Kiến trúc sư Lục

Chương 3: Kiến trúc sư Lục

Lục năm mươi bốn tuổi, ba mươi năm vẽ nhà, mười năm chuyên khảo sát biệt thự cũ ở Đà Lạt. Ông biết một điều mà hai người trẻ chưa biết: camera nhiệt không thấy được người nếu người đó mặc nhiều lớp áo len dày, đội mũ, quấn khăn, nhất là người già, thân nhiệt thấp, đi giữa sương lạnh mười độ. Ông đã thấy chuyện đó khi khảo sát một nhà thờ cũ ở Trại Mát, nơi một ông từ giữ đồ già ngủ trên gác chuông.

Nhưng ông cũng biết một điều khác. Nếu có người sống trong căn nhà này ba chục năm, thì phải có lối ra vào khác ngoài cổng xích. Mà ông đã đi vòng hàng rào, đã đo, đã xem bản vẽ cũ của chủ nhà để lại. Không có cửa nào khác.

Ông ngồi trong quán cà phê của cha Khang ở dốc Nhà Làng, cả buổi sáng, xem đi xem lại đoạn phim nhiệt. Ông dừng hình ở giây thứ bốn mươi hai, lúc ánh đèn cúi xuống gần một gốc hoa nhất. Ông phóng to. Ngay sát chụp đèn, có một vệt màu tím nhạt hơn nền tím than xung quanh một chút, một vệt hình bàn tay. Không phải bàn tay trần. Một bàn tay đeo găng len dày, ấm vừa đủ để camera bắt được một vệt mờ. Người cầm đèn đang nhặt cỏ.

Trưa hôm ấy, Lục đi một mình xuống tầng hầm. Tầng hầm không có trong bản vẽ, ông chỉ biết nó tồn tại vì một lỗ thông gió hình bán nguyệt sát chân tường phía sau. Lối xuống nằm trong gian bếp, dưới một tấm ván sàn có cái khoen sắt đã rỉ. Tấm ván không có bụi.

Ông giở lên. Một cầu thang gỗ dốc dẫn xuống bóng tối. Mùi khói củi thông, mùi dầu hôi, mùi cơm nguội. Mùi người ở.

Lục bật đèn pin, bước xuống từng bậc, đầu cúi thấp. Tầng hầm thấp, rộng, tường đá ong. Một góc có ổ rơm trải chiếu, mùng mền xếp gọn. Một bếp củi nhỏ. Một cái giá gỗ có mấy gói mì, một hũ muối, một hũ chao. Và một cái tủ thấp, trên đó bày một tấm ảnh đen trắng lồng kính: một gia đình người Việt mặc đồ tây, đứng trước chính căn biệt thự này, bên cạnh vườn cẩm tú cầu còn non. Đứng ở rìa ảnh, hơi lùi lại, là một cậu thanh niên gầy, cầm cây kéo tỉa cành.

Phía sau tầng hầm có một cánh cửa gỗ nhỏ, cao chưa tới ngực. Lục đẩy ra. Một đường hầm hẹp, đủ một người khom lưng, dẫn ra phía sườn đồi, cửa ra lấp sau một bụi dã quỳ lớn. Đường thoát nước mưa cũ, mà ai đó đã dọn sạch.

Đêm đó, Lục không ngồi trong xe. Ông ngồi trong phòng khách, trên chiếc ghế sa-lông rách, cạnh lò sưởi, trong bóng tối. Ông bảo hai người kia về ngủ. Ông pha sẵn một ấm trà Bảo Lộc trong bình giữ nhiệt, rót ra hai cái chén.

Gần một giờ sáng, ông nghe tiếng ván sàn bếp kẽo kẹt. Rồi ánh đèn dầu, vàng, đung đưa, đi vào phòng khách. Người cầm đèn dừng lại ngay ngưỡng cửa. Một ông già nhỏ thó, lưng còng, mặc ba lớp áo len chồng lên nhau, đội mũ len trùm tai, quấn khăn kín mặt chỉ chừa đôi mắt. Đôi mắt nhìn Lục không sợ, chỉ mệt.

– Mời ông ngồi. – Lục nói. – Trà còn nóng.

Ông già đứng một lúc lâu. Rồi ông đặt đèn dầu xuống mặt lò sưởi, ngồi xuống chiếc ghế đối diện, cầm chén trà bằng hai tay, như người ta cầm một thứ quý.

Ông tên Hoè, người ta gọi là Chín Hoè. Năm mười chín tuổi ông lên làm vườn cho nhà này. Năm chủ nhà đi, bà chủ dặn ông giữ giùm cái vườn, giữ cái lò sưởi đừng để ẩm, ít năm bà về. Bà đưa ông một xấp tiền và một chùm chìa khoá. Ít năm thành ba chục năm. Người cháu tới khoá cổng bằng xích mới, ông không có chìa, nên ông đi đường cống. Ông không có nhà nào khác. Ông vẫn nhóm lò sưởi mỗi đêm, vì bà chủ dặn, nhà gỗ thông mà không sưởi thì mối ăn, ẩm mục. Ông vẫn lau phím đô mỗi đêm, vì bà chủ hồi xưa đêm nào cũng đánh đàn, và phím đầu tiên bà đánh bao giờ cũng là phím ấy.

Lục hỏi về ba cái áo dài trên lầu. Ông Chín cúi xuống chén trà.

– Áo của bà chủ. Bà nói để lại, chừng nào về mặc. Tháng nào nắng, tui đem phơi trong bóng râm một buổi, rồi bọc lại. Bữa trước tui nghe có người lên lầu, tui sợ quá, ngồi dưới hầm hát cho đỡ sợ. Hồi nhỏ ở quê mỗi lần sợ ma tui hát. Ai dè giờ người ta sợ tui.

Ông cười, lần đầu tiên, để lộ hàm răng thiếu mấy cái. Lục cũng cười. Ngọn đèn dầu trên mặt lò sưởi chao một cái.

– Tui nghe nói sắp đập. – Ông Chín nói. Giọng ông khàn, lơ lớ Quảng Nam. – Tui chỉ xin một chuyện. Cho tui đào mấy gốc cẩm tú cầu đem đi. Giống của bà chủ đem từ bên Pháp về, người ta nói ở đây không còn ai có.

Lục rót thêm trà cho ông. Ngoài cửa sổ, sương đã lên tới bậu.

Sáng hôm sau, Lục viết vào báo cáo hiện trạng một trang dài: kết cấu tường gạch, mái ngói vảy cá, lò sưởi đá chạm, đề xuất giữ lại mặt tiền và phòng khách làm sảnh. Ông không chắc công ty sẽ nghe. Nhưng ông có một tấm ảnh đen trắng để kẹp vào hồ sơ, và một ông già biết rõ từng viên gạch.

Ánh Tuyết đọc báo cáo, im lặng rất lâu, rồi gọi điện cho sếp, đóng cửa phòng nói chuyện bốn mươi phút.

Khang thì bay flycam thêm một lần nữa, vào buổi sáng có nắng, không phải để chụp hồ sơ. Cậu chụp toàn cảnh khu vườn, chụp ông Chín đứng giữa những gốc cẩm tú cầu, đội mũ len, cầm cái kéo tỉa cành đã mòn cán. Trong khung hình nhiệt, giữa trưa nắng, ông hiện lên màu đỏ cam, ấm áp, rõ ràng như mọi người sống khác.

— Hết —