Giờ Dần ở cổng trường thi

Chương 2: Giờ Dần ở cổng trường thi

Trường thi Hương ở kinh thành mở cổng lúc giờ Dần. Đêm trước, sĩ tử đã kéo đến ngồi kín cả bãi đất trước cổng, mỗi người một cái lều cuộn, một tráp đựng bút nghiên, một giỏ cơm nắm. Hàng nghìn ngọn đuốc. Tiếng người gọi nhau, tiếng ho, tiếng lính quát.

Tôi đã không định đến. Tối hôm trước, tôi ngồi trong tiệm nhìn ông Mộc Hàn lau dọn bàn mài, và nói với ông rằng con không làm gì được nữa, luật là luật, kính là của anh ta, đi hay không là anh ta chọn. Ông Mộc Hàn không nói gì. Ông cất từng viên đá mài vào hộp, xếp theo thứ tự từ thô đến mịn, như ông vẫn làm bốn mươi năm nay. Rồi ông bảo:

– Con dấu đá cha khắc cho nhà quan, nếu ai đó đem đi đóng vào giấy giả, người ta sẽ hỏi ai khắc. Cha phải đứng ra. Đồ mình làm ra, mình phải đứng sau nó.

Ông khoác áo, cầm cây đèn lồng, đi trước. Tôi đi theo.

Tôi đứng ngoài hàng rào tre, cạnh ông Mộc Hàn. Lăng Tử Kỳ đứng trong hàng sĩ tử, cách tôi chừng mười bước. Anh ta không đeo kính. Đôi kính nằm trong cái túi vải nhỏ giắt ở thắt lưng.

Tôi đã khuyên anh ta để kính lại. Anh ta không chịu.

– Không có kính thì tôi đọc đề sai, – anh ta nói. – Đọc đề sai thì cũng như không thi. Bị đuổi thì ba khoa không thi. Đằng nào cũng thế, thà mang vào.

Cổng mở. Sĩ tử lần lượt đi qua hai hàng lính khám. Lính khám mở tráp, lật giỏ cơm, bóp từng nắm cơm xem có giấy bên trong, sờ người từ cổ áo xuống gấu quần. Ai có gì lạ thì bị kéo ra một bên, nơi một viên giám thị già ngồi trên ghế cao, cạnh một cái bàn đặt đèn dầu. Người ta bảo ông là quan Đề điệu, người đứng đầu trường thi khoa này, nổi tiếng nghiêm đến mức khoa trước đuổi cả cháu ruột.

Tôi đứng xem được chừng một khắc thì thấy người đầu tiên bị kéo ra. Một sĩ tử trẻ, áo vải thâm. Người lính bóp nắm cơm của anh ta, và từ trong nắm cơm lòi ra một cuộn giấy nhỏ bằng ngón tay út, chữ viết li ti. Anh ta quỳ xuống, không nói một lời. Viên giám thị nhìn cuộn giấy, phẩy tay. Hai người lính xốc nách anh ta ra khỏi hàng, đi qua chỗ tôi đứng. Tôi nghe anh ta lẩm bẩm tên một làng nào đó, như người ta đọc tên một nơi mình sẽ không dám về.

Ông Mộc Hàn nắm lấy cổ tay tôi. Bàn tay ông lạnh ngắt.

Đến lượt Lăng Tử Kỳ. Người lính khám sờ thắt lưng, thấy cái túi vải, rút ra, mở. Đôi kính rơi vào lòng bàn tay hắn, hai mắt thạch anh lấp lánh dưới đuốc.

– Kính! – hắn hô lên.

Lăng Tử Kỳ bị kéo ra. Người lính đưa đôi kính cho viên giám thị. Viên giám thị chừng sáu mươi tuổi, râu bạc, ông cầm đôi kính lên, giơ ra xa hết cánh tay, nheo mắt. Rồi ông giơ nó lên ngọn đèn dầu.

Và ông thấy cái bọt khí ở mép mắt kính bên trái. Một chấm nhỏ, tròn, hắt bóng đen trên lòng bàn tay ông.

– Chữ, – ông nói. – Có chữ giấu trong này.

Tôi không biết mình đã chui qua hàng rào tre bằng cách nào. Tôi chỉ nhớ hai người lính chặn tôi lại, và tôi hét lên, to hơn bất cứ lần nào trong đời:

– Bẩm quan, đấy không phải chữ! Đấy là bọt trong đá! Con là người mài đôi kính ấy!

Viên giám thị nhìn tôi. Ông phẩy tay cho lính buông tôi ra.

– Ngươi là ai?

– Con là Mộc Cẩm Tú, con gái thợ ngọc Mộc Hàn phố Thạch Thủy. Đôi kính ấy con mài. Quan cho con nói ba câu. Nói xong, quan xử thế nào con cũng chịu.

Ông im lặng một lúc. Sau lưng tôi, hàng sĩ tử đã dừng lại, cả nghìn người nhìn về phía cái bàn đèn dầu. Ông gật đầu.

— Hết chương 2 —