Một quan tiền vay

Chương 1: Một quan tiền vay

Vay mẹ: một quan. Lãi mỗi tháng ba phân. Trả trong một năm. Mẹ bắt điểm chỉ.

Lã Thị Đào ghi dòng ấy vào trang đầu cuốn sổ giấy bản, bằng nét chữ học lỏm được khi còn đi bán hàng cho hiệu thuốc Bắc ngoài trấn. Mực đã khô mà tay nàng vẫn chưa thôi run.

Bà Nghiêm ngồi trên phản, nhai trầu bỏm bẻm, nhìn con dâu ghi xong mới thò ngón tay cái ra, chấm vào hộp son, ấn xuống dưới dòng chữ. Rồi bà chìa hộp son cho Đào.

– Điểm chỉ vào. Cả hai đứa.

– Mẹ ơi, mẹ con với nhau…

– Mẹ con với nhau thì càng phải giấy trắng mực đen. – Bà nói, nhổ bã trầu vào cái ống nhổ bằng đồng. – Không điểm chỉ thì thôi, tao cất tiền đi.

Đào điểm chỉ.

Chồng nàng, Nghiêm Tứ, chết đuối mùa thu năm ấy, khi chiếc đò chở muối của anh lật ở khúc sông Thanh Khê chảy xiết. Anh để lại cho nàng một căn buồng trong nhà mẹ đẻ của anh, một cái giường tre, và không gì nữa. Không con cái. Theo lệ ở trấn Thanh Khê, góa phụ không con thì hoặc ở lại thờ chồng, hoặc về nhà mẹ đẻ. Nhà mẹ đẻ Đào ở tận huyện Lạc Sơn, cha mẹ đã mất, anh trai đã có vợ con đông đúc. Đào ở lại.

Ở lại thì phải ăn. Nàng không muốn ăn cơm của nhà chồng mà không làm gì. Còn chú em chồng, Nghiêm Lục, hai mươi hai tuổi, đã nói thẳng ở bữa cơm: nhà này nuôi thêm một miệng ăn không phải máu mủ thì nuôi được bao lâu.

Thứ Đào biết làm là mạch nha. Mẹ đẻ nàng nấu mạch nha bán ở chợ Lạc Sơn hai mươi năm. Lúa mạch ngâm cho nảy mầm, phơi khô, nghiền nát. Gạo nếp nấu thành cháo loãng. Trộn mầm lúa mạch vào cháo nếp, ủ ấm qua đêm, cháo sẽ tự ngọt ra như có ai đổ đường vào. Lọc lấy nước ngọt, nấu cạn trên lửa nhỏ một ngày một đêm, quấy liên tục, ra một thứ nước kẹo sánh, vàng óng như hổ phách. Để nguyên thì ăn với bánh đa. Kéo trên móc gỗ cho trắng ra, cắt khúc, lăn qua bột gạo rang, thì thành kẹo kéo.

Một quan tiền vay của mẹ chồng, Đào mua hai đấu lúa mạch, năm đấu gạo nếp, một cái nồi đồng cũ ở hiệu đồ nát, một bó củi. Còn thừa bốn mươi đồng.

Mẻ đầu tiên nàng nấu cháy đáy. Mẻ thứ hai thì được.

Phiên chợ mồng một tháng mười, nàng mang hai mươi gói kẹo kéo bọc lá dong ra chợ trấn Thanh Khê, ngồi ở góc chợ cạnh hàng bánh đúc. Mỗi gói hai đồng. Người mua đầu tiên là một thằng bé chăn vịt, chân còn dính bùn, cầm hai đồng xu nóng hổi trong lòng bàn tay như sợ nó bay mất. Nó bóc lá dong ngay giữa chợ, cắn một miếng, kẹo giòn vỡ rắc một tiếng, bột gạo rang rơi lả tả xuống áo. Nó đứng nhai, mắt nhắm tịt, rồi chạy biến đi. Một lúc sau nó quay lại, dắt theo hai đứa em và bà nội. Bà bán bánh đúc ngồi cạnh nhìn cảnh ấy, cười móm mém, bảo: con bé này có duyên chợ. Bà mua một gói cho cháu, rồi lấy thêm một gói, bảo để dành ăn với nước chè xanh.

Hai mươi gói hết lúc gần trưa.

Tối hôm ấy nàng ghi vào sổ: Thu, bốn mươi đồng. Rồi nàng đếm ra ba đồng, mang lên phản đặt trước mặt mẹ chồng.

– Tiền lãi tháng đầu, mẹ ạ.

Bà Nghiêm cầm ba đồng lên, đếm lại, cất vào túi. Bà không nói gì. Nhưng tối hôm ấy, lúc Đào đi qua buồng bà, nàng nghe bà ho, rồi nghe bà lục cục mở cái hòm gỗ dưới gầm phản, như đang cất thứ gì.

Nghiêm Lục đứng ở hiên, nhìn theo Đào, bĩu môi.

– Mẹ tôi lấy lãi cả con dâu góa. Cả xóm này chưa thấy ai thế.

— Hết chương 1 —