Buổi họp họ

Chương 3: Buổi họp họ

Mồng tám tháng giêng, nhà thờ họ Nghiêm.

Năm ông trong họ ngồi trên chiếu giữa, ông trưởng họ Nghiêm Văn Quý ngồi đầu. Nghiêm Lục ngồi chiếu dưới, cuốn sổ của Đào đặt trước mặt. Đào ngồi ở góc, sát cửa. Bà Nghiêm ngồi trên ghế tựa cạnh bàn thờ, như mọi lần họp họ, vì bà là vợ cả của con trưởng ngành hai, người già nhất trong nhà.

Lục trình bày trước. Gã nói gọn, rõ, như đã tập nhiều lần. Đào là vợ góa của anh Tứ, sống trong nhà họ Nghiêm, ăn cơm nhà họ Nghiêm, nấu kẹo trong bếp họ Nghiêm. Mạch nha bán được tiền là nhờ nhà họ Nghiêm cho chỗ, cho củi, cho người ở. Theo lệ, của cải ấy là của chung. Gã xin họ chia: một nửa về ngành hai, tức là về mẹ gã và gã, nửa còn lại cho Đào giữ để thờ chồng.

Các ông trong họ gật gù. Ông trưởng họ quay sang Đào.

– Cháu có gì nói không?

Đào mở miệng. Nàng định nói về một quan tiền vay. Nhưng một quan tiền vay của mẹ chồng thì cũng là tiền nhà chồng. Lục sẽ nói thế. Các ông sẽ nghe thế.

Bà Nghiêm lên tiếng trước.

– Lục. Đưa cuốn sổ đây cho tao.

Lục ngập ngừng, rồi đứng dậy, đưa cuốn sổ cho mẹ. Bà Nghiêm không biết chữ. Bà lật tới trang đầu, đặt cuốn sổ lên bàn trước mặt ông trưởng họ, ngón tay gân guốc chỉ vào hai dấu son đỏ ở cuối trang.

– Bác Quý đọc giùm em dòng này.

Ông trưởng họ cúi xuống, đọc to:

– "Vay mẹ: một quan. Lãi mỗi tháng ba phân. Trả trong một năm. Mẹ bắt điểm chỉ." – Ông lật tiếp. – "Đã trả đủ một quan gốc, hai trăm mười đồng lãi." Lại điểm chỉ.

– Tiền nhà cho thì không lấy lãi. – Bà Nghiêm nói, chậm rãi, từng chữ một. – Tiền nhà cho thì không ai điểm chỉ. Cái này là tiền vay. Vay có lãi, trả đủ cả gốc cả lãi, có dấu tay của tao với dấu tay nó, ông trưởng họ làm chứng. Một quan ấy từ hôm trả xong là không còn dính gì tới nhà này nữa. Thứ còn lại là của nó làm ra bằng tiền của nó.

Ông trưởng họ nhìn hai dấu son, nhìn bà Nghiêm, rồi nhìn Lục.

– Còn củi. – Lục nói, giọng đã kém đi. – Còn bếp.

Bà Nghiêm thò tay vào ngực áo, lấy ra một cuộn giấy nhỏ khác, cũng có dấu son. Bà đặt lên bàn.

– Tiền củi, tiền thuê gian bếp, mỗi tháng năm mươi đồng. Nó trả tao đủ từ tháng mười tới tháng chạp. Tao cũng bắt nó điểm chỉ, vào giấy của tao. Giấy ông đồ viết, nó điểm chỉ mà có thèm đọc đâu. – Bà quay sang Đào. – Mày tưởng mỗi tháng mày đưa tao năm chục đồng là tiền gạo à?

Đào không nói được gì.

Cả gian nhà thờ im lặng. Năm ông trong họ nhìn nhau. Ông trưởng họ ho một tiếng, gập cuốn sổ lại, đẩy về phía Đào.

– Của cháu Đào là của cháu Đào. Họ không bàn nữa.

Lục đứng dậy, mặt đỏ gay, đi ra khỏi nhà thờ họ không chào ai. Bà Nghiêm nhìn theo con, rất lâu. Rồi bà nói, không biết với ai, giọng nhỏ hẳn đi:

– Nó nợ ngoài bến mười hai quan. Tao biết từ năm ngoái. Tao không cho nó lấy tiền của mày đi trả bạc. Lấy được một lần là lấy cả đời.

Tối hôm ấy, Đào bưng một bát chè mạch nha nấu với hạt sen lên buồng mẹ chồng. Bà Nghiêm ăn một thìa, đặt bát xuống.

– Ngọt quá. Mạch nha nấu với sen thì phải bớt nửa phần.

– Sao mẹ biết ạ?

Bà Nghiêm lặng đi một lúc, rồi kéo cái hòm gỗ dưới gầm phản ra. Trong hòm có một cái móc kéo kẹo bằng gỗ, đen bóng vì tay người cầm, và một cuốn sổ giấy bản cũ hơn cuốn của Đào nhiều, mép giấy đã quăn. Trang đầu cuốn sổ có một dòng chữ mờ, và một dấu son đã ngả màu nâu.

– Ngày xưa tao cũng nấu mạch nha. – Bà nói. – Bố chồng tao lấy hết, bảo là của chung. Tao không có giấy.

Bà gấp cuốn sổ cũ lại, đặt vào tay Đào.

– Mày giữ. Năm nào nấu kẹo Tết thì nấu thêm một mẻ, cái mẻ kéo chậm. Tao thích ăn kẹo kéo chậm.

Đào cầm cuốn sổ cũ về buồng. Đêm ấy, nàng mở cuốn sổ mới của mình, lật sang trang mới, ghi một dòng.

Chi: mỗi năm một mẻ kẹo kéo chậm, cho mẹ. Không lấy tiền. Không cần điểm chỉ.

— Hết —