Cây bị thương

Chương 1: Cây bị thương

Mặt cưa còn rịn nhựa. Phan Thị Xiêm áp lòng bàn tay lên, thấy dính, thấy mát, và mùi pơ mu xộc lên mũi hăng như dầu gió.

– Ba ngày, – A Rin nói. – Không quá ba ngày đâu chị. Nắng một tuần là mặt cưa khô trắng.

Gốc cây rộng hơn cái nong phơi lúa. Xiêm bước một vòng quanh nó, đếm được mười một bước chân. Sương trên dãy Ngọc Linh còn chưa tan, những thân đỗ quyên quanh đó đứng ướt sũng, rêu trên đá xanh như vừa sơn. Chỗ cái cây đổ xuống, tán rừng thủng một lỗ lớn, ánh sáng rơi thẳng xuống một bãi dương xỉ bẹp dúm. Không có cành, không có ngọn. Người ta đã chặt cành ngay tại chỗ, kéo thân đi, rồi lấy lá mục phủ lên vết kéo. Phủ khéo, nhưng không khéo bằng con mắt A Rin, cậu kiểm lâm người Xơ Đăng hai mươi bốn tuổi, lớn lên ở cái làng dưới chân dốc kia.

– Họ xẻ ra khúc ngắn trên này, – A Rin chỉ những vụn mùn cưa vàng lẫn trong lá. – Rồi chuyển bằng xe máy chế, đi đường mòn hái sâm của người ta. Đêm đi, không đèn.

Xiêm đo đường kính gốc, đọc to cho A Rin ghi. Một mét sáu mươi tư. Cô chụp ảnh mặt cưa từ bốn phía, chụp các vòng tuổi sát vỏ, đánh dấu tọa độ. Rừng đặc dụng, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt. Cây này không có trong bất cứ hồ sơ khai thác nào, vì ở đây không ai được phép khai thác cái gì cả.

Một tiếng tằng hắng vang lên sau lưng họ. Ông già đứng ở mép bãi dương xỉ, khoác tấm áo chàm cũ, chân đất, tay chống cây gậy trúc đã lên nước bóng. Ông đứng đó bao lâu rồi Xiêm không biết.

– Già A Pên, – A Rin nói khẽ. – Ông nội bạn em. Già biết cây này.

Ông già đi tới, chậm rãi, không nhìn ai, chỉ nhìn cái gốc. Ông đặt cây gậy xuống, rồi ngồi xổm cạnh mép vỏ, đưa ngón tay rờ dọc theo một chỗ vỏ cây sần lên như cái sẹo lồi trên da người. Ông nói một tràng tiếng Xơ Đăng, giọng trầm và đều, như đang nói với cái cây chứ không phải với hai người đứng đó.

– Già nói gì vậy em?

A Rin im một lúc mới dịch.

– Già nói: cây bị thương, cây không chết. Người tới thì cây chết.

Ông già ngẩng lên nhìn Xiêm. Tiếng Kinh của ông chậm, mỗi chữ đặt xuống cẩn thận như đặt chân trên đá trơn.

– Năm bảy hai, tôi dẫn đường cho bộ đội qua núi này. Pháo bắn. Tôi với hai người nằm dưới gốc này. Một miếng sắt bay tới, cắm vô thân cây, chỗ này. – Ông gõ ngón tay lên cái sẹo. – Cây đỡ cho tôi. Không có cây, miếng sắt cắm vô đầu tôi.

Ông lần tay vào cổ áo, kéo ra một sợi dây gai đã đen bóng. Đầu sợi dây buộc một mảnh kim loại nhỏ bằng hai đốt ngón tay, sần sùi, gỉ sét đã lì lại thành màu nâu sẫm, một cạnh lởm chởm như răng cưa.

– Tôi lấy dao cạy ra được một nửa. Nửa kia gãy, nằm trong cây. Sâu lắm, dao không tới. Năm mươi năm tôi đeo nửa này. Nửa kia cây giữ.

Xiêm nhìn mảnh sắt. Cô muốn chụp nó, nhưng không biết có nên giơ máy lên trước mặt ông già không. A Rin hiểu ý, nói gì đó bằng tiếng Xơ Đăng. Ông già gật, cầm mảnh sắt đặt lên lòng bàn tay mình, giơ ra cho cô chụp, như người ta đưa một món đồ thờ cho khách xem, không cho cầm.

Chiều hôm đó, khi hai người xuống tới trạm, Xiêm mở ảnh mặt cưa ra phóng to trên máy tính. Chỗ ứng với cái sẹo trên vỏ, cô đếm vòng tuổi vào phía trong. Năm mươi tư vòng thì gặp một vệt sẫm màu, méo mó, nơi các vòng gỗ uốn cong ôm lấy một vết thương cũ. Hai nghìn không trăm hai mươi sáu trừ năm mươi tư. Một nghìn chín trăm bảy mươi hai.

Đường kẻ của vết thương ấy đi từ ngoài vào, rồi biến mất trong thân cây phía trên mặt cưa. Có nghĩa là thứ gì nằm trong đó, nếu còn, đã đi theo khúc gỗ xuống núi.

Ba ngày sau, đội kiểm tra liên ngành dừng một xe tải chở gỗ ở ngã ba dưới chân đèo. Trên xe có bốn khúc pơ mu, kèm đủ bảng kê lâm sản, hóa đơn, biên bản tận thu từ lòng hồ một công trình thủy điện nhỏ ở phía bên kia dãy núi. Giấy tờ sạch như mới ra lò. Gỗ được chở về một xưởng mộc ở phường trung tâm, chủ xưởng tên Đinh Quốc Thắng.

Xiêm xin đi theo đoàn. Trưởng hạt nhìn cô một lúc rồi ký giấy.

– Em biết là giấy tờ người ta đủ rồi đó nghe, – ông nói. – Em không ráp được cái gốc với khúc gỗ thì mình phải trả lại cho người ta, rồi xin lỗi.

— Hết chương 1 —