Sáu giờ sáng

Chương 1: Sáu giờ sáng

Sáu giờ sáng, trước khi nhóm bếp, trước cả khi tưới chậu húng quế mà người quen trong Nam gửi ra, bà Duyến làm việc đầu tiên của mỗi ngày: cạo vôi.

Cái bình vôi của bà to bằng quả bưởi, men nâu đã ngả màu gan gà, thân tròn, quai cong trên đỉnh như cái quai giỏ. Mẹ chồng bà để lại cho bà năm bảy mươi hai, lúc bà về làm dâu, và trước đó bà cụ đã dùng nó ba mươi năm. Cái miệng bình ngày xưa to bằng cái chén, giờ chỉ còn lọt một đầu ngón tay. Năm mươi tư năm, mỗi lần quệt vôi, cái que tre để lại một ít vôi ở mép miệng. Vôi khô lại, đóng thành vỏ, lớp này chồng lớp kia, dày lên mỗi năm một chút, như vỏ hàu bám cột cầu. Lớp vỏ ấy không đều. Nó dày hẳn về phía bên phải, phía bàn tay phải của người quệt, và ở chỗ dày nhất nó cong vào trong, nhẵn bóng, vàng ngà như ngà voi.

Bà Duyến cạo bớt lớp vôi mới bằng cái que tre, đủ để miệng bình còn thở, rồi đặt nó lên góc chõng, chỗ quen của nó.

– Bình vôi nhà ai dùng lâu thì miệng nó hẹp lại. – Bà vẫn nói với con Vân. – Như miệng người già, càng già càng ít nói.

– Thế đến lúc nó kín hẳn thì sao bà?

– Thì người ta mang ra đặt ở gốc đa đầu đình. Bình vôi không vứt, không bán. Nó ở với nhà mình mấy chục năm, nó biết hết chuyện nhà mình.

Đêm hai mươi sáu tháng Chạp năm bảy mươi hai, khi bom rải xuống phố Khâm Thiên chỉ cách đầu ngõ mấy trăm mét, mẹ chồng bà ôm cái bình vôi này chui xuống hầm. Không ôm cái đài, không ôm cái phích, ôm cái bình vôi. Sáng ra, cả dãy nhà đầu phố sập, bụi gạch trắng xoá, bà cụ chui lên, phủi bụi trên quai bình, quệt một que vôi, têm một miếng trầu, ngồi nhai giữa đống đổ nát. Bà Duyến hồi ấy hai mươi mốt tuổi, mới về làm dâu được nửa năm, đứng nhìn mẹ chồng mà không hiểu. Phải mấy chục năm sau, khi chính bà ngồi giữa chõng chè mỗi sáng, cạo vôi trước khi làm bất cứ việc gì, bà mới hiểu. Người ta giữ lại một cái thói quen nhỏ để biết mình vẫn còn là mình.

Hai tuần trước, cái bình vôi ấy suýt nữa đã không còn ở góc chõng.

Một buổi chiều, có một ông khách lạ ngồi xuống chõng, gọi trà mạn. Ông ngoài sáu mươi, tóc bạc chải ngược, áo len cổ lọ, đeo kính gọng đồi mồi, nói giọng Hà Nội cũ, chậm và sang. Ông giới thiệu tên Quang, chơi đồ gốm cổ bốn mươi năm. Ông nhìn cái bình vôi rất lâu, rồi xin phép cầm lên, xoay xoay dưới nắng, lấy móng tay cái gẩy gẩy vào lớp vôi ở miệng.

– Bình vôi Bát Tràng, cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn. – Ông nói. – Cụ để lại cho cháu ba mươi triệu, cụ bán không?

Cả chõng im phăng phắc. Bà Hằng đang bóc tỏi rơi cả củ tỏi xuống đất. Ông Kế xe ôm sặc nước chè.

– Không bán. – Bà Duyến nói, cầm cái bình vôi đặt lại chỗ cũ. – Bình vôi không bán.

Ông Quang cười, không nài, để lại một tấm danh thiếp có số điện thoại, bảo cụ đổi ý thì gọi. Rồi ông trả tiền, hai mươi nghìn cho một ấm trà mạn bảy nghìn, không lấy tiền thừa.

Ba ngày sau, cả ngõ Thổ Quan biết cái bình vôi của bà Duyến đáng giá ba mươi triệu. Một tuần sau, cả ngõ lục lọi gác xép, gầm giường, tìm xem nhà mình còn cái bình, cái điếu, cái ấm nào từ thời ông bà.

Sáu rưỡi sáng nay, bà Hằng chạy sang chõng, mắt sáng như đèn, hai tay ôm một cái bình vôi bọc trong cái khăn mặt.

— Hết chương 1 —