chè già, đem về chỉ có nấu nước tắm cho trâu.

Diêu Khắc Minh đứng thẳng lên giữa luống chè, tay cầm một nắm lá to bằng bàn tay, xanh thẫm, mép răng cưa. Cái rổ tre đeo bên hông anh đã đầy được một nửa. Cô gái nói câu ấy đứng ở luống bên cạnh, nón lá sụp xuống che nửa mặt, hai tay vẫn thoăn thoắt ngắt búp, không thèm nhìn anh lấy một lần.

– Lá nào chẳng là lá chè? – Minh hỏi.

– Thế người nào chẳng là người? – Cô gái hỏi lại. – Mà sao có người đi thi đỗ, có người đi thi trượt?

Minh chưa kịp nghĩ ra câu đáp thì cô gái đã đi sang luống khác. Anh nhìn theo cái lưng áo nâu nhòe sương, rồi nhìn xuống cái rổ đầy lá già của mình, và quyết định đổ hết ra.

Đó là buổi sáng thứ ba Minh ở đồi Mõ Gà. Anh hai mươi hai tuổi, con một ông đồ nghèo dưới huyện An Lạc, lên đây theo lời một người bạn của cha, thuê gian chái nhà bà Đồ Lanh để yên tĩnh ôn sách chờ kỳ thi Hương mùa thu. Bà Đồ Lanh góa chồng đã lâu, có một mảnh chè ba sào, thuê người hái theo công. Minh không có tiền trả đủ tiền trọ, nên xin bà cho đi hái chè mỗi sáng để trừ.

Tối hôm đầu tiên, anh ngồi bên đèn viết một bài thơ. Bài thơ khen búp chè như ngọc bích, sương sớm như hạt châu, người hái chè như tiên nữ giáng trần. Anh viết lên một mảnh giấy bản, thấy hay, đọc lại ba lần. Đến buổi sáng thứ ba, anh mới biết búp chè như ngọc bích thì phải hái thế nào.

Cô gái tên là Đào Thị Nhài, mười tám tuổi, con nhà Đào ở chân đồi. Cả đồi Mõ Gà ai cũng bảo Nhài hái chè nhanh nhất vùng, một buổi sáng được hai mươi cân búp tươi, gấp rưỡi người khác. Bà Đồ Lanh thuê Nhài hái mảnh chè của bà đã bốn năm.

Buổi trưa, Minh mang bát nước chè xanh ra gốc cây trám, chỗ những người hái chè ngồi nghỉ. Anh đặt bát nước xuống cạnh Nhài.

– Cô dạy tôi hái chè được không?

Nhài nhìn bát nước, rồi nhìn anh.

– Thư sinh hái chè làm gì? Mai kia đỗ đạt, làm quan, có người hái cho.

– Tôi không có tiền trả bà Đồ. Hái không được thì bà đuổi.

Nhài cầm bát nước lên uống một ngụm. Rồi nàng chìa ra trước mặt Minh một cành chè non.

– Nhìn đây. Cái búp nhọn ở đầu cành, cuộn tròn như con tôm, người ta gọi là tôm. Dưới tôm là hai lá non, mặt lá còn bóng, sờ vào mềm như tai mèo. Hái phải hái một tôm hai lá. Hái thêm lá thứ ba là chè già, sao lên đắng chát. Hái mỗi cái tôm là non quá, sao lên mất nước, chè nhạt như nước ốc.

– Một tôm hai lá – Minh nhắc lại.

– Ngắt bằng hai móng tay, không được bứt. Bứt là dập cuống, chè thâm.

Minh cầm cành chè, nhìn rất lâu. Rồi anh nói một câu mà mãi về sau Nhài vẫn còn nhớ:

– Thế thì cũng như chữ. Thêm một nét là sai, bớt một nét cũng sai.

Nhài không hiểu chữ. Nàng không biết chữ nào. Nhưng câu ấy, nghe cũng xuôi tai.

Chiều hôm ấy, lúc Nhài gánh chè về qua nhà bà Đồ Lanh, nàng thấy thư sinh ngồi ở hiên, trước mặt là một cành chè cắm vào cái ống bút. Anh không đọc sách. Anh đang ngồi đếm lá.

Hết lứa chè xuân, Minh đã hái được mỗi sáng sáu cân, búp đều, không dập. Nhài kiểm rổ của anh, bới lên bới xuống, không tìm được lá già nào. Nàng không khen. Nàng chỉ bảo anh hái chậm như bà cụ tám mươi.

Đêm cuối lứa xuân, mẻ chè cuối cùng được sao trên chảo gang nhà bà Đồ. Nhài đứng bên chảo, hai tay đảo chè, mồ hôi chảy ròng ròng. Minh ngồi bên bếp, giữ lửa cho đều. Anh hỏi nàng sao không đi học chữ.

– Con gái hái chè học chữ làm gì?

– Để ghi sổ. Bà Đồ bảo cô hái được bao nhiêu cân, cô có biết bà ghi đúng không?

Nhài đảo chè thêm mấy vòng. Mùi chè sao thơm lựng cả gian bếp.

– Bà Đồ thì ghi đúng. – Nàng nói. – Nhưng lái chè dưới chợ thì không.

Hôm sau, trước khi Nhài đến hái chè, trên cái cọc ở đầu luống có treo một mảnh giấy bản, trên đó có hai chữ viết to: Đào, Nhài. Dưới chữ Nhài có vẽ một bông hoa nhỏ năm cánh.

— Hết chương 1 —