Ba Toản: cái đũa cả mòn sai bên

Chương 1: Ba Toản: cái đũa cả mòn sai bên

Con robot đứng ở đầu quan tài, hai tay chắp trước bụng, quay cái đầu bạc trắng về phía ba anh em tôi và nói bằng cái giọng ồm ồm như giọng ông từ giữ đình:

– Theo kịch bản của người đặt lễ, tôi sẽ không hô di quan cho tới khi ông Võ Văn Lũy, ông Võ Văn Toản và bà Võ Thị Nhành cùng nấu xong một mẻ kẹo dừa trong lò nhà mình. Giờ di quan đã định là bảy giờ năm mươi sáng mai, giờ Thìn. Còn mười một tiếng.

Tôi đang cầm nắm nhang, khói cay xè mắt. Anh Hai đứng bên trái tôi, mặc áo sơ mi trắng quần tây, đeo khăn tang sơ sài như đeo cà vạt. Út Nhành đứng bên phải, mới về tới chiều nay, mặt còn hằn vết gối của chuyến bay mười sáu tiếng. Ba anh em nhìn nhau. Mười năm nay, đây là lần đầu tôi đứng gần anh Hai tới mức nghe được mùi nước hoa của ổng.

– Cái gì? – Anh Hai nói. – Kịch bản nào?

– Kịch bản lễ tang đã được người đặt lễ đăng ký và thanh toán trước, ba năm hai tháng trước. – Con robot nói. – Tôi được thuê để thực hiện đúng kịch bản. Gia đình có quyền hủy dịch vụ. Nếu hủy, tôi sẽ rời đi, phần lễ còn lại gia đình tự lo.

Ở cồn Phú Lạc này, mấy năm nay nhà nào có đám cũng thuê một con robot dẫn lễ. Thầy cúng thật thì già hết rồi, thanh niên lên phố hết rồi, không ai còn thuộc bài văn tế, không ai biết lúc nào lạy, lúc nào khóc, lúc nào hô. Con robot thuộc hết. Nó cao hơn người một cái đầu, thân bọc vải đen như áo thụng, giọng đọc văn tế nghe muốn rớt nước mắt. Gói rẻ nhất là ba ngày, đọc văn tế, điều khiển nhạc, nhắc giờ, đón khách. Gói đắt nhất cho phép người còn sống đặt trước kịch bản cho đám tang của chính mình, muốn hát bài gì, muốn mời ai, muốn đọc câu gì, muốn ai đứng chỗ nào. Người ta bảo cái gói đó dành cho mấy ông già khó tính.

Ba tôi là ông già khó tính nhất cồn Phú Lạc.

Hai ngày đầu, con robot làm không sai một li. Nó đứng ở cửa đón khách, đọc tên từng người, nhắc con cháu ra lạy đáp lễ. Nó đọc văn tế bằng cái giọng ngân nga khiến mấy bà già trong xóm khóc mùi. Nó nhắc giờ cúng cơm, giờ thay nhang, giờ đổi ca thức canh quan tài. Tôi ngồi ở mâm phía ngoài với mấy ông bạn của ba, anh Hai ngồi mâm phía trong với mấy người khách trên thủ phủ xuống. Hai anh em gắp chung một đĩa gà luộc mà không ai nhìn ai. Út Nhành chưa về.

Chiều ngày thứ hai, ông Tư Bến tới. Ông là bạn nấu kẹo với ba từ hồi hai ông còn trai trẻ, giờ chín mươi mốt tuổi, mắt mờ, đi phải chống cây gậy tre. Ông thắp nhang, lạy ba lạy, rồi ngồi xuống cái ghế cạnh quan tài, đưa mắt nhìn quanh bàn thờ.

– Kẹo đâu? – Ông hỏi.

– Dạ, kẹo gì ông?

– Đám ông Sáu Thẩm mà không có kẹo dừa trên bàn thờ. – Ông Tư Bến lắc đầu. – Hồi bà Sáu mất, ổng thức trắng một đêm nấu mẻ kẹo để cúng. Giờ ổng mất, con ổng không đứa nào nấu.

Tôi định nói bên xưởng con có kẹo, để con chở qua. Rồi tôi ngậm miệng. Ông Tư Bến ngồi thêm một lúc, rồi chống gậy về. Con robot đứng ở góc nhà, hai con mắt đèn vàng nhìn theo ông.

Ông Sáu Thẩm nấu kẹo dừa năm mươi hai năm, trong cái chái bếp lợp lá dừa nước sau nhà. Cái lò đắp bằng đất sét trộn rơm, hai miệng, đốt bằng gáo dừa khô. Cái chảo gang to như cái nia. Ông không dùng máy. Cả cồn này đã chuyển hết sang máy khuấy tự động từ hồi tôi còn đi học, chỉ có ông là đứng khuấy bằng tay, bằng một cái đũa cả làm từ thân cây dừa già, dài gần một sải.

Tôi là người đầu tiên bỏ cái lò của ông. Năm hai mươi lăm tuổi, tôi vay tiền mở xưởng kẹo dừa bên kia sông, có máy khuấy, máy cắt, máy gói, mỗi ngày ra hai tạ kẹo. Ba tôi tới xưởng một lần, đứng nhìn cái máy khuấy quay tròn trong nồi inox, nói một câu: "Kẹo gì mà không có mùi khói". Rồi ông về. Mười bốn năm, ông không bước qua cổng xưởng tôi lần nào nữa.

– Tôi hủy. – Anh Hai nói. – Hủy dịch vụ. Mấy cái trò này ai mà...

– Anh Hai. – Út Nhành nắm tay áo ổng. – Của ba đặt mà.

Anh Hai đứng im. Hai mươi bốn năm trước, anh Hai cãi ba một trận lớn rồi lên thủ phủ đi học, sau làm cho một công ty bất động sản, lấy vợ trên đó, mười năm nay Tết cũng không về. Tháng trước, khi ba còn nằm viện, anh Hai gửi cho tôi một tin nhắn: có một công ty du lịch muốn mua đất nhà mình làm khu nghỉ dưỡng, giá tốt, cái lò cũ đó phá đi cũng được. Tôi không trả lời. Tôi không trả lời không phải vì tôi giữ cái lò. Tôi không trả lời vì tôi không có quyền gì để nói về cái lò ấy.

– Đi. – Út Nhành nói. – Ba anh em mình đi nấu.

Cái chái bếp sau nhà tối om, mùi tro nguội lẫn mùi mạng nhện. Tôi bật đèn pin. Cái lò đất vẫn ở đó, hai miệng lò đen sì, cái chảo gang úp ngược lên trên. Một bao gáo dừa khô dựng ở góc. Mấy cái khay gỗ, mấy cái dao cắt kẹo, một chồng giấy bóng kính đã ngả vàng. Dựa vào vách lá là cái đũa cả.

Tôi cầm nó lên. Nó nặng hơn tôi nhớ. Cái thân gỗ dừa sẫm màu, bóng lên vì năm mươi năm mồ hôi tay. Ở đầu dưới, chỗ cắm vào chảo kẹo, nó mòn vẹt đi, mòn thành một cái vát xéo như lưỡi xẻng.

Tôi lật nó qua lại dưới đèn pin, rồi đứng sững.

Nó mòn bên trái.

Ba tôi thuận tay phải. Cả đời ông cầm đũa cả bằng tay phải, đứng bên phải cái chảo, khuấy theo chiều kim đồng hồ. Một cái đũa khuấy bằng tay phải năm mươi năm thì phải mòn bên phải. Tôi biết, vì cái máy khuấy ở xưởng tôi cũng mòn cánh theo đúng một chiều.

Cái đũa này mòn bên trái, mòn sâu, như đã có một người thuận tay trái khuấy bằng nó suốt nhiều năm.

– Cái gì vậy anh Ba? – Út Nhành hỏi.

– Không có gì. – Tôi nói. Tôi dựng cái đũa lại vào vách.

Anh Hai đứng ở cửa chái, tay đút túi quần, mặt quay đi chỗ khác. Ổng không bước vô.

– Rồi công thức đâu? – Ổng hỏi. – Ai biết công thức?

Ba anh em nhìn nhau trong cái chái bếp tối. Út Nhành lắc đầu. Hồi ba còn nấu, Út Nhành còn nhỏ, chỉ ngồi gói kẹo. Tôi thì có đứng phụ, nhưng chỉ phụ nạo dừa, vắt nước cốt, canh lửa. Ba tôi không bao giờ cho ai nêm. Đường bao nhiêu, mạch nha bao nhiêu, nước cốt nhất nước cốt nhì bao nhiêu, nấu tới lúc nào thì nhắc xuống, ông giữ trong đầu, không viết ra đâu hết. Xưởng của tôi dùng công thức của máy, công thức của người ta bán.

– Con robot. – Út Nhành nói, quay ra ngoài. – Ông biết công thức của ba con không?

Con robot đứng ở cửa sau, cái đầu bạc trắng cúi xuống để khỏi đụng mái lá.

– Kịch bản của người đặt lễ không có công thức. – Nó nói. – Kịch bản chỉ ghi: "Ba đứa tự nấu. Đứa nào nhớ thì nhớ."

— Hết chương 1 —