Hai nửa của một mảnh sắt

Chương 3: Hai nửa của một mảnh sắt

Sáu giờ sáng, xe của hạt dừng ở cổng xưởng. Anh Hội ôm cái máy dò kim loại bọc vải bạt, đi theo sau là A Rin, và sau A Rin là một người không ai mời: già A Pên, mặc áo chàm, chân vẫn đất, ngồi xe máy của cháu xuống phố từ ba giờ sáng.

– Già muốn coi, – A Rin nói, mặt hơi ngại. – Em cản không được.

Thắng ra mở cổng, tóc còn ướt. Anh ta nhìn cái máy dò, rồi nhìn ông già, và lần đầu tiên từ hôm qua, Xiêm thấy anh ta không biết phải để tay vào đâu.

– Bên em chưa nhận được giấy gì về việc kiểm tra thêm, – Thắng nói.

– Gỗ đang trong thời hạn tạm giữ để xác minh, anh, – Xiêm đưa tờ quyết định ra. – Bên em xác minh bằng mắt, bằng thước, giờ thêm cái máy. Không cưa, không đục gì của anh. Có anh đứng chứng kiến, có ghi hình.

Anh Hội bật máy. Tiếng rè rè đều đều vang lên trong buổi sáng yên ắng. Anh rê đầu dò dọc thân khúc gỗ lớn, bắt đầu từ đầu sơn đỏ, chậm rãi, như người ta là quần áo. Hai tấc. Ba tấc. Máy vẫn rè rè.

Bốn tấc rưỡi. Tiếng máy vọt lên thành một tiếng kêu cao, gắt, rồi tắt khi đầu dò trượt qua. Anh Hội lùi đầu dò lại. Lại kêu. Anh rê ngang, rê dọc, khoanh một vùng bằng bàn tay, dùng phấn sáp vạch một vòng tròn trên vỏ cây.

– Có, – anh nói. – Không lớn. Cỡ đầu ngón cái. Nằm sâu, chừng một gang tay.

Xiêm quay sang Thắng.

– Anh giải thích giùm em, gỗ tận thu lòng hồ, sao trong thân có sắt?

Thắng nhún vai. Anh ta đã kịp lấy lại vẻ điềm tĩnh, và Xiêm phải công nhận anh ta lấy lại nhanh.

– Cây rừng thì trong thân có đủ thứ, chị. Đinh người ta đóng làm dấu, dây thép quấn, có khi là đạn săn. Rừng bên lòng hồ ngày xưa cũng là chiến trường. Bên đó cũng bị bom. Chị chứng minh sao được miếng sắt đó là của cây trên núi chị?

Câu đó đúng. Xiêm đã nghĩ tới nó lúc nửa đêm. Một mảnh kim loại trong thân cây chưa nói lên điều gì cả. Cả dãy núi này năm mươi năm trước từng bị cày nát, có biết bao nhiêu cây mang mảnh pháo trong người.

Nhưng không phải cây nào cũng có một người còn giữ nửa kia.

Họ lập biên bản, gọi thêm công an phường và đại diện bên tận thu tới chứng kiến. Quá trưa, giám định viên từ tỉnh lên, đem theo cưa xích và một chiếc máy quay. Khúc gỗ được cưa ngang ở hai tấc phía ngoài vòng phấn, rồi cưa thêm một nhát nữa phía trong, tách ra một đoạn dày chừng ba tấc. Mặt cắt mới hiện lên vàng óng, các vòng tuổi khít như vân tay, và ở một bên, cách vỏ chừng mười lăm phân, các vòng gỗ uốn cong một cách khác thường, ôm lấy một đốm sẫm màu.

Giám định viên đếm vòng tuổi từ vỏ vào tới đốm sẫm ấy, hai lần, rồi cho một người khác đếm lại. Năm mươi tư.

Ông ghi số đó vào biên bản, đặt bên cạnh tấm ảnh mặt cưa dưới gốc cây trên núi, nơi cũng ở vòng thứ năm mươi tư có một vết thương đã liền.

– Vòng tuổi khớp, – giám định viên nói. – Nhưng khớp số vòng thì nhiều cây cùng tuổi cũng khớp. Cái này chưa đủ.

Họ đục rất chậm, bằng đục tay, theo hướng ống kính máy quay chỉ. Mùi pơ mu bốc lên nồng tới mức cay mắt. Tới một lúc, mũi đục chạm vào một thứ cứng và phát ra tiếng cạch khô khốc. Người thợ đặt đục xuống, dùng dao nhọn khều. Một mảnh kim loại rơi ra lòng bàn tay ông, màu nâu sẫm, gỉ ít hơn nửa kia vì đã nằm năm mươi tư năm trong lòng gỗ đầy nhựa, không gặp gió, không gặp nước. Một cạnh lởm chởm như răng cưa.

Già A Pên đứng dậy. Suốt buổi sáng ông ngồi trên một khúc gỗ dưới hiên, không nói gì, cũng không uống chén trà Thắng rót. Giờ ông đi tới, tháo sợi dây gai trên cổ, gỡ mảnh sắt của mình ra, đưa cho giám định viên.

Không ai trong sân nói gì. Giám định viên đặt hai mảnh sắt lên một tờ giấy trắng trải trên mặt khúc gỗ, xoay một mảnh, xoay mảnh kia. Ông dịch chúng lại gần nhau. Những cái răng cưa lởm chởm ở hai cạnh gãy lồng vào nhau, chỗ lồi khớp chỗ lõm, như hai nửa của một cái bánh bẻ đôi. Ông soi bằng kính lúp. Ông chụp ảnh từ ba phía. Rồi ông ngẩng lên nhìn Thắng, không nói, chỉ nhìn.

Thắng đứng im rất lâu. Rồi anh ta ngồi xuống bậc hiên, cạnh chỗ ông già vừa ngồi, hai bàn tay đan vào nhau.

– Cái cây đó đứng chỗ nào, tôi thật sự không biết, – anh ta nói, giọng khàn đi. – Người ta đưa gỗ tới, đưa giấy tới. Tôi biết là giấy mượn. Tôi biết. Nhưng tôi không biết nó là cây có người.

Câu nói ấy lạ tai, Xiêm nhớ mãi về sau. Cây có người. Như thể nếu cây không có ai nhớ, thì nó không đáng kể.

Hồ sơ được chuyển sang cơ quan điều tra công an tỉnh cùng ngày. Một tuần sau, người ta lần ra đường dây mượn giấy tận thu: bốn người, một xe máy chế, hai chiếc cưa xích giấu trong một chòi rẫy bỏ hoang, và một cán bộ ký khống biên bản ở công trình bên kia núi. Thắng khai hết, khai rõ, khai cả số tiền anh ta trả cho từng khối gỗ. Bộ bàn thờ pơ mu không bao giờ được đóng.

Xiêm gặp lại già A Pên vào cuối tháng, khi cô lên núi cắm biển ở chỗ cái gốc. A Rin đã kể với cô rằng hai mảnh sắt giờ là vật chứng, phải nằm trong kho của cơ quan điều tra cho tới khi vụ án xong. Ông già biết. Ông không đòi.

Ông ngồi xổm cạnh gốc cây, như hôm đầu. Cổ áo ông trống trơn, sợi dây gai không còn. Ông rờ ngón tay lên cái sẹo lồi trên vỏ.

– Già có buồn không, già? – Xiêm hỏi.

Ông nghĩ một lúc. Rồi ông lắc đầu, chỉ vào bãi dương xỉ nơi thân cây từng đổ xuống. Ở đó, giữa đám lá bẹp, một mầm pơ mu non chừng một gang tay đã mọc lên từ hạt rụng năm nào, xanh, thẳng, lá vảy li ti như cành hoàng đàn thu nhỏ.

– Năm mươi năm tôi đeo nó, – ông nói. – Giờ hai nửa nằm chung. Tôi để nó yên.

Ông đứng dậy, chống gậy trúc, đi xuống dốc, không ngoái lại. Xiêm ngồi lại thêm một lúc, nghe sương nhỏ giọt từ tán đỗ quyên xuống mặt cưa, nơi nhựa đã khô thành một lớp vàng trong như mật ong.

— Hết —